Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-02-16T11:32:25.051209+00:00

Таврат: Хьунухь

Таврат: Хьунухь

1. Таврат

1. Гафарган (Таврат)

2. Заланвал / Кьадарар - Таврат

3. Пак Каламдин ктабар

4. Варцарин тӀварар

5. Ибрагьиман тухумдин тар

6. Картаяр - Таврат

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Таврат

Таврат

1. Сифте гаф

1. Хьунухь

Сифте гаф

Сифте гаф

Пара кӀани кӀелзавайбур!

Куь вилик квайди лезги чӀалаз элкъуьрнавай Таврат, Пак Каламдин са пай я.

Пак Калам гзаф асиррин девирда гьар жуьредин авторри кхьенвай ва дуьнья халкь авурдалай гатӀунна чи аямдин сад лагьай асирдал къведалди кьиле фейи вакъиайрикай раханвай 60-далайни гзаф ктабрикай туькӀуьр хьанва.

Пак Калам чӀехи кьве паюникай ибарат я – Сифтегьан Икьрар ва ЦӀийи Икьрар. ЦӀийи Икьрарда Иса Месигьдин ва Адан рекьел алайбурун уьмуьрдикай ва крарикай, иманийрин сифте кӀватӀалдикай, ам арадал атуникай ва къвердавай мягькем хьуникай раханва.

Сифтегьан Икьрар чеб санал кӀватӀнавай Тавратдикай, йисарганрикай, пайгъамбаррин ктабрикай ва шиирралди кхьенвай ктабрикай арадал атанва. Таврат неинки са ачухзавай, гьакӀ вири Пак Каламдин бине кутазвай ктабни я. Ана дуьнья, инсан халкь авуникай, гунагьдинни азабдин эвел кьиликай ва Аллагьдинни инсандин рафтарвилерикай ихтилат физва.

Таврат лезги чӀалаз къадим чувуд текстинин бинедаллаз элкъуьрнава. Вич уьлчме тир и текстинин къайдадилай элячӀунин гьакъиндай текстологиядин чараз гудай къейдера виликамаз гъавурда твазва. Алавайра квез Пак Каламдин тӀварарин, манайрин, гьакъикъатдин затӀарин сиягь ва гьакӀни географиядин картаяр, варцарин тӀварарин ва кьадаррин таблицаяр жагъида.

Пак Каламдин таржумайрин Институтди Таврат лезги чӀалаз элкъуьрайбуруз, редакторриз, ам таржума авунин ва чапдай акъуддайвал гьазурунин карда иштирак авур ва гьакӀни ктаб кӀелзавайбурув агакьун патал куьмек гайи вирибуруз сагърай лугьузва.

Пак Каламдин таржумайрин Институт, Москва

Хьунухь

Хьунухь

1. Гьахьун

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Гьахьун

Хьунухь

Гьахьун

Библиядин сифте вад ктабдин тӀвар Таврат я. И ктабра Исраилдин халкь гьикӀ арадал атанатӀа ва Аллагьди адахъ галаз гьикӀ Икьрар кутӀуннатӀа, ахъайзава. Амма идакай рахадалди вилик, инсаният гьикӀ арадал атанатӀа ва и Икьрар эхирки вучиз герек атанайтӀа гъавурда акьунихъ чӀехи метлеб ава. И затӀарикай вичиз чувуд чӀалал, адан асул текстинин чӀалан сифте гафариз килигна, «Эвел кьил» тӀвар ганвай, чи чӀалал лагьайтӀа – «Хьунухь» тӀвар алаз, Библиядин лап сифте ктабда ихтилат ийизва.

И ктабдин сифте 11 кьил – вири дуьньядин тарихдикай сифте гаф я. Аллагьди и дуьньяни инсан халкь авуна, амма инсандиз Аллагьдихъ галаз сад-садав кьунвай тегьерда уьмуьр тухуз кӀан хьанач ва вичин рехъ кьилди хкягъиз хьана. Гьавиляй инсаниятдин тарих вичин лап сифтедай тахсиркарвилералди акьван ацӀанвай хьи, вичелай инсаниятдин цӀийи тухум арадал атана кӀанзавай ва вич гунагь квачирди тир са Нуьгьан хизан квачиз, Аллагьди а инсаният тергзава.

12-кьилелай гатӀунна, Аллагьдиз чпелай инсаниятдиз хилас жедай рекьер къалуриз кӀан хьайи, Аллагьди хкягъай ксарикай ихтилат кьиле физва. Ибрагьимакай, Исакьакай, Якьубакай ва адан цӀикьвед хцикай, Исраилдин халкьдин бан-бубайрикай тир ахъаюнра чаз Аллагьди Вичин халкьдиз вуч хиве кьунатӀа жагъизва: абурун тухумдин кьадар гзаф тирди жеда, абур Аллагьди чпиз хиве кьур чилел уьмуьр тухуз ацукьда, абуру вири инсаниятдиз гьакъикъат вуч ятӀа малумарда. Абур вири патарихъай тамам ксар тушир – абуруз гзаф нагьакьан хесетар ва гунагь квай кӀвалахар хас тир. ИкӀ ятӀани, Аллагьдинбур тир и ксари Адан эверуниз иман гваз жаваб гана ва Адан эмирар ян тагана кьилиз акъудиз хьана.

«Хьунухь» чпин арада тафават авай хатӀаралди кхьенва: бязи вахтара им гьайбат гвай рахунар я, маса чӀавуз – фикир желбдай ва вичел чӀугвадай гьерекатар я, чка-чка – несилдин тарихдин яргъи сиягьар, муькуь гъилера – шиирралди кхьенвай лап иер хийир-дуьаяр. Маса чӀалариз элкъуьрдайла, шииратдин бязи лишанар квахьзава, иллаки гафарин хъуьруьн, зарафат.

1

Эвел дуьньядин ва инсаниятдин тарих

(1–11 кьилер)

Дуьнья халкь авун

1^1Сифтени-сифте Аллагьди цаварни чил халкь авуна+.

2Чил акунар авачиз ва ичӀи тир, цин деринрин винел мичӀивал алай, ва Аллагьдин руьгь ятарин винелай элкъвезвай.

3Аллагьди лагьана: «Экв хьурай». Экв пайда хьана. 4Аллагьдиз экв хъсан яз акуна ва ам мичӀивиликай чара авуна, 5экуьниз – «югъ», мичӀивилизни «йиф» лагьана тӀварар гана.

Няни хьана, пакама алукьна – сад лагьай югъ.

6Аллагьди лагьана: «Цин юкьва вичи яд кьве чкадал пай ийидай тагъ хьурай». 7Гьа икӀ хьунни авуна. Аллагьди тагъ халкь авуна, ва тагъдин кӀаник квай ятар тагъдин винел алай ятарикай чара авуна, 8ва тагъдиз «цав» лагьана тӀвар гана.

Няни хьана, пакама алукьна – кьвед лагьай югъ.

9Аллагьди лагьана: «Цавун кӀаник квай яд са чкадал кӀватӀ хьурай – къурамат пайда хьана». Гьа икӀ хьунни авуна. 10Аллагьди къураматдиз «чил» лагьана тӀвар гана, кӀватӀ хьайи ятариз – «гьуьл». Аллагьдиз ибур хъсан яз жагъана.

11Аллагьди лагьана: «Чиляй набататар экъечӀрай: тум гъидай векьер ва цил авай майва гъидай гьар жуьредин тарар». Гьа икӀ хьунни авуна. 12Чили набататар гана: тум гудай гьар жуьредин векьер ва цил авай майваяр гъидай гьар жуьредин тарар. Аллагьдиз ибур хъсан яз акуна.

13Няни хьана, пакама алукьна – пуд лагьай югъ.

14Аллагьди лагьана: «Цавун тагъда югъ йифекай чара авун патал, вахтар къалуриз йикъар ва йисар алцумун патал чӀехи чирагъар хьурай. 15Абуру цавун тагъдай нур гуз чил ишигълаван авурай». ГьакӀ хьунни авуна. 16Аллагьди зурба кьве чирагъ туькӀуьрна: екеди – югъ идара авун патал, гъвечӀиди – йиф идара авун патал ва гьакӀни гъетер. 17-18Аллагьди абур чилиз экв гун, йикъарни йифер идара авун, экв мичӀекай чара авун патал цавун тагъда экӀяна. Аллагьдиз им гьикьван хъсан ятӀа акуна.

19Няни хьана, пакама алукьна – кьуд лагьай югъ.

20Аллагьди лагьана: «Це алахьна физ чан алай затӀар хьурай. Чилин винелай, цавун тагъда къушари лув гурай». 21Аллагьди гьуьлуьн чӀехи чурчулар ва це гьар патахъди алахьна физвай чан алай затӀарин гьар жуьредин жинсер ва лув гудай гьар жуьредин къушар халкьна.

Аллагьдиз ибур гьикьван хъсан ятӀа акуна 22ва абуруз хийир-дуьа авуна: «Куьне куь тум-кьадар артух ая. Гьуьлуьн ятар квелди ацӀура. Чилелни гзаф кьадар къушар хьурай».

23Няни хьана, пакама алукьна – вад лагьай югъ.

24Аллагьди лагьана: «Чили чан алай затӀарин гьар жуьредин жинсер арадал гъурай: малар, куьлуь-шуьлуьяр ва вагьшияр». ГьакӀ хьунни авуна. 25Аллагьди гьар жуьредин вагьшияр, ва чеб чилин винел виринра дуьшуьш жезвай гзаф кьадар чан алай затӀар халкьна. Аллагьдиз им гьикьван хъсан ятӀа акуна.

26Аллагьди лагьана: «Инсан – Чи къамат ва Чи тегьер – халкь ийин. Ада гьуьлера авай гъетерал, цавара авай къушарал, маларал, вири вагьшийрал ва чилел алай кьван чан алай вири куьлуь-шуьлуьйрал агъавал авун патал». 27Аллагьди Вичин къамат тир инсан халкь авуна, Аллагьдин къамат Ада халкь авуна, Эркекни дишиди халкь авуна+.

28Аллагьди абуруз ихьтин гафаралди хийир-дуьа авуна: «Куьне куь тум-кьадар артух ая, чилер тирвал бине кутур ва абуруз иесивал ая. Гьуьлера авай гъетерални цавара авай ничхиррал ва чилел алай вири гьайванрал агъавал ая».

29Аллагьди лагьана: «Ингье, за квез суьрсет яз чилел алай кьван тум гъидай вири векьер-кьалар, гьар садахъ вичин майва авай ва майвадани цилер авай вири тарар гузва. 30Гьайванриз ва ничхирриз, чилел алай чан квай вири куьлуь-шуьлуьйриз – чпин беденда уьмуьрдин нефес авай вирибуруз – За тӀуьн яз къацу набататар гузва».

ГьакӀ хьунни авуна. 31Аллагь вичи халкь авурбуруз килигна – абур гзаф хъсан тир.

Няни хьана, пакама алукьна – ругуд лагьай югъ.

2

2^1Гьа икӀ цавни чил ва цавунни чилин туькӀуьрунин вири жерге халкь авунай.

2Ирид лагьай йикъалди Аллагьди арадал гъунин кӀвалахар акьалтӀарнавай. Ирид лагьай юкъуз Аллагьди ял яна: Ада арадал гъунин кӀвалахар куьтягьнай.

3Аллагьди ирид лагьай йикъаз хийир-дуьа авуна, ва ам паквилиз акъудна, вучиз лагьайтӀа и юкъуз ада ял янай: Ада халкь авунин ва арадал гъунин кӀвалахар куьтягьнай.

Инсан женнетдин багъда

4Ингье цавукайни чиликай, абур халкь авур вахтуникай ихтилат.

Ребби Аллагьди чил ва цав халкь авур чӀавуз, 5чилел гьич са вални, гьич са векь-кьални алачир. Ребби Аллагьди гьеле чилел марфар къурнавачир эхир, ва адахъ гелкъуьн патал инсанарни авачир. 6Анжах чилин деринрай акъатзавай ци ам дигизвай.

7Ребби Аллагьди чилин руквадикай инсан халкь авуна, адак нерин хилерай нефес кутуна ва инсандал чан атана+.

8Эдемда, рагъэкъечӀдай пата, Ребби Аллагьди багъ кутуна ва Вичи халкь авур инсан гьана уьмуьр тухун патал ацукьарна. 9Ребби Аллагьди и багъда вили кьадай ва хъсан бегьер гъидай гьар жуьредин тарар чӀехи авуна, багъдин юкьвал лагьайтӀа – уьмуьрдин тарни хъсанвални писвал вуч ятӀа чир ийидай тар+.

10Эдемдай вацӀ авахьзава; ада багъ дигизва, ахпани кьуд хилез пай жезва. 11Абурукай садаз Пишун лугьузва, ам виче къизил авай Гьавила уьлкведин къвалавай элкъвез-элкъвез авахьна фива. 12А уьлкведа михьи къизил ава, ана гьакӀ хуш ни галай шкьакь ва шагьам лугьудай къимет авай къванни дуьшуьш жезва. 13Кьвед лагьай вацӀун тӀвар Гигьан я, ва ам Куш уьлкведин къвалавай авахьзава. 14Пуд лагьай вацӀун тӀвар Пеленг я, ам Ашурдилай рагъэкъечӀдай пата авахьзава. Кьуд лагьай вацӀ Эфрат я+.

15Инсан Эдемдин багъда ацукьарна, ам и багъдихъ гелкъуьн патал ва ам хуьн патал. 16-17Ребби Аллагьди адаз ихьтин тапшуругъ гана: «Вавай, анжах са хъсанвални писвал чирдай тар квачиз, и багъда авай гьар гьи тарцелай хьайитӀани атӀана майваяр нез жеда, адан майваяр немир: тӀуьртӀа, лап гьа юкъуз рекьида».

18Ребби Аллагьди лагьана: «Инсан тек хьун хъсан туш. За адаз вичихъ галаз кьадай куьмекдар халкьда».

19Ребби Аллагьди чиликай гьар жуьредин гьайванар ва ничхирар арадал гъана, ва ада абуруз гьихьтин тӀварар гудатӀа килигун патал, инсандин кьилив гъана. Гьа икӀ гьайванрал инсанди чпиз гайи тӀварар акьалтна. 20КӀвалин вири гьайванриз, вири ничхирриз, вири вагьшийриз инсанди тӀварар гана – амма абурун арада вичив кьур са куьмекдар жагъанач. 21И чӀавуз Ребби Аллагьди инсан дерин ахвариз ракъурна ва адан пакун тӀваларикай сад акъудна, ам алай чка якӀувди кӀевна+. 22И пакун тӀвалуникай Ребби Аллагьди паб арадал гъана ва ам инсандин кьилив гъана. 23Инсанди гьарайна лагьана:

«Килиг, и кӀараб зи кӀарабдикай я,
як зи якӀукай я.

ТӀвар паб жеда адан[*],
вучиз лагьайтӀа итимдикай къачунвайди я».

24Ингье вучиз итим, бубани диде туна, папахъ галкӀана, адахъ галаз са чандиз элкъвезватӀа+.

25Абур кьведни, гьам Адам, гьамни адан паб, кьецӀил тир, амма регъуьвал ийизвачир.

3

Сифтегьан гунагь

3^1Ребби Аллагьди халкьнавай кьван вири гьайванрикай гъуьлягъ виридалайни амалдарди тир. Ада папавай жузуна: «Аллагьди квез и багъда авай майвайрикай гьич садни недай ихтияр тагун дуьз гаф яни?»+

2«Чаз майваяр недай ихтияр ава, – жаваб гана папа. – 3Багъдин юкьвал экъечӀнавай са тарцелай чна адан майваяр тӀуьна жедач, абурук хкӀунани виже къведач, тахьайтӀа чун рекьида лагьана Аллагьди»+.

4«Рекьидач, – лагьана гъуьлягъди. – 5Аллагьдиз чида хьи, куьне абур тӀуьртӀа, куь вилер ачух жеда ва квекай хъсанвални писвал вуч ятӀа чизвай Аллагь хьтинбур жеда!»

6Папаз аквада хьи, и тарцин майваяр хъсанбур, килигиз хуш къведайбур ва акьул артухардайбур я. Адани са майва атӀана тӀуьна. Гъуьлуьзни ада са майва гана – гъуьлуьни адахъ галаз санал тӀуьна+. 7Абурун вилер ачух хьана, чпин кьецӀилвал акуна ва инжилдин пешерикай чпиз юкьвалай агъуз кӀевдай пекер авуна.

8Шагьвар акъатна – абуруз багъда Ребби Аллагь къекъвезвайди ван хьана ва тарарин кьулухъ чуьнуьх хьана.

9«Вун гьина ава?» – эверна Ребби Аллагьди инсандиз. 10«Заз Вун багъда къекъвезвайди ван хьана», – жаваб гана инсанди. – «Заз зун кьецӀил тирди акуна, кичӀ акатна, чуьнуьх хьана». 11«Ваз вун кьецӀил тирди ни лагьана?» – хабар кьуна Ребби Аллагьди. – «Вуна За ваз къадагъа авунвай тарцелай майваяр тӀуьнвани?» 12«Вуна заз ганвай папа – гьа гьада заз и майваяр гана, ва зани тӀуьна», – жаваб гана инсанди. 13«Вуна икӀ вучиз авуна?» – хабар кьуна Ребби Аллагьди папавай. «Гъуьлягъди зун алцурна, зани тӀуьна», – жаваб гана ада.

14Ребби Аллагьди гъуьлягъдиз икӀ лагьана:

«Авур кардай ваз лянет хьурай:

вагьшийринни маларин арада негь хьанвайди,
вун руфун чилелай галчӀуриз фида
ва вири уьмуьр руг нез акъатда.

15Вунни паб за душманар ийизва,
куь балаярни сад садаз душманар я:

адан хци ви кьил яна хада,
вунани адан дабан кӀасда»+.

16Папаз Ребби Аллагьди лагьана:

«За ваз аял хун азият алайди ийида,
азабра хада вуна аялар.

Гъуьлуьхъ вун датӀана тамарзу жеда:

гъуьл вун патал агъа жеда»+.

17Адамаз Ребби Аллагьди икӀ лагьана:

«Папаз яб гана, вуна майва тӀуьна,

За ваз къадагъа авур!

Гила вун себеб яз чил лянетдик акатна:

азиятралди гила вири уьмуьрда вуна адан няметар жагъурда.

18Цацар алай валар ада вун патал чӀехи ийида,
чуьлдин векь ваз тӀуьн жеда

19ва чин гьекьедай хьана жуван фу гъилиз гъида.

Вичяй вун къачунвай
чилик вун хъфидалди,
вучиз лагьайтӀа руг я вун
ва мад руквадиз элкъвен хъийида».

20Инсанди – Адама[*] – вичин папаз Гьава[*] лагьана тӀвар гана, вучиз лагьайтӀа ам вири чан алайбурун сифте диде хьана.

21Ребби Аллагьди хамуникай парталар расна ва итимдални адан папал алукӀна. 22Ребби Аллагьди лагьана: «Инсан чакай сад хьтинди хьанва – хъсанвални писвал чизвайди! Ада гьакӀ уьмуьрдин тарцелайни майва атӀун тавурай гьа, ам тӀуьна, ажал авачирдини тежедайвал!»+

23Ребби Аллагьди инсан Эдемдин багъдай чукурна – вич халкь авур чилиз зегьмет чӀугурай лагьана. 24Инсан чукурна ва Эдемдин багъдал, рагъэкъечӀдай патахъай къаравулар акъвазарна – херупӀар ва кьуд патахъди ядай ялав квай тур, абуру уьмуьрдин тарцив фидай рехъ хуьн патал.

4

Стха яна кьин

4^1Адам вичин паб Гьавадихъ галаз хьана. Ам руфунал залан хьана, хва – Къабил[*] – хана. «Реббидин куьмекдалди заз гада жагъана!» – лагьана ада.

2Ахпа ада Гьабил[*] – Къабилан стха хана. Гьабила лапагар хуьзвай, Къабила чилиз къуллугъзавай. 3Къабила Реббидиз савкьват яз чилин майваяр гъайи са югъ алукьна, 4Гьабилани сифте къачунвай дулдин кӀелерин хъуцӀур гъана. Гьабилни адан савкьват Реббиди разивилелди кьабулна, 5амма Къабилни адан савкьват ваъ. Хъилекди Къабилан чин чӀулав хьана.

6«Вак вучиз хъел ква?» – жузуна Реббиди Къабилавай. – «Вуна чин вучиз чӀур авунва? 7Хъсанвал ийизватӀа – кьил хкаж. ТуштӀа, гунагь гуьрцелдихъ чуьнуьх хьанва. Адаз вун гъилиз къачуз кӀанзава, вун адан иеси хьухь»+.

8Къабила вичин стха Гьабилаз лагьана:

– Ша чуьлдиз экъечӀин.

Абур чуьлдиз экъечӀна. Ана Къабила вичин стхадал вегьена ва ам яна кьена.

9«Ви стха Гьабил гьина ава?» – хабар кьуна Реббиди Къабилавай. «Чидач, – жаваб гана Къабила. – Зун зи стхадин къаравул яни кьван?» 10«Вуна вуч авуна?» – лагьана Аллагьди. – «Ви стхадин иви чилел экъичнава: ада Заз минетзава. 11Вун лянетдик акатна: вуна ви стхадин иви хъваз тур чили вичи вун инкарда. 12Гьикьван вуна адаз къуллугъ авуртӀани, ада мад ваз тӀуьн гудач. Вун чукурнавай, ина-ана къекъвез гьатнавай кас я».

13«Ихьтин жаза заланди я, – лагьана Къабила, – завай ам эхиз жедач.

14Къе вуна зун чилелай чукурзава,
чуьнуьх жеда зун Вакай.

Чукурнавайди ва ина-ана къекъвез гьатнавайди я зун –
нивай хьайитӀани зун яна рекьиз жеда».

15Амма Реббиди лагьана: «Ни Къабил яна кьейитӀани, гьадав ирид къатда кьисас ахгакьда». Рекьера гьалтайбуру ам яна рекьин тавун патал Аллагьди Къабил кьетӀен лишандалди къейдна+. 16Къабил Реббидин патавай квахьна хъфена ва Эдемдилай рагъэкъечӀдай пата экӀя хьанвай Над уьлкведа уьмуьр тухуз акъвазна.

Къабилан эвледар

17Къабил вичин папахъ галаз хьана, амни руфунал залан хьана ва адаз Гьенух тӀвар алай хва хана.

Къабила а вахтунда шегьер эцигзавай – ва адаз Гьенух – вичин хцин тӀвар гана.

18Гьенухаз Ирад тӀвар алай хва хьана, Ирадаз – Мегьуяил, Мегьуяилаз – Метушаил, Метушаилаз – Ламех. 19Ламеха вичиз кьве паб къачуна: садан тӀвар Ада тир, муькуьдан – Силла. 20Адади Ябал тӀвар алай хва хана, ва адалайни алачухра уьмуьр тухуз жез малар хуьзвайбур арадал атана. 21Ябалахъ Юбал тӀвар алай стха авай – адалай чуьнгуьрдални кфилдал макьамар тамамардайбур арадал атана. 22Силладиз Тубал-Къайин тӀвар алай хва хьана – буьруьнжни ракь гатадай чатун устӀар. Тубал-Къайинан вах Нагъама тир.

23Ламеха вичин папариз икӀ лагьана:

– Хъсандиз яб це заз Адани Силла!

Яб це, папар, за вуч лугьудатӀа!

Зал итимди хер авуртӀа – яна рекьида!

Гадади ягъайтӀани – яна рекьида!

24Къабилан патахъай къахчудай кьисас ирид къат артух я,
амма Ламехан патахъай – пудкъанни цӀерид гъилера!

ШетӀ ва Энаш

25Адам мад вичин папахъ галаз хьана. Адани хва хана ва адал ШетӀ[*] тӀвар эцигна, идан манани ихьтинди тир: «Аллагьди заз Къабила яна кьейи Гьабилан чкадал цӀийи велед гана». 26ШетӀахъ вичи адаз Энаш[*] тӀвар ганвай хвани авай.

Гьа чӀавалай инихъ инсанри Реббидин тӀварцӀиз кьаз эвер ийиз хьана.

5

Адамалай Нуьгьалди

5^1Ингье Адамакайни адан несилрикай ихтилатдин ктаб.

Аллагьди инсан халкь авурла, Ада Аллагьдин тегьер арадал гъана.

2Ада эркекни дишиди халкь авуна ва абуруз хийир-дуьа авуна. Абур халкь авур чӀавуз абурал – «инсан» тӀварни эцигна+.

3Адаман вишни къанни цӀуд йис тир чӀавуз, адаз хва хьана – адан къамат ва тегьер авай. Адама адал ШетӀ тӀвар эцигна+. 4ШетӀ хьайидалай кьулухъ Адаман уьмуьр муьжуьд виш йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай. 5КӀуьд вишни къанни цӀуд йис хьайила, Адам кьена.

6ШетӀан вишни вад йис тир чӀавуз, адаз Энаш лугьудай хва хьана. 7Энаш хьайидалай кьулухъ ШетӀан уьмуьр муьжуьд вишни ирид йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай. 8КӀуьд вишни цӀикьвед йис хьайила, ШетӀ кьена.

9Энашан кьудкъанни цӀуд йис тир чӀавуз, адаз Къенан тӀвар алай хва хьана. 10Къенан хьайидалай кьулухъ Энашан уьмуьр муьжуьд вишни цӀувад йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай. 11КӀуьд вишни вад йис хьайила, Энаш кьена.

12Къенанан пудкъанни цӀуд йис тир чӀавуз адаз Магьалалел тӀвар алай хва хьана. 13Магьалалел хайидалай кьулухъ Къенанан уьмуьр муьжуьд вишни яхцӀур йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай. 14КӀуьд вишни цӀуд йис хьайила, Къенан кьена.

15Магьалалелан пудкъанни вад йис тир чӀавуз адаз Яред тӀвар алай хва хьана. 16Яред хайидалай кьулухъ Магьалалелан уьмуьр муьжуьд вишни къанни цӀуд йисуз давам хьана; адахъ рухваярни рушар мад авай. 17Муьжуьд вишни кьудкъанни цӀувад йис хьайила, Магьалалел кьена.

18Яредан вишни пудкъанни кьве йис тир чӀавуз адаз Гьенух тӀвар алай хва хьана. 19Гьенух хайидалай кьулухъ Яредан уьмуьр муьжуьд виш йис давам хьана; Адаз рухваярни рушар мад авай. 20КӀуьд вишни пудкъанни кьве йис хьайила, Яред кьена.

21Гьенухан пудкъанни вад йис тир чӀавуз адаз Метушелагь тӀвар алай хва хьана. 22Метушелагь хайидалай кьулухъ Гьенухан уьмуьр пуд виш йис давам хьана, адан уьмуьр Аллагьдин рекье аваз фена; адаз рухваярни рушар мад авай. 23Гьенух пуд вишни пудкъанни вад йисуз уьмуьр тухвана, 24ва адан уьмуьр Аллагьдин рекье аваз фена. Гьенух амукьнач: Аллагьди ам вичин патав хутахна+.

25Метушелагьан вишни кьудкъанни ирид йис тир чӀавуз адаз Ламех тӀвар алай хва хьана. 26Ламех хайидалай кьулухъ Метушелагьан уьмуьр ирид вишни кьудкъанни кьве йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай. 27КӀуьд вишни пудкъанни кӀуьд йис хьайила, Метушелагь кьена.

28Ламехан вишни кьудкъанни кьве йис тир чӀавуз адаз хва хьана. 29«Ада чаз чи кӀвалахда, Аллагьди лянет авунвай чилел чӀугвазвай чи зегьметда теселли гуда», – лагьана Ламеха ва гьавиляй адал Нуьгь[*] тӀвар эцигна+.

30Нуьгь хайидалай кьулухъ Ламехан уьмуьр вад вишни кьудкъанни цӀувад йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай. 31Ирид вишни пудкъанни цӀерид йис хьайила, Ламех кьена.

32Нуьгьан вад виш йис тир чӀавуз адаз рухваяр хьана: Шам, Хам ва Яфет.

6

Инсаният телеф авунин ният

6^1Чилел алай инсанрин кьадар къвердавай артух жезвай. Абуруз рушар жезвай, ва 2инсанрин рушарин иервал акваз Аллагьдин рухвайри абур, нин рикӀи гьим кьунатӀа, пабвиле къачузвай.

3Реббиди лагьана: «Зи руьгь инсандик датӀана кваз жедач. Ам анжах як я, ва адан уьмуьрдин муьгьлет вишни къад йис хьурай».

4И девирда (ва адалай кьулухъни) чилел зурба буйдин инсанри уьмуьр тухузвай, вучиз лагьайтӀа Аллагьдин рухваяр инсанрин рушарихъ галаз жезвай, ибуруни абурулай аялар хазвай. Къадим девирдин пагьливанар тир абуру чпин тӀвар машгьур авунвай+.

5Аллагьдиз акуна хьи, инсанрин патай чилел гзаф писвилер жезва: абурун вири фикирар датӀана писвилихъ элкъуьрнава+. 6Ам инсан чилел халкь авунал пашман хьана ва рикӀ дердини кьуна, 7лагьана: «За жува халкь авур вири инсанар, абурухъ галаз санал кӀвалин гьайванарни, вагьшиярни, къушарни чилин винелай терг ийида. Абур халкь авуникай За гьайиф чӀугвазва».

8Анжах са Нуьгьаз Реббидин вилерай майил авай.

Аллагьди Нуьгьаз гими расунин эмир гун

9Ингье Нуьгьакай ихтилат.

А девирдин инсанрин арада анжах Нуьгь гьахъ-михьи ва рехне квачир кас тир, адан уьмуьр Аллагьдин рекье аваз физвай. 10Нуьгьаз пуд хва авай: Шам, Хам ва Яфет.

11Чил Аллагьдин вилера негь хьанвай: ам зулумкарвилеривди ацӀанвай. 12Аллагьдиз акуна хьи, чил ява хьанва: вири чӀуру рекье аваз физва.

13Аллагьди Нуьгьаз лагьана: «За чилел уьмуьр тухузвайкьванбур вири тергда, чил абурун пис краривди ацӀанва. За абур ва абурухъ галаз санал вири чилни терг ийида.

14-15Амма вуна жуваз гафер тарцин кӀарасдикай гими туькӀуьр ая. Ингье, вуна ам гьикӀ туькӀуьрдатӀа. Адан къене кьилдин кӀвалер хьтин чкаяр гьазура, къене патайни, винелайни адаз къир ягъа. Адан яргъивал – пуд виш кьуьнт, гьяркьуьвал – яхцӀурни цӀуд кьуьнт, кьакьанвални – къанни цӀуд кьуьнт хьурай. 16Къавни акӀ туькӀуьр ая хьи, герек адан винел пад са кьуьнт хкис жедайвал. Къвалайни рак акъуда. Гимида пуд мертеба хьурай. 17За дуьньядал яд акьалдарда ва адан винел алай ва чпин бедендик уьмуьрдин нефес квай вири затӀар терг ийида. Чилел алай кьван вири шейэр уьмуьрдикай магьрум жеда.

18Амма вахъ галаз Зи Икьрар жеда. Вун гимида акьахда – рухваяр, паб ва рухвайрин папарни галаз – 19ва жувахъ галаз чан алай вири шейэрикай са жуьт къачуда, эркек ва диши, абурни вахъ галаз санал хилас жедайвал.

20Къушарикай, маларикай ва чилел алай чан квай гьар са куьникай са жуьт вахъ галаз гимида акьахда, абур хилас жедайвал. 21Жувахъ галаз гьар жуьредин суьрсет къачу – жуваз ва гьабуруз игьтият яз».

22Нуьгьа Аллагьди лагьайвал вири кьилиз акъудна.

7

Яд акьалтун

7^1Реббиди Нуьгьаз лагьана: «Гимидиз акьах ва жувахъ галаз хизанни къачу. Заз аквазва хьи, исятда чан алайбурун арада Зи вилик михьиди са вун я. 2Жувахъ галаз михьи гьайванрин ирид жуьт, эркекбурни дишибур, ва са жуьтни, диши ва эркек, михьи тушир вири гьайванрикай 3ва ирид жуьт, эркек ва диши, цавун ничхиррин вири жуьрейрикай къачу. Чилел абурун тум амукьрай.

4Ирид йикъалай за чилел марф къурда – ам яхцӀур юкъузни яхцӀур йифиз къвада – ва За чилин винелай За халкь авур вири затӀар тергда». 5Нуьгьа вичиз Реббиди лагьайвал вири кьилиз акъудна.

6Нуьгьан яш ругуд виш йис тир чӀавуз яд акьалтун гатӀунна. 7Нуьгь вичин рухвайрихъ, папахъ ва рухвайрин сусарихъ галаз юргъадикай гимида чуьнуьх хьана, 8гьайванрин вири жуьрейрикай, михьибурукай ва чиркинбурукай, ничхиррикай ва хур галчӀурдай вири гьайванрикай, 9дишини эркек, адан гимида атана акьахна – адаз Аллагьди эмир гайивал.

10Ирид югъ алатна, ва дуьньядал яд акьалтун гатӀунна. 11Нуьгьан уьмуьрдин ругуд виш лагьай йисуз, йисан кьвед лагьай вацра, вацран цӀерид лагьай юкъуз ахъа хьана чӀехи деринрин сивер, кьве патахъди ахъа хьана цаварин кӀан хкатна – 12къвана чилел марф яхцӀур юкъузни яхцӀур йифиз.

13И юкъуз Нуьгь вичин рухвайрихъ – Шамахъ, Хамахъ ва Яфетахъ – папахъ ва рухвайрин папарихъ галаз гимида акьахна, 14ва абурухъ галаз, жинс жинсинин гуьгъуьналлаз, вири вагьши гьайванар, малар ва чилел алай юзазвай вири чан алай шейэр, гьакӀни вири ничхирар – цӀакулар алайбур ва лув гудайбур. 15-16Вири абур, нин бедендик уьмуьрдин нефес кватӀа, гьардакай са жуьт, гьар жинсиникай эркекди ва дишиди – Аллагьди Нуьгьаз эмир авурвал – атана ам авай гимида акьахна.

Реббиди Нуьгьан гуьгъуьнлай гимидин рак агална.

17ЯхцӀур юкъуз дуьньядал яд акьалтун давам хьана. Цин кьадар артух хьайила, ада гими хкажна, ва гими целай фена. 18Яд датӀана артух жезвай ва ци чил кӀевзавай. Гими целай физвай, 19яд мадни виниз хкаж жезвай, цавун кӀаник квай виридалайни кьакьан дагълар кӀевдалди. 20Яд абурун винел цӀувад кьуьнтуьн хкаж хьана, ва дагълар цин кӀаник акатна.

21Идакди чилин винел уьмуьр тухузвай вири шейэр терг хьана: гьам ничхирар, гьам малар, гьам вагьшияр, гьам чилел булдалди алай чан алай гьар са затӀ, гьамни вири инсанар. 22Къураматдал алай нефес чӀугвазвай кьван шейэр – вири терг хьана. 23Чилин винел алаз хьайи вири шейэр – гьам инсанар, гьам гьайванар, гьам чан алай вири маса затӀар, гьам цавун къушар – вири чилин винелай терг хьана. Сагъ-саламатдиз амукьайбур анжах Нуьгьни адахъ галаз санал гимида авайбур хьана.

24Яд акьалтун вишни яхцӀурни цӀуд юкъуз давам хьана.

8

8^1Нуьгь ва адахъ галаз санал гимида авай вагьши ва кӀвалин гьайванар Аллагьди рикӀел хкана. Аллагьди чилел гар ракъурна ва ятар кьулухъди чӀугуна.

2КӀев хьана чӀехи деринрин сивер,
кӀев хьана цавун хилер,
ва марф къун акъваз хьана.

3Яд яваш-яваш чилелай алатиз хьана.

Вишни яхцӀурни цӀуд йикъалай яд ахцукьиз эгечӀна: 4ирид лагьай вацран цӀерид лагьай юкъуз гими Араратдин дагъларал акъваз хьана. 5Ци явашдиз кьулухъ чӀугуна, цӀуд лагьай вацран сад лагьай юкъуз дагъларин кукӀушар малум хьана.

6ЯхцӀур югъ алатна. Вичи туькӀуьрай дакӀар ачухна, 7Нуьгьа кӀвагъ къецел ахъайна; чил кьурадалди кӀвагъ гагь лув гуз физ, гагь элкъвена хквез хьана.

8Ахпа Нуьгьа яд акьалтун куьтягь хьанватӀа чирун патал къецел лиф ахъайна, 9амма лифрезни вичин кӀвач хкӀадай чка жагъанач ва элкъвена хтана, вучиз лагьайтӀа гьеле вири чил ци кьунмай. Нуьгьа гъил яргъи авуна, лиф гимидиз хкана. 10Ада ирид юкъуз гуьзетна ва лиф мад ахъайна. 11Ам няниз хтана – кӀуфа зейтун тарцин таза пеш аваз, ва Нуьгьаз яд ахцукьнавайди чир хьана. 12Ада мад ирид къуз гуьзетна, мадни лиф ахъайна. Амни – мад элкъвена адан патав хтанач.

Нуьгьан къурбандар ва Аллагьди гайи гаф

13Нуьгьан уьмуьрдин ругуд вишни са йис алукьайла, сад лагьай вацран сад лагьай юкъуз яд ахцукьна. Нуьгьа гимидин къав ахъайна ва адаз чилел яд аламачирди акуна.

14Кьвед лагьай вацран къанни ирид лагьай юкъуз, чилин винел пад кьуру хьайила, 15Аллагьди Нуьгьаз лагьана: 16«Папахъ, рухвайрихъ ва абурун папарихъ галаз санал гимидай экъечӀ. 17Вири гьайванарни акъуд – гьам ничхирар, гьам малар, гьамни чилел къекъведай чан алай вири куьлуь-шуьлуьяр: дуьнья тирвал чукӀурай, абуру бегьер гъурай ва кьадардиз гзаф хьурай»+.

18Нуьгь рухваяр, паб ва рухвайрин папарни галаз гимидай экъечӀна, 19гуьгъуьнал алаз вагьшияр, куьлуь гьайванар, ничхирар – чилел уьмуьр тухузвай кьван гьар са затӀ жинс жинсинин гуьгъуьна аваз эвичӀна.

20Нуьгьа Реббидиз къурбанган эцигна ва гьайванрин михьи вири жуьрейрикай ва михьи къушарикай кунуг авуна. 21Къурбандрин хуш ни чӀугваз, Реббиди вичи-вичиз элкъвена икӀ лагьана: «Абурун рикӀери лап жегьил чӀавалай эгечӀна писвилихъ ялзаватӀани, идалай кьулухъ мад За инсанар себеб яз чилиз лянет хъийидач. За жува халкь авур чан алай кьван вири затӀариз мад инад кьуниз рехъ гудач+.

22Чил амай кьван эхир тахьурай:
цунин ва гуьнин,
мекьин ва зегьемдин,
гатун ва хъуьтӀуьн,
йикъан ва йифен».

9

Аллагьдинни Нуьгьан икьрар

9^1Аллагьди Нуьгьазни адан рухвайриз хийир-дуьа авуна: «Куьне куь тум-кьадар артух ая, чил ацӀура+.

2Чилел алай вири вагьшийриз ва цавара авай вири къушариз, гьам чилин винел алай чан алай кьван вири куьлуь-шуьлуьйриз, гьамни гьуьлера авай вири гъетериз квехъай кичӀе хьурай ва куь вилик зурзурай: абур куь ихтиярда тунва. 3Вири гьайванар за квез, виликдай набататрин къацар гайивал, тӀуьн патал гузва+. 4Амма чан алай як, яни иви квайди, – немир+.

5Куь ивидин патахъайни – къакъудай уьмуьрдин патахъайни – За а иви экъичайдаз – кӀандатӀа ам вагьши хьурай, кӀандатӀа вичин стхадин уьмуьр къакъудай инсан – жаза гуда.

6Инсандин иви ни экъичайтӀа, и кардай ивикъичдин иви эхкъичрай. Вучиз лагьайтӀа инсан Аллагьдин къамат хьиз халкь авунвайди я+. 7Куьне куь тум-кьадар артух ая, чил тирвал чукӀукӀ, гзаф хьухь».

8Аллагьди Нуьгьаз ва адан рухвайриз лагьана: 9-10«Гила За квехъ галаз ва квелай гуьгъуьниз къведай несилрихъ галаз, гьам гимидай эвичӀай чан алай вири затӀарихъ галаз: ничхиррихъ, кӀвалин ва вагьши гьайванрихъ галаз икьрар кутӀунзава. 11Квехъ галаз зи икьрар ихьтинди жеда: идалай кьулухъ чан алай гьич са затӀни мад чилел яд акьалтна терг жедач, яд акьалтуни мад чил барбатӀ хъийидач».

12Аллагьди давамарна: «Ингье За квехъ галаз ва чан алай кьван вири затӀарихъ галаз эбеди яз кутӀунзавай икьрардин лишан: 13За циферал Жуван чӀемерук – яргъируш – Зини чилин агьалийрин арада авай икьрардин лишан яз куьрсарнава.

14За лацу цифер чилин винел гъайила, абурукай яргъируш хкечӀда. 15И чӀавуз квехъ ва чан алай гьар са затӀунихъ галаз кутӀуннавай икьрар Зи рикӀел хкведа – ва чан алай гьар са затӀ терг ийидай яд акьалтун мад хъижедач.

16Циферик яргъируш жеда – Заз ам аквада, ва чилел алай вири агьалийрихъ галаз эбеди яз кутӀуннавай Жуван Икьрар Зи рикӀел хкведа».

17Аллагьди Нуьгьаз лагьана: «Им За чилел уьмуьр тухузвай гьар са затӀунихъ галаз кутӀуннавай Икьрардин лишан я».

Нуьгьан рухваяр

18Гимидай экъечӀай Нуьгьан рухваяр – ибур Шам, Хам ва Яфет я. Хам Къенанан буба я.

19Абурун кьадар пуд тир, ва чилел алай вири халкьар гьабурулай арадал атанвайди я.

20Нуьгьа чилел зегьмет чӀугвазвай; сифте ада ципицӀар цана. 21Чехирдикай хъвана, Нуьгь луьл сархуш хьана ва кьецӀилдаказ вичин алачухдик къаткана.

22Адан кьецӀилвал Къенанан буба Хамаз акуна ва экъечӀна и кардикай стхайриз лагьана. 23И чӀавуз Шамани Яфета къуьнерихъ чухва вегьена ва кьулу-кьулухъ атана адан кьецӀилвал чухвадалди кӀевна. Абур чеб маса патахъ килигзавай, гьавиляй адан кьецӀилвал акуначир. 24Нуьгь кьил кьилел хтанваз ахварай аватна ва вичин гъвечӀи хци авур кӀвалах чир хьайила, 25ада лагьана:

«Къенаназ лянет хьурай!

Вичин стхайриз ам лап усал лукӀ хьурай!»

Аллагьди мадни лагьана:

26«Шукур хьурай Реббидиз, Ша́ман Аллагь тир!

Къенан лагьайтӀа, стхайрин лукӀ хьурай.

27Аллагьди Яфетан мулкар гегьенш авурай!

Яфета Шаман алачухрик уьмуьр тухурай!

Къенан лагьайтӀа, стхайрин лукӀ хьурай».

28Дуьньядал яд акьалтайдалай кьулухъ Нуьгьан уьмуьр мадни пуд вишни яхцӀурни цӀуд йис давам хьана. 29Уьмуьрдин яшар кӀуьд вишни яхцӀурни цӀудаз барабар хьайила, Нуьгь кьена.

10

Нуьгьакай арадал атай халкьар

10^1Ингье Нуьгьан рухвайрикай – Шамакай, Хамакай, Яфетакай – ва абурун несилрикай ихтилат.

Дуьньядал яд акьалтайдалай кьулухъ Шамаз, Хамаз ва Яфетаз аялар хьана.

Яфетан эвледар

2Яфетан рухваяр:

Гамер, Мажиж, Мидя, Юнан, Тубал, Мешех ва Тирас.

3Гамеран рухваяр:

Ашкеназ, Рифат ва Тагарма.

4Юнан несилар:

Элиш ва Таршиш, ва гьакӀ китимарни раданимар+.

5Абур гьуьлуьн къерехра авай уьлквейра уьмуьр тухуз ацукьна. Абурун чилер, тухумар ва тайифаяр гьа ибур я, ва абурукай гьар садахъ вичин чӀал ава.

Хаман эвледар

6Хаман рухваяр:

Куш, Мисри, ПӀутӀ ва Къенан.

7Кушан рухваяр:

Себа, Гьавила, Сабта, Рагма ва Сабтеха.

Рагаман рухваяр:

Шеба ва Дедан+.

8Кушаз Нимрад тӀвар алай хва авай – дуьньяда сад лагьай пагьливанни 9Реббидин вилик зурба гъуьрчехъан. «Реббидин вилик Нимрад хьтин зурба гъуьрчехъан» ибара гьа идакай арадиз атанвайди я. 10Сифтедай адан пачагьлугъдик Бабил, Эрех, Акад ва Калне акатзавай; вири абур Шинар пата ава. 11-12И уьлкведай ам Ашурдиз хъфена ва ана Нинев, Рагьабат-Шегьер ва Калах, гьакӀни Ниневдинни, им чӀехи шегьер я, Калахдин арада Ресен эцигна+.

13Мисридилай арадал атана:

лудияр, анамияр, легьабияр, нафтугьияр, 14патрусвияр, каслугьияр ва кафтарвияр (абурукайни – филиштияр).

15Къенаналай хьана:

Сидун (им адан сифте хва я) ва Хет, 16гьакӀни ябусвияр, амарияр, гиргашияр, 17гьивияр, аркъавияр, синвияр, 18арвадвияр, семаравияр ва гьаматӀвияр.

Гуьгъуьнай къенанвийрин тухумри мадни чилерал бине кутуна: 19абурун мулкар Сидундилай Герардихъ экӀя хьанвай – Газадал кьван, ва Садум, Гамура, Адма ва Цевайим галайвал – Лашадив агакьдалди.

20Хаман несилар, абурун чӀалар, чилер, тухумар ва тайифаяр гьа ибур тир.

Шаман эвледар

21Аялар Шамазни авай. Яфетан чӀехи стха тир ам Эберан рухвайрин бан-буба я+.

22Шаман рухваяр:

Элам, Ашур, Арпахшад, Луд ва Арам.

23Араман рухваяр:

Ус, Гьул, Гетер ва Маш.

24Арпахшадан хва Шалагь тир, Шалагьан хвани Эбер. 25Эбераз кьве хва хьана: садан тӀвар Пелег тир, вучиз лагьайтӀа гьа гьадан девирда чилер пайнай, муькуьдан – ЯкътӀан.

26ЯкътӀаназ ихьтин рухваяр авай:

Алмадад, Шелеф, Гьасармавет, Ярагь, 27Гьадарам, Узал, Дикьла, 28Убал, Абимаил, Шеба, 29Уфир, Гьавила ва Ябаб.

Ибур вири ЯкътӀанан рухваяр я,+
30абурун чилер Мешадилай рагъэкъечӀдай патахъ, Сефар дагъларив кьван экӀя хьанвай.

31Гьа ибур Шаман несилар, абурун чӀалар, чилер, тухумар ва тайифаяр я.

32Гьа ибур Нуьгьан рухвайрин тухумар, абурун ери-бине ва абурукай арадал атай халкьар я – чилел алай вири халкьар дуьньядал яд акьалтайдалай кьулухъ гьа ибурукай хьанвайбур я.

11

Бабилдин минара

11^1А чӀавуз вири дуьньяда авайди са чӀал тир, гьа сад хьтин гафар. 2РагъэкъечӀдай патахъ фена, инсанар Шинар уьлкведин дуьзенлухрив агакьна ва гьана уьмуьр тухуз акъвазна+.

3– Чепедин палчухдикай кьарунчӀар ийин ва абур цӀа акъугъарин, – лагьана абуру сада садаз.

Гьа икӀ абуру къванцин чкадал кьарунчӀар ва киреждин гъурушдин чкадал къир гъилик ийиз хьана.

4– Минара цавув агакьзавай шегьер эцигин, – лагьана инсанри. – И тегьерда чна чи тӀвар машгьур ийида, чун вири чил тирвал чкӀун тийидайвал.

5Ребби вичин винел инсанри зегьмет чӀугвазвай шегьердиз ва минарадиз килигун патал агъуз эвичӀна. 6Реббиди лагьана: «Са халкь, виридахъ са чӀал. Амма им гьеле абурун крарин эвел я эхир! Вуч гъиле кьуртӀани, абурулай алакь тийидай затӀни авач! 7Садра абурун патав агъуз эвичӀна, абур сад садан гъавурда акьан тийидайвал, абурун чӀал какадарин кван!»

8Реббиди абур вири чил тирвал анай чукӀурна – гьа икӀ абуру чпин шегьерни эхирдал кьван хкажнач+. 9Гьавиляй шегьердиз Бабилни лугьузва – Реббиди ана чилел алай кьван вири инсанрин чӀалар какадарна ва инсанар анай вири дуьнья тирвал чукӀурна.

Шамалай Ибрамал къведалди хьайи несилар

10Ингье Шамакайни адан несилрикай ихтилат.

Дуьньядал яд акьалтайдалай кьулухъ кьве йис алатайла, Шаман виш йис хьанвай чӀавуз, адаз Арпахшад тӀвар алай са хва жеда. 11Арпахшад хьайидалай кьулухъ Шаман уьмуьр вад виш йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай.

12Арпахшадан къанни цӀувад йис тир чӀавуз адаз Шалагь тӀвар алай хва хьана. 13Шалагь хьайидалай кьулухъ Арпахшадан уьмуьр кьуд вишни пуд йисуз давам хьана; адахъ рухваярни рушар мад авай.

14Шалагьан къанни цӀуд йис тир чӀавуз адаз Эбер тӀвар алай хва хьана. 15Эбер хьайидалай кьулухъ Шалагьан уьмуьр кьуд вишни пуд йисуз давам хьана; адахъ рухваярни рушар мад авай.

16Эберан къанни цӀукьуд йис тир чӀавуз адаз Пелег тӀвар алай хва хьана. 17Пелег хьайидалай кьулухъ Эберан уьмуьр кьуд вишни къанни цӀуд йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай.

18Пелеган къанни цӀуд йис тир чӀавуз адаз Регу тӀвар алай хва хьана. 19Регу хьайидалай кьулухъ Пелеган уьмуьр кьве вишни кьуд йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай.

20Регудин къанни цӀикьвед йис тир чӀавуз адаз Серуг тӀвар алай хва хьана. 21Серуг хьайидалай кьулухъ Регудин уьмуьр кьве вишни ирид йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай.

22Серуган къанни цӀуд йис тир чӀавуз адаз Нахар тӀвар алай хва хьана. 23Нахар хьайидалай кьулухъ Серуган уьмуьр кьве виш йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мадни авай.

24Нахаран къанни кӀуьд йис тир чӀавуз адаз Терагь тӀвар алай хва хьана. 25Терагь хьайидалай кьулухъ Нахаран уьмуьр вишни цекӀуьд йисуз давам хьана; адаз рухваярни рушар мад авай.

26Терагьан пудкъанни цӀуд йис тир чӀавуз адаз Ибрам, Нахар ва Гьаран тӀварар алай рухваяр хьана.

Терагьан ери-бине ва ам халдейрин чилерилай Харандиз куьч хьун

27Ингье Терагьан хизандикай ихтилат.

Терагьаз Ибрам, Нахар ва Гьаран тӀварар алай рухваяр хьана. Гьараназ Лут тӀвар алай хва авай, 28Гьаран вич лагьайтӀа, гьеле вичин буба Терагьал чан аламаз, ватанда, Халдей патан Ур шегьерда кьенай. 29Ибрамани Нахара папар гъанай: Ибраман паб Сарай хьана, Нахаран – Гьаранан руш Милка. Гьаран Милкадинни Йискадин буба тир. 30Сарай эремек тир ва адахъ аялар авачир.

31Терагь Халдейда авай Ур шегьер туна, вичин хва Ибрам, хтул Лут, Гьаранан хва, ва Ибраман паб Сарайни галаз Къенандин чилер галайвал рекье гьатна. Абур Харандив кьван агакьна ва гьана уьмуьр тухуз акъвазна; 32гьана, кьве вишни вад тамам хьайила, Терагь Харанда кьена.

12

Ибрагьималай Якьубал къведалди Исраилдин тайифаяр арадал гъайибур

(12–36 кьилер)

Аллагьди Ибрамаз эверун

12^1Реббиди Ибрамаз лагьана: «Жуван уьлкве, мукьва-кьилияр ва бубадин кӀвал тур. Вун За ваз къалурдай чил галайвал алад+. 2За вакай чӀехи халкь туькӀуьрда, ваз хийир-дуьа ийида ва ви тӀвар хкажда, вакай хийир-дуьа жеда!

3Ни ваз хийир-дуьа авуртӀа –
гьадаз Зани хийир-дуьа ийида!
Ни ваз лянет авуртӀа,
лянет ийида а кас!
Хийир-дуьа жеда вун
чилел алай вири халкьар патал!»+

4Ибрамни, вичиз Реббиди эмир гайивал, рекье гьатна. Лутни адахъ галаз фена. Ибрам Харандай экъечӀай чӀавуз, адан пудкъанни цӀувад йис тир. 5Вичихъ галаз ада паб Сарай, стхадин хва Лут, чпи гъилиз гъайи вири мал-девлет ва чпихъ Харанда авай кьван вири лукӀар тухвана ва абурни галаз санал Къенандиз фена.

Абур Къенандиз атана 6ва Шехемдин патав гвай Мареда авай мегъуьн тарцив агакьна. А чӀавуз и чилел къенанвияр уьмуьр тухузвай. 7Реббиди Ибраман вилик пайда хьана лагьана: «И чил За ви несилриз гуда!» Ибрамани анал вичин вилик атай Реббидиз къурбанган эцигна.

8Ахпа ам Бет-Элдин рагъэкъечӀдай пата экӀя хьанвай дагълар галайвал рекье гьатна ва ана вичин алачухар экӀяна – Бет-Эл адакай рагъакӀидай патахъ, Гъай – рагъэкъечӀдай патахъ галай. Ана Ибрама Реббидиз къурбанган эцигна ва Реббидин тӀварцӀиз ялвар авуна. 9Ахпа ам кьибледихъ Негев галайвал рекье гьатна.

Ибрамни Сарай Мисрида

10Уьлкведа каш гьатна – вични акьван къуват авайди тир хьи, Ибрам кьил хуьдай са чка Мисрида жагъуруниз мажбур хьана+. 11Мисридив агакьдай чӀавуз ада вичин паб Сараяз лагьана: «Заз вун иер тирди чизва. 12Мисривийриз вун аквада, вун зи паб тирди гъавурда акьада, ва, вун сагъ-саламат туна, зун яна рекьида. 13Вуна абуруз вун зи вах я лагь, – и чӀавуз вири кӀвалахар туькӀуьда: вуна зи уьмуьр хиласда!»+

14Ибрам Мисридив агакьна, ва мисривийриз Сарай гьикьван гуьрчегди ятӀа акуна. 15Пачагьдин чӀехибуру, адаз килигна, фиръавандиз адан иервилин тариф ийиз хьана, ва Сарай фиръавандин имаратдиз къачуна. 16Сарай себеб яз Ибраман кӀвалахарни агалкьунралди кьиле физвай: адахъ гила гьам лапагар, гьам малар, гьам ламар, гьам итимар тир лукӀар, гьам къаравушар, гьамни девеяр пайда хьанвай. 17Амма Реббиди, фиръаванди Ибраман паб вичиз къачунвайвиляй, фиръавандинни адан мукьва авунвай ксарин кьилел еке бедбахтвилер ракъурна. 18Фиръаванди Ибрамаз эверна ва адавай жузуна: «Вуна авурди вуч кӀвалах я? Вучиз вуна закай ам ви паб тирди чуьнуьхна? 19Вучиз адаз вах лагьана? За ам пабвиле къачун себеб гьа им тир эхир!»

«Жуван пабни къахчуна, – лагьана фиръаванди, – инай ахлад!»

20Ва ада вичин нуькверриз Ибрам вичин пабни, мал-девлетни гваз атайвал инай рекье хтун эмир гана.

13

Ибрамни Лут чара хьун

13^1Ибрам пабни вири мал-девлетни гваз элкъвена Мисридай Негевдиз хтана; адахъ галаз санал Лутни хъфена. 2Ибрам гзаф девлет авайди тир – гьам мал-къарадин, гьам гимишдин, гьамни къизилдин жигьетдай. 3-4Негевдай ам элкъвена Бет-Элдиз хтана – вич виликдай акъвазай ва Реббидин тӀвар кьуна къурбанган эцигай Бет-Элдинни Гъайдин арада авай чкадал.

5Ибрамахъ галаз санал куьчери яз уьмуьр тухузвай Лутахъни вичин лапагарни малар ва вичин алачухар авай. 6Кьве касдиз чил бес жезмачир: абурухъ гьар жуьредин мал-девлет акьван авай хьи, санал уьмуьр тухуз абуруз дарискъал хьанвай. 7Ибраманни Лутан нехирбанрин арада къалар жез гатӀунна (а девирда лагьайтӀа, и чилел гьакӀ къенанвийрини перизийри уьмуьр тухузвай).

8Ибрамани Лутаз лагьана: «Зини ви арада, чи нехирбанрин арада къал-макъалар тахьурай: чун мукьва-кьилияр я эхир! 9Вири чил ви вилик ква – ша чун гьар сад са патахъ фин. Вун чапла патахъ фейитӀа – зун эрчӀи пад галайвал. Вун эрчӀи патахъ фейитӀа – зун чапла пад галайвал».

10Лут килигайла акуна хьи, Ярдан дере – вири михьиз, лап Сагардал кьван, Реббидин багъ хьиз, Мисридин чилер хьиз цик ква. (Им Реббиди Садумни Гамура терг ийидалди вилик тир)+. 11Лута вич патал Ярдан дере хкяна ва рагъэкъечӀдай патахъ рекье гьатна. Гьа икӀ абурун рекьер чара хьана: 12Ибрам Къенанда уьмуьр тухуз ацукьна, Лут – Дередин Шегьеррин патав. Ада Садумдин патарив кьван куьчеривал ийизвай. 13Садумдин агьалияр лагьайтӀа, гзаф чӀуру инсанар тир ва Реббидиз акси яз гунагьриз гзаф рехъ гузвай+.

14Лут Ибрамакай чара хьайи чӀавуз Реббиди Ибрамаз лагьана: «Элкъвена са вил вегь! Инлай кефер ва кьибле патарихъ, рагъэкъечӀдай ва рагъакӀидай патаз килиг. 15Ваз аквазвай вири и чил За эбеди яз ваз ва ви несилриз гуда. 16За ви несилар къум кьван гзаф ийида: нивай чилел алай къумадин тварарин кьадар гьисабиз хьайитӀа, гьадавай ви несилрин кьадарни гьисабиз жеда.

17Алад кван, За ваз гудай вири чилериз элкъвена килиг, абур яргъивилихъни гьяркьуьвилихъни кьил акъудна чира».

18Са чкадилай маса чкадал куьч жез, Ибрам Хеврандин патарив гвай Мамре тӀвар алай мегъуьн тамув агакьна, анал акъваз хьана ва Реббидиз къурбанган туькӀуьрна.

14

Ибрама Лут азад хъувун

14^1Шинардин пачагь Амрафела, Элласардин пачагь Ариуха, Эламдин пачагь Кедарлагамера ва Гайимдин пачагь Тидгала агъавал ийизвай девирда 2-3дяве кьиле фенай: абуру, чпин аскерар Сиддим дереда, алай вахтунда адаз УькӀуь гьуьл лугьузва, кӀватӀна гьазур хьанвай Садумдин пачагь Берадихъ, Гамурадин пачагь Биршадахъ, Адмадин пачагь Шинабахъ, Цевайимдин пачагь Шемеберахъ ва вичиз гила Сагар лугьузвай Беладин пачагьдихъ галаз женгиниз экъечӀна. 4ЦӀикьвед йисуз абур Кедарлагамеран зулумдик квай, цӀипуд лагьай йисуз адаз акси яз экъечӀна, 5цӀукьуд лагьай йисуз Кедарлагамер вичин терефдарарни галаз атана акъатна. Абуру Аштарат-Къарнайимда рефаяр, Гьамда зузар Шаве-Къирйатайимда эмияр,+
6ва чпин дагълух Сеир тӀвар алай уьлкведа кьурумдин къерехдив гвай Эл-Парандал кьван гьурияр кӀаник кутуна. 7Анайни абур вичиз гила Къадеш лугьуз Эн-Мишпат галайвал элкъвена ва амалехъийрин чилер ва Гьасесан Тамарда уьмуьр тухузвай амарияр барбатӀ авуна+. 8Садумдин пачагь, Гамурадин пачагь, Адмадин пачагь, Цевайимдин пачагь ва адаз гила Сагар лугьузвай Беладин пачагь къаршидиз экъечӀна ва Сиддим дереда абурухъ галаз женг чӀугуна –+
9Эламдин пачагь Кедарлагамерахъ галаз, Гайимдин пачагь Тидгалахъ галаз, Шинардин пачагь Амрафелахъ галаз, Элласардин пачагь Ариухахъ галаз. Кьуд пачагьди вадахъ галаз женг чӀугуна. 10Сиддим дереда лагьайтӀа, чеб къирдив ацӀанвай гзаф фурар авай. Садумдинни Гамурадин пачагьрин аскерар кьулухъди катна ва и фурара акӀана. Сагъ-саламат яз амукьайбур дагълариз катна. 11Гъалиб хьайибуру Садумдинни Гамурадин вири девлетар, абурун недай вири суьрсетар чпиз вахчуна хъфена. 12Абуру гьакӀ вич Садумда уьмуьр тухузвай Ибраман стхадин хва Лутни кьуна чпихъ галаз хутахна ва адан вири мал-девлетни тарашна.

13Хилас хьайибурукай сад амарийрин Мамредин мегъуьн тамун патав уьмуьр тухузвай иври Ибраман кьилив атана, хьанвай крарикай ихтилатна. Стхаяр тир Мамре, Эшкал ва Анер Ибрамахъ галаз икьрардин алакъайра авай. 14Хтул есирвиле гьатнавайди чир хьайи Ибрама вичин итимар кӀватӀна – чеб гьадан кӀвале ханвай пуд вишни цӀемуьжуьд кас – гуьгъуьниз чукурна. Дандин патарив, 15йифиз, ада душманар элкъуьрна кьуна, абур тергна ва лап Шамдин кеферпата авай Хабадал кьван абур хурук кутуна чукурна. 16Ада душманривай абуру кьунвай вири девлетар къахчуна – гьам Лутни адан мал-девлет, гьам папар, гьамни есирар.

17Ибрам Кедарлагамеранни адан терефдаррин винел гъалибвал къачуна элкъвена хкведай чӀавуз, Шаве дереда (адаз исятда Пачагьдин дере лугьузва) адан вилик Садумдин пачагь экъечӀна.

Мелик-Садикьа Ибрамаз хийир-дуьа ийизва

18Салимдин пачагь, виридалай вине авай Аллагьдин къуллугъдар Мелик-Садикьа, Ибраман вилик фуни чехир гъана 19ва адаз ихьтин гафаралди хийир-дуьа авуна:

«Виридалай вине авай Аллагьди Ибрамаз хийир-дуьа авурай,

Цаварни чилер халкь авурди!

20Шукур хьурай виридалай вине авай Аллагьдиз,

Вичи ви душманар ви гъиле вугай!»

Ибрама гъиле гьатай шейэрин цӀудай са пай Мелик-Садикьаз гана+.

21Садумдин пачагьди Ибрамаз лагьана: «Зи итимар вахце, гъиле гьатнавай мал-девлет жуваз тур». 22Ибрама жаваб гана: «Реббидал, виридалай вине авай Аллагьдал, гъилер туькӀуьрна за кьин кьазва хьи, 23ви мал-девлетдикай артух за са затӀни къачудач – я са гъал, я са шаламдин чӀул.

Ахпа лугьумир: „Им зун я, Ибрам девлет авайди авурди“. 24Заз, анжах са зи итимриз тӀуьнин суьрсет хьайидалай гъейри, мад са затӀни герек туш. Захъ галаз санал женгиниз экъечӀайбур вуж ятӀа, гьабурув чпин пай агакьрай, – Анерав, Эшкалав ва Мамредив».

15

Аллагьдинни Ибраман икьрар

15^1И вакъиаяр кьиле фейи са тӀимил вахтунилай Ибрамаз ахварай Ребби акуна ва адан гафарин ван хьана:

«КичӀе жемир, Ибрам.

Зун – ви къалхан я.

Ви савкьват лап булди жеда».

2Ибрама лагьана: «Зи Агъа тир Ребби! Ви савкьватар зи квез я, зун аялар авачиз рекьидатӀа? Зи варис Шамдай тир Элиэзер я».

3«Вуна заз веледар ганач кьван, – лагьана Ибрама – гьавиляй зи килфетдик кваз уьмуьр тухузвайди зи ирсдарни жеда!»

4И чӀавуз Ибрамаз Реббидин гафарин ван жеда: «Ваъ, адакай ви варис жедач: ви варис ви тумуникай аладда!»

5Реббиди Ибрам алачухдикай къецел акъудна ва адаз лагьана:

«Килиг кван цавуз,
гьисаб ая гъетер:

вавай абур вири гьисабиз жедани?»

«Ви несилни, – лагьана Реббиди, – кьадардиз гьа икьванди жеда!»+

6Ибрама Реббидихъ иман авуна – Реббидини им адан гьахъ-михьивал яз кьабулна+.

7Реббиди Ибрамаз лагьана: «Зун, и чилин иесивал авунин мураддалди ам ваз гун патал, вун Халдейдин Урдай иниз гъайи Ребби я». 8«Зи Агъа тир Ребби! – лагьана Ибрама, – и чил заз жедайдан лишан вуч я?»+
9Реббиди лагьана: «Зи патав инал пуд йисан дуьгве, пуд йисан цӀегь, пуд йисан гьер, тӀапӀас ва са лифни гъваш».

10Ибрама гьайванар гъана ва абур гьар сад кьве патахъ пайна, паярни сад садан къаршида эцигна. Къушар ада пайи паяр авунач+. 11Къузгъунар лув гана кӀватӀ хьана, амма Ибрама абур чукурна.

12Рагъ акӀайла Ибрам кӀеви ахварин кӀеме гьатнавай. Зурба ва пис кичӀ акатна адаз хаф янай+.

13Реббиди Ибрамаз лагьана: «Ваз чир хьухь, ви несилар гъурбатда масанай атана ацукьнавайбур яз хьана, кьуд виш йисуз лукӀвиле ва зулумдик кваз жеда+. 14Амма абур лукӀвиле тур халкьдин гьахъ-дуван За ийида – ахпа ви несилар анай экъечӀна хъфида, чебни девлет авай инсанар яз+.

15Вунни секиндиз бан-бубайрин кьилив рекье гьатда,

Агьил яшдин гьуьрмет авай кьуьзек яз суруз эвичӀда.

16Ви эвледрин анжах кьуд лагьай несил иниз хкведа, вучиз лагьайтӀа амарийрин гунагьар гьеле чпин дережадив агакьнавач»+.

17Рагъ акӀана ва йиф алукьна. И вахтунда гум алай мангъал ва цӀай квай лаш пайда хьана ва кьве патахъ пай авунвай гьайванрин арадайтӀуз фена.

18И юкъуз Реббиди Ибрамахъ галаз икьрар кутӀунна: «Мисридин селдилай гатӀунна чӀехи вацӀ Эфратдал кьван авай вири чилер За ви несилрин ихтиярда твада,+
19къабилийрин, къенизийрин, къадманийрин, 20хетийрин, перизийрин рефайрин, 21амарийрин, къенанвийрин, гиргашийрин, ябусвийрин вири чилер».

16

Гьагар ва Исмаил

16^1Сараяз, Ибраман папаз, аялар жезвачир. Адаз Мисридай тир Гьагар тӀвар алай къаравуш авай.

2Сарая Ибрамаз лагьана: «Реббиди заз аялар гузвач. Зи къаравушдихъ галаз хьухь – белки ада кьванни заз хва хада».

Ибрам Сараян чӀалаз килигна, 3адани вичин къаравуш, Мисридай тир Гьагаракай адаз кьвед лагьай паб авуна. А чӀавуз Ибрама Къенанда уьмуьр тухуз цӀуд йис хьанвай.

4Ибрам Гьагарахъ галаз жез хьана, ам руфунал залан хьана ва и кар себеб яз вичин ханумаз лавгъавилелди килигиз хьана. 5«Зун ажуз хьун вавай я, – лагьана Сарая Ибрамаз. – За жуван къаравуш вав кьвед лагьай паб яз вугана, ам лагьайтӀа, руфунал залан хьайидалай кьулухъ, заз кьама ял аваз килигзава. Реббиди зини ви ара гьялрай»+. 6«Ви къаравуш ви гъиле ава, – жаваб гана Ибрама. – Ваз гьикӀ хъсан аквазватӀа, гьакӀ ая».

Сараяни Гьагараз ахьтин зулумар ийиз хьана хьи, Гьагар адакай катна. 7Кьурумда, Шурдиз фидай рекье ам чешмедин патав Реббидин Малаикдиз жагъана+
8ва хабар кьуна: «Гьагар, Сараян къаравуш, вун гьинай я ва гьиниз физва?» «Зун зи ханум Сараякай катзава», – жаваб гана ада.

9Реббидин Малаикди лагьана: «Ахлад жуван хануман кьилив ва адаз муьтӀуьгъ хьухь. 10За ви несилар кьадардиз акьван артух ийида хьи, абур гьич гьисабизни жедач.

11Вун руфунал залан я.

Ваз хва жеда.

Адал Исмаил[*] тӀвар эциг,
ви бедбахтвилера Реббидиз ви ван хьайивиляй.

12Хва ви жеда хам лам хьтинди,
ам виридал – вири адакай.

Стхайрихъ галаз къал-макъалра аваз уьмуьр тухуда ада».

13Вичихъ галаз рахай Реббидиз Гьагара ихьтин тӀвар гана: «Вун Эл-Руи[*] я», вучиз лагьайтӀа ада лугьудай: «Заз зи вилералди зун яргъай Аквазвайди акуна!»

14Гьавиляй къуйдиз Беэр-Лахай-Руи[*] лагьана тӀварни ганва. Ам Къадешдинни Береддин арада ава.

15Гьагара Ибрамаз хва хана, ва Ибрама адал Исмаил тӀвар эцигна. 16А чӀавуз Ибраман кьудкъанни ругуд йис хьанвай.

17

Аллагьдинни Ибрагьиман икьрар

17^1Ибраман кьудкъанни цӀекӀуьд йис тир чӀавуз адан вилик Ребби пайда хьана ва лагьана: «Зун вири алакьдай Аллагь я. Зи вилик кваз уьмуьр твах ва гунагьриз рехъ гумир. 2За вахъ галаз икьрар кутӀунда ва ваз гзаф несилар багъишда».

3Ибрам метӀерал аватна, ва Аллагьди лагьана: 4«Гила За вахъ галаз икьрар кутӀунзава. Вун гзаф халкьарин бан-буба жеда. 5ТӀварни ви Ибрам ваъ, Ибрагьим жеда, вучиз лагьайтӀа За вакай гзаф халкьарин бан-буба ийида+.

6Ви тухум За кьадардиз гзаф тирди ийида:

валай бегьем халкьар арадал къведа
ва ви несилрикай пачагьар жеда.

7Вахъ ва ви несилрихъ галаз Зи икьрар жеда – эбеди тир икьрар, несилдилай несилдалди: Зун ви ва ви несилрин Аллагь жеда. 8За вазни ви несилриз вун масанай атана ацукьнавайди тир вири и Къенандин чил гуда. За ам ви несилриз эбеди сагьибвал авун патал гуда ва абурун Аллагь жеда».

Суьннет

9Аллагьди Ибрагьимаз мадни лагьана: «Амма вунани Захъ галаз авай икьрар тамамарун лазим я, валай гуьгъуьнай ви несилрини, несилдилай несилдалди. 10За квехъ галаз икьрар кутӀуннава ва ви несилри ам кьилиз акъудрай: куь вири итимар суьннет авунвайбур хьун лазим я. 11Захъ галаз авай икьрардин лишан яз куь эркеквилин лишандин кӀвенкӀв атӀутӀ.

12-13Куь цӀийиз хайи гьар са гада муьжуьд лагьай юкъуз суьннет авуна кӀанда – несилдилай несилдалди гьа икӀ хьурай.

Ви кӀвале хайидини, куь арада тахана маса тайифайривай маса къачунвайдини, са рахунни алачиз суьннет авун лазим я. ИкӀ хьайила, Захъ галаз авай икьрар, эбеди икьрар, куь бедендин лишан яз жеда+.

14Суьннет тавунвайди – вичин эркеквилин лишандикай атӀун тавунвайди, – Захъ галаз авай икьрар чӀур авун себеб яз вичин халкьдикай акъудна гадарнавайди жеда».

15Аллагьди Ибрагьимаз мадни лагьана:

«Гила ви папан тӀварни Сарай ваъ, Сарра жеда.

16За адаз хийир-дуьа ийида ва ваз ада хайи хва гуда.

За адаз хийир-дуьа ийида ва адалай бегьем халкьар арадал къведа,

Ва адан несилрикай пачагьар жеда».

17Ибрагьим метӀерал аватна, амма вич-вичик хъуьрена хьиз фикир авуна: «Виш йис хьанвай кьуьзеказ аялар жезмайди яни? Кьудкъанни цӀуд йис хьанвай Саррадивай аял хаз жедани?»

18Гьавиляй ада Аллагьдиз лагьана: «Исмаилан уьмуьрни Ваз кӀаниди хьурай!»

19Аллагьди лагьана: «Ваъ, Сарради, ви папа, ваз хва хада, вунани адал Исакь тӀвар эцигда. За гьадахъ ва адан несилрихъ галаз икьрар кутӀунда – эбеди тир икьрар.

20Исмаилан патахъай ви тӀалабунни За фикирдиз къачуна: За адазни хийир-дуьа ийида, адан тухумни бегьер гудайди ийида ва адаз гзаф несилар гуда.

Исмаилалай цӀикьвед регьбер аладда, адакай чӀехи халкьдин бан-буба жеда.

21Амма Зи икьрар Сарради ваз са йисалай, гьа и вахтунда хадай, Исакьахъ галаз жеда».

22Ибрагьимаз гьа икӀ лагьана, Аллагь хъфена.

23Лап гьа и юкъуз Ибрагьима Аллагьди вичиз эмир авурвал вичин хва Исмаилан, вичин кӀвале ханвай вири итимрин, гьакӀни пулунихъ маса къачунвай вири лукӀарин эркеквилин лишан суьннет авуна – кӀвале авай вири итимрин. Ада вичиз эмир авурвал вири кьилиз акъудна. 24Ибрагьим суьннет авур чӀавуз адан кьудкъанни цӀекӀуьд йис тир, 25Исмаилан, адан хцин, цӀипуд йис. 26Гьа са юкъуз гьам Ибрагьим, гьам адан хва Исмаил, 27гьамни Ибрагьиман кӀвале авай кьван вири итимар – гьам хайи йикъалай адан кӀвалинбур тир, гьамни маса тайифайривай маса къачунвай лукӀар, – вири суьннет авунай.

18

Ибрагьиман пуд мугьман

18^1Нисинин зегьемдин вахтунда Мамре тӀвар алай мегъуьн тамун патав Ибрагьим вичин алачухдин вилик ацукьнавай вахтунда, Реббиди адаз вич къалурна. 2Ибрагьима кьил хкажайтӀа – адан вилик пуд итим акъвазнавайди акуна. Ам тадиз гадар хьана, абурун патав фена, пел чилив агакьдайвал икрам авуна 3ва лагьана: «Агъа, ви вилерай заз майил аватӀа, зи, ви лукӀран, патавай элячӀна фимир. 4Квез кӀвачер чуьхуьн патал яд гъида. Куьне тарцин кӀаник ял яда, 5за лагьайтӀа рехъ давамарун патал, тӀуьна-хъвана, чандик къуват кутадайвал, куь вилик фу эцигда – куьн зи, куь лукӀран, патавай яна физватӀа». «Хъсан я ман, – жаваб гана абуру, – гьа лагьайвал ая».

6Ибрагьима алачухдик зверна ва Саррадиз лагьана: «Тадиз пуд сегьа гъуьр къачуна, виридалайни хъсандакай тини ишинна фу чуруж».

7Ахпа ада нехир галайвал зверна, хъсан, таза дана хкяна ва ам гьазурун патал лукӀрав вугана. 8Ибрагьима вичи мугьманрин вилик тугъ, нек ва данадин як гъана – ва абуру недалди, ам тарцин кӀаник акъвазна, гуьзетиз хьана.

9«Ви паб Сарра гьина ава?» – жузуна абуру. «Гьа ина ава, алачухдик ква», – жаваб гана ада. 10«Зун ви патав са йисалай хкведа, – лагьана мугьманди. – А чӀавуз ви паб Саррадиз хва жеда».

Сарради и вахтунда яб гузвай – ам адан кьулухъ, алачухдиз гьахьдай чкадал алай+. 11Абур кьведни, Ибрагьимни Сарра кьуьзуь хьанвай, ва Саррадиз вацран кьилер хъжезмачир. 12Ада, вичи-вичикди хъуьрена хьиз, фикирна: «Зи вахтар алатнава. Зи иесини кьуьзуь я. Гила гьахьтин экв акьвада жал?»+

13И чӀавуз Реббиди Ибрагьимаз лагьана: «„Завай, къаридивай, аял хаз жедани?“ лугьуз Сарра хъуьрезва хьи? 14Реббидивай кьилиз акъудиз тежедай кӀвалах авани кьван? Зун ви патав тайинарнавай вахтунда хкведа ва Саррадиз хва жеда»+. 15«За хъуьруьнар авурди туш», – таб авуна кичӀе хьайи Сарради. «Ваъ, – лагьана Ада, – вун хъуьренай».

Садумдин гьакъиндай Ибрагьиман тӀалабун

16Мугьманар чпин рехъ давамарун патал къарагъна ва Ибрагьим абур рекье тваз экъечӀна. Агъадихъ, дередиз, Садум галай патахъ килигна. 17Реббидини вичи-вичихъди лагьана: «Ибрагьимакай За Жуван ниятар чуьнуьх ийидани кьван? 18Ибрагьималай чӀехи ва къудрат авай халкь арадал къведа эхир, ва Ибрагьим чилел алай кьван вири халкьар патал хийир-дуьа жеда+. 19За Ибрагьим вичин аялриз ва вири вичин несилриз Реббиди къалурнавай рекье аваз фин патал, вири кӀвалахар гьахъвал ва дуьзвал хвена авун патал, хкяни авуна. И чӀавуз Зани адаз хиве кьунвай вири кӀвалахар кьилиз акъудда».

20Реббиди лагьана: «Садумдинни Гамурадин пис крар эхиз тежедай дережадив агакьнава, абурун гунагь заланди я+. 21ЭвичӀна хьиз ана авайбур вири батӀул яни-тушни килигда. Белки вири туш жеди? Кьил акъудна чирда».

22Рекьин мугьманар Садум галайвал элкъвена фена, амма Ребби Ибрагьиман вилик акъвазна. 23Адаз мукьва хьана, Ибрагьима лагьана: «Яраб Вуна зулумкаррихъ галаз гьахъ-михьибурни тергда жал? 24Белки и шегьерда гьахъ-михьибур тир са яхцӀурни цӀуд кас жагъида, – бес Вуна гьа и яхцӀурни цӀудан хатурдай кьванни инсаф тавуна ам тергда жал? 25Жедай кар туш! Вуна ахьтин кӀвалах ийич! Гьахъ-михьибур Вуна зулумкаррихъ галаз санал тергдач, гунагькарринни гьахъ-михьибурун кьисмет гьа сад хьтинди жедач! Им жедай кӀвалах туш! Вири чилин Дуванбег – гьахъ чӀурна дуван атӀуз жедани кьван?»+

26Реббидини жаваб гана: «Заз Садумдай яхцӀурни цӀуд гьахъ-михьиди жагъайтӀа, абурун хатурдай За и шегьердиз инсаф ийида».

27И чӀавуз Ибрагьима давамарна: «Зун ругни накьв я, амма гьикӀ ятӀани за Агъадиз лугьун патал жуьрэт ийида:

28ЯхцӀурни цӀудав агакьдалди вад гьахъ-михьиди бес тахьайтӀа – яраб Вуна и бес тахьай вадан патахъай бегьем са шегьер тергда жал?»

Реббидини жаваб гана: «Ваъ, анай заз яхцӀурни вад гьахъ-михьиди жагъайтӀа, За ам тергдач».

29Ибрагьима адахъ галаз рахунар давамарна: «Нагагь анай анжах яхцӀур жагъайтӀа гьикӀ хьуй?»

Реббидини жаваб гана: «Гьатта яхцӀур хьайитӀани, за ихьтин кӀвалах ийидач».

30Ибрагьима лагьана: «За лугьудай гафарикай Агъадиз хъел татурай. Нагагь ана къанни цӀуд гьахъ-михьиди аваз хьайитӀа вучин?»

Реббидини жаваб гана: «Ана къанни цӀуд кас гьахъ-михьиди аваз хьайитӀани, шегьердиз инсаф ийида».

31Ибрагьима лагьана: «За Агъадивай жузун патал жуьрэт ийида; ана анжах къад аваз хьайитӀа гьикӀ хьурай?»

Реббиди жаваб гана: «Къадан хатурдайни инсаф ийида».

32Ибрагьима лагьана: «Агъадиз хъел татурай – им эхиримжи суал я: нагагь ана абур цӀуд аваз хьайитӀа?»

Реббидини жаваб гана: «ЦӀудан хатурдайни За ам терг ийидач».

33ИкӀ лагьана, Ребби хъфена, Ибрагьимни кӀвализ хтана.

19

Лут хиласун ва Садумни Гамура шегьерар терг авун

19^1Кьве малаик Садумдиз атана. Няни жезвай. Лут шегьердин варарив ацукьнавай. Рекьин мугьманар акурла, ам абурун къаншардиз къарагъна ва, чин чилив агакьдайвал икрамна, 2лагьана: «Буюр, ша, зи сагьибар, зи, куь лукӀран, кӀвализ. КӀвачер чуьхвена, зи кӀвале йиф авуна, пакамахъ рехъ давамара». «Ваъ, – лагьана абуру. – Чна йиф майдандал акъудайтӀа, хъсан жеда». 3Амма Лут вичин гафунал акьван кӀевиз акъвазна хьи, абур рази хьана, адан кӀвализ атана. Ада нянин тӀуьн гьазурна, тӀили фар чрана, абуруни фу-яд тӀуьна. 4Абур гьич къаткизни агакьнавачир, акуна хьи, шегьердин агьалийри, Садумдин вири итимри, гъвечӀидалай чӀехидалди, Лутан кӀвал элкъуьрна кьуна.

5«А ви патав йиф акъудиз атанвайбур гьина ава? – гьарайралди хабар кьазвай абуру. – Абур инал акъуд, чна гьабурухъ галаз чун машгъулардайвал!»

6Лут гуьрцелдал экъечӀна, рак агална 7ва лагьана: «Стхаяр, герек туш, ихьтин чӀуру кӀвалахар ийимир! 8Килиг, заз чпив рушвал гумай кьве велед ава – за абур куьчедиз акъудна куь ихтиярда твада, гьабурухъ галаз квез вуч кӀандатӀани ая, тек зи кӀвализ атанвайбурук хкуьрмир». 9«Квахь кван инлай, – лагьанай адаз. – Вуна, ина авай са чара касди, эмир гудайвал хьанвани? Чна исятда ваз гьабурулайни еке кар кьада!»

Абуру Лут хура туна, рак эцяна хкудиз гатӀунна. 10Амма Лутан мугьманри ам ялна къенез чӀугун хъувуна, рак агална. 11Гуьрцелдал кӀватӀ хьанвайбур вири, гъвечӀидалай чӀехидалди, абуру буьркьуь жедайвал авуна – гьавиляй абур гьикьван алахънатӀани, кӀвализ гьахьдай рак жагъин тийиз амукьна. 12Мугьманри Лутаз лагьана: «Вахъ и шегьерда мад вуж ава? Езне, рухваяр, рушар, мадни са вуж ятӀани? Абур вири инай акъуд: 13чна и шегьер тергда! Адан агьалийрин зулумар Реббидив агакьзава, Реббидини чун ам терг авун патал ракъурнава!»

14Лута фена вичин рушарик лишан кутунвай жегьилриз лагьана: «Тадиз и шегьердай экъечӀ! Ам Реббиди исятда терг ийида!» Амма абуруз Лута зарафатар ийизвай хьиз хьана. 15Экв жез гатӀунна. Малаикри Лутак тади кутуна: «Тади къачу, инай жуван пабни кьве руш хутах! ТахьайтӀа вунни гунагькар шегьердихъ галаз терг жеда!»

16Лута кьулухъ язавай. И чӀавуз Лутан, адан папан ва кьве рушанни гъилер кьуна, малаикри чпи абур и шегьердай акъудна, вучиз лагьайтӀа Реббидиз Лутан язух къвезвай.

17«Хилас хьухь! – лагьана Лутаз малаикди. – Кьулухъ элкъвена килигмир! Дередани геждалди акъвазмир – дагълариз ката, тахьайтӀа рекьида!» 18«Ваъ ман, зи Агъа! – жаваб гана Лута. 19– Заз, Ви лукӀраз, Ви вилерай майил жагъана! Ви патай заз авай регьим чӀехиди я: вуна зи уьмуьр хиласна! Амма дагъларив кьван завай чукуриз жедач эхир – зав бала агакьда ва зун телеф жеда. 20Ингъе атӀа шегьердал кьван мукьва я, адав кьван чукуриз хьун мумкин я, ам гъвечӀиди я. Гьаниз зун катни ийида, ам гъвечӀиди я, ана зун сагъ-саламат яз амукьда!» 21«Хъсан я, – лагьана малаикди, – за вун патал гьа кӀвалахни ийида: за а вуна лугьузвай шегьер кя тавуна тада. 22Амма тадиз аниз звера: вун анив агакь тавунмаз, завай гатӀуниз жедач». Гьавиляй и шегьердиз Сагарни лугьузва.

23Рагъ цавал хкаж хьана. Лут Сагардиз атана.

24Реббиди Садумдинни Гамурадин винел, марф хьиз, кузвай гугурт къурна – цаварай, Реббидин патай –+
25ва и шегьерарни, вири дерени, вири агьалиярни ва чиляй экъечӀнавай гьар са затӀ тергна. 26Лутан паб кьулухъ элкъвена килигна – ва кьелен дестекдиз элкъена.

27Ибрагьим пакамахъ фад вич вилик квай къуз Реббидин вилик акъвазай чкадал атана, 28Садум ва Гамура, Дере галайвал килигна – ва адаз акуна: чиляй хъенчӀин къапар кудай куьмдай хьиз гум акъатзава.

29Дередин шегьерар терг ийидайла, Аллагьдин рикӀел Ибрагьим хтана.

Лута уьмуьр тухузвай шегьерар терг ийидайла, Аллагьди ам кьиникьикай хкудна.

Лут ва адан рушар

30Сагарда акъвазиз кичӀе тирвиляй, Лут анай кьве рушни галаз дагълариз хкаж хьана.

Абуру са кьветӀе уьмуьр тухуз хьана.

31ЧӀехи руша гъвечӀидаз лагьана: «Буба кьуьзуь жезва. Адет тирвал чахъ галаз жедай итимар чилел мад аламач. 32Бубадиз чехир гана сархушрин ва адахъ галаз жен. Чи тухум бубадилай кьванни давамарин!»

33Йиф алукьайла, абуру бубадиз чехир гана. ЧӀехи руш адан патав атана, адахъ галаз къаткана, амма буба ана вуч хьанатӀа – я ам вичихъ галаз къаткай тегьер, я ам гьикӀ хъфенатӀа, – гъавурда гьатнач. 34Пакадин юкъуз чӀехи руша вахаз лагьана: «Сенфиз зун бубадихъ галаз къаткана. Къенин йифизни, ша, адаз чехир гун, вунни атана адахъ галаз къаткидайвал. Чи тухум бубадилай кьванни давамарин!»

35И йифизни абуру мад бубадиз чехир гана. ГъвечӀи руш атана адахъ галаз къаткана, амма буба ана вуч хьанатӀа, – я ам вичихъ галаз къаткай тегьер, я ам гьикӀ хъфенатӀа, – гъавурда гьатнач.

36Гьа икӀ Лутан кьве рушни чпин бубадилай руфунал залан хьана. 37ЧӀехи руша хва хана ва адал Магьаб тӀвар эцигна. Ам гилан магьабвийрин бан-буба я. 38ГъвечӀидани хва хана ва адал Бен-Ами[*] тӀвар эцигна. Ам гилан аманийрин бан-буба я.

20

Ибрагьимни Сарра Абумелекан патав

20^1И чкаяр туна, кьибледихъ хъфена, Ибрагьим Къадешдинни Шурдин арада уьмуьр тухуз хьана, ахпани Герарда бине кутуна. 2Ада вичин паб Саррадиз вичин вах лугьузвай, гьавиляй Абумелека, Герардин пачагьди, Саррадин гуьгъуьниз итимар ракъурна ам вичиз къачуна+. 3Амма йифиз Абумелеказ ахварай Аллагь акуна ва Ада лагьана: «И паб жуваз къачунай вун рекьида. Ам гъуьлуьк квайди я».

4Абумелека лагьайтӀа, адал гьеле тӀубни эцигнавачир. «Зи Агъа! – ялварна ада. – Яраб Вуна гьахъ-михьи халкь терг ийида жал? 5Бес а касди вичи заз ам вичин вах я лагьанай эхир! Папани ам вичин стха я лагьанай! За и кар намус михьи яз, гъилерикни тахсир квачиз авурди я».

6«Эхь, – жаваб гана Аллагьди ахварай, – Заз чизва хьи, вуна и кар ягь михьи яз авуна. Гьавиляй За ваз а паб жуванди ийидай мумкинвал ганач – вун Зи вилик гунагькар хьуникай хвена. 7Амма гила ам гъуьлуьв вахце. Ам пайгъамбар я, ва ада вун текьена амукьун патал дуьа ийида. Чир хьухь: вуна ам гъуьлуьв вахкун тавуртӀа, вунни рекьида, ви патарив гвайбурни!»+

8Пакамахъ Абумелека вичин мукьувар кӀватӀна, абурув и гафар агакьарна – абурузни гзаф кичӀе хьана. 9Абумелека Ибрагьимаз эверна ва адаз ахмур авуна: «Вуна чаз вуч ийизва? За ваз вуч писвал авуна хьи, вуна зунни, вири зи пачагьлугъни ихьтин чӀехи гунагьдик кутадайвал? Ихьтин кӀвалахар авуна жедач! 10Вуна икӀ вучиз авуна?» 11«И патара Аллагьдихъай кичӀезвайди туш, ва паб себеб яз зун яна рекьида лагьана фикир авунвай за, – жаваб гана Ибрагьима. – 12Идалайни гъейри, ам рикӀивайни зи вах я – зи бубадин руш я, анжах маса папаз хьанвай. Адакай заз паб хьана. 13Аллагьди заз бубадин кӀвал туна экъечӀун эмир гайила, зани адаз лагьана: „Мергьемет ая, чун гьиниз фейитӀани, закай лагь хьи, зун ви стха я“».

14Абумелека Ибрагьимаз лапагар, малар, лукӀар, къаравушар пишкешна, адав Сарра вахкана 15ва лагьана: «Вири зи чилер ви вилик ква: ваз гьина кӀандатӀа, гьана уьмуьр твах».

16Саррадиз ада лагьана: «За ви стхадиз гимишдин агъзур шекъел гузва. Идани мукьвабурун вилера ви бейкефвал кӀевда, ва ви намус вичин чкадал хкида».

17Ибрагьима Аллагьдиз дуьа авуна, Аллагьдини Абумелек, адан паб ва къаравушар сагъар хъувуна ва абуруз мад аялар жез хьана+. 18Идалай вилик лагьайтӀа, Ибрагьиман паб Сарра себеб яз Реббиди Абумелекан кӀвалин вири папар аялар тежедайбур авунвай.

21

Исакь дидедиз хьун

21^1Аллагьди, хиве кьурвал, Сарра рикӀел хкана: Реббиди вичин гаф кьилиз акъудна.

2Сарра кӀвачел залан хьана ва Аллагьди тайинарай ва абуруз лагьай вахтунда лап кьуьзуь хьанвай Ибрагьимаз хва хана. 3Ибрагьима цӀийиз ханвайдаз, Саррадиз хьанвай вичин хциз, Исакь лагьана тӀвар гана,+
4муьжуьд лагьай юкъузни, Аллагьди эмир гайивал, адаз суьннет авуна+. 5Исакь хьайила, Ибрагьиман виш йис тир. 6Сарради лагьана:

«Хъуьруьн къведай кар кьуна заз Аллагьди:

закай низ ван хьайитӀани –
захъ галаз санал хъуьруьнар ийида».

7Ва алава хъувуна: «Сарради аялдиз хур гудайди Ибрагьимаз нивай лугьуз жедай? Амма ингье, кьуьзуь кьилихъ, за адаз хва хана!»

8Аял чӀехи хьана, ам хурудикай галуднавай юкъуз Ибрагьима еке мярекат кутуна.

Гьагарни Исмаил чукурун ва хилас хьун

9Мисриви паб Гьагара хайи Ибрагьиман хци кстахвилер ийиз акурла,+
10Сарради Ибрагьимаз лагьана: «А къаравуш адан хвани галаз чукура! Адан хцикай, зи хва Исакьакай хьиз, ви варис жедач!»+

11Ибрагьимаз вичин хцикай ихьтин гафар ван хьун гзаф залан тир, 12амма Аллагьди адаз лагьана: «Я гададин, а ви къаравушдин патахъай хажалатар ийимир. Ваз Сарради лагьайвал ая, вучиз лагьайтӀа ви тухум Исакьа давамарда,+
13амма къаравушдин хцикайни За сагъ са халкь арадал гъида. Гьамни ви бала я эхир».

14Пакадин йикъан экуьнахъ Ибрагьима Гьагарав фуни яд авай цел вугана, абур адан къуьнерал эцигна – ва аялни галаз экъечӀна хъфин эмир гана. Гьагар рекье гьатна ва Беэр-Шебадин кьурумда къекъвез ийир-тийир хьана. 15Целце авай яд куьтягь хьана. Ада аял са валан кӀаник туна, 16вични, ам гьикӀ рекьидатӀа вилериз такун патал, яргъал хьиз, чӀемерукдай ягъай хьел агакьдай мензилда, ацукьна ва рикӀ хъуткьуниз кӀевиз шехьиз гатӀунна. 17Аллагьдиз гададин ван хьана ва Аллагьдин малаикди цаварай Гьагаравай жузуна: «Вахъ вуч хьанва, Гьагар? КичӀе жемир! Вуна тунвай гададин ван Аллагьдиз хьана. 18Къарагъ, алад гададин патав, ам кӀеме яхъ! За адалай са чӀехи халкь арадал гъида».

19Аллагьди адан вилер ахъайна – Гьагараз къуй акуна. Адани патав фена, цел ацӀурна ва аялдиз яд гана.

20Идалай кьулухъни Аллагьди гада вичин къайгъударвиликай хкуднач. Ам чӀехи хьана, кьурумда уьмуьр тухуз акъвазна ва хъсандиз чӀемерукдай ядайди хьана. 21Ада Паран кьурумда уьмуьр тухвана, пабни дидеди адаз Мисридай гъана+.

Ибрагьиманни Абумелекан икьрар

22А чӀавуз вичин аскеррин чӀехиди тир Пихални галаз Абумелек атана акъатна ва Ибрагьимаз лагьана: «Вуна гьихьтин кӀвалах гъиле кьуртӀани, Аллагьди ваз куьмекзава. 23Гила Аллагьдин тӀварцӀелди вуна я зун, я зи аялар, я зи хтулар маса гудач лагьана кьин яхъ: зун вахъ галаз гьикӀ регьим аваз тиртӀа, гьакӀ вунни захъ галаз ва ваз уьмуьр тухудай чка гайи уьлкведихъ галаз регьим гваз жеда!»

24Ибрагьима кьин кьуна, 25амма Абумелекан итимри вичивай къуй къакъуднава лагьана шикаят авуна. 26«Заз ам ни авунвай кӀвалах ятӀа чидач, – жаваб гана Абумелека. – Вуна заз куьтӀни авурди туш. Заз и кардикай сифте сефер яз ван жезва».

27Ибрагьима Абумелеказ лапагарни къарамалар багъишна ва адахъ галаз икьрар кутӀунна. 28Ирид кӀел ада чара авуна.

29«Бес и ирид кӀел – вуна абур вучиз чара авунва?» – жузуна Абумелека. 30«Ибур зи патай, – лагьана Ибрагьима, – и къуй за эгъуьнин лишан яз кьабула». 31Гьавиляй абуру инал кьинер кьурдалай кьулухъ а чкадиз Беэр-Шеба лугьузва+.

32Беэр-Шебада Ибрагьимахъ галаз икьрар кутӀунайдалай кьулухъ Абумелекни адан аскеррин чӀехиди тир Пихал элкъвена филиштийрин чилел хъфена. 33Ибрагьима Беэр-Шебада тамариск тар акӀурна ва Реббидин, Даим Аллагьдин, тӀварцӀихъ ялвар авуна.

34Идалай кьулухъ хейлин йисара Ибрагьима филиштийрин чилел уьмуьр тухванай.

22

Аллагьди Ибрагьиман иман синагъ авун

22^1И вакъиаяр кьиле фейи са кьадар вахтундилай Аллагьди Ибрагьим синагъ авуна.

«Ибрагьим!» – эверна Аллагьди. «Гьай!» – жаваб гана Ибрагьима+.

2Аллагьди лагьана: «Жуван хва, авай сад тир, рикӀ алай хва, Исакьни къачуна Мурия чилел алад. Ана, За ваз къалурай дагъдал, вуна адакай кунуг ая».

3Пакамахъ Ибрагьима ламраз къалтахар яна, вичихъ галаз кьве лукӀни къачуна, Исакьни къачуна, кунуг патал кӀарасарни кукӀварна рекье гьатна – вичиз Аллагьди лагьай чкадиз. 4Рекье авай пуд лагьай юкъуз адаз яргъай хьиз и чка акуна. 5«Ламни галаз инал акъваз, – лагьана ада лукӀариз. – Зунни гада фена, Аллагьдиз икрам авуна куь кьилив хкведа».

6Ада кунуг авун патал гьазурнавай кӀарасар Исакьан къуьнел эцигна. Ахпа чахмахни чукӀул къачуна рехъ давамарна – Исакьахъ галаз санал.

7Исакьа эверна: «Буба!» «Гьай, бала?» – жаваб гана Ибрагьима.

«Чав чахмахни гва, кӀарасарни гва, амма кунугдин лапаг гьина ава?» – жузуна хци.

8«Хва чан, – лагьана Ибрагьима, – кунугдин лапаг гьина аватӀа, Аллагьдиз аквазва». Абуру кьведани мад чпин рехъ давамарна.

9Вичиз Аллагьди лагьай чкадив агакьайла, Ибрагьима къурбанган туькӀуьрна ва адан винел кӀарасар эцигна. Ада Исакь кутӀунна, ам кзурбангандал кӀарасрин винел йикъалдар авуна, 10чукӀул акъудна ва хва тукӀун патал хкажна. 11И арада цаварай Реббидин Малаикди эверна: «Ибрагьим, Ибрагьим!» «Гьай!» – жаваб гана ада. 12«Адал гъил хкажмир, – лагьана Малаикди, – адаз са затӀни ийимир! Гила Заз ваз Аллагьдихъай кичӀе тирди чизва – ваз Зун патал жувахъ авай са хвани вахкун гьайиф атанач!»

13Ибрагьимаз, килигайла, крчар къалин кул-кусда аруш хьанвай гьер акуна. Ада патав фена а гьер кьуна ва ам хцин чкадал кунуг авуна.

14Вири и вакъиаяр кьиле фейи чкадиз Ибрагьима Ягьве-Ире, яни «Реббидиз аквазва» лагьана тӀвар гана.

«ГьикӀ жедатӀа, Реббидин дагъдал чир жеда» мисални гьа идахъ галаз алакъада ава.

15Реббидин Малаикди цаварилай Ибрагьимаз мад эверна:

16«Жувалди кьин хьуй, – гаф я им лугьузвай Реббиди, –
вуна и кӀвалах авунай –
авай са хва бахш авун гьайиф атанач –
17За ваз хийир-дуьа ийида!
За ви несилар гзаф ийида,
кьадардал атайла – цава авай гъетер кьван,
гьуьлуьн къерехда авай къумадин тварар кьван.
Ви несилрин виликни ярх жеда
Душмандин варар!+

18Ви несилар чилел алай вири халкьар патал хийир-дуьа жеда –
вун зи чӀалаз килигунай»+.

19Ибрагьим вичин лукӀар алай чкадал хтана, абурухъ галаз санал Беэр-Шебадиз хтана – ва Беэр-Шебада уьмуьр тухуз хьана.

Нахаран – Ибрагьиман стхадин несилар

20-22И вакъиаяр кьиле фейи са кьадар вахтарилай Ибрагьимав адан стха Нахаран паб Милкади рухваяр: Ус (им сифте хва я), Буз, Къемуил (им Араман буба я), Кесед, Гьазу, Пилдаш, Йидлаф ва Бетуэл, – ханва лагьай хабар агакьнай. 23Ибур Милкади Ибрагьиман стха Нахараз хайи муьжуьд хва я.

Бетуэлаз Рефикъа тӀвар алай руш хьана+.

24Идалай гъейри Нахаран кьвед лагьай паб Реумади адаз Тебах, Гагьам, Тахаш ва Магьах хана.

23

Саррадин кьиникь

23^1Саррадин вишни къанни ирид йис хьана. 2Ам вичиз гила Хевран лугьузвай Къирйат-Арбада Къенандин чилел кьена. Ибрагьима атана Саррадин гьайиф чӀугваз адан кьилихъ ацукьна шелар авуна, 3ахпа кьейидан патавай къекъечӀна, хетийрихъ элкъвена лагьана:

4«Зун ина хайиди туш, зун масанай атана ина ацукьайди ва чара чилин кас я. Заз жуван кьенвай паб кучукун патал сур эгъуьндай са чка чара ая». 5-6«Заз килиг, чи агъа! – жаваб гана хетийри. – Вун гьуьрмет авай, Аллагьдиз кӀандай кас я. Чи виридалайни хъсан сур гьим ятӀа, гьана жуван паб кучука: чакай ни хьайитӀани вав вичин тухумдин гуьмбет и кар патал вугуда».

7Ибрагьима хетийриз, и чилин иесийриз, икрам авуна 8ва лагьана: «Куьне заз кьенвайди кучукдай ихтияр гузватӀа, са мергьемет ая: Эфранавай, Цагьаран хцивай, 9адан чуьлдин къерехда авай Махпелан кьветӀ заз маса це лагьана тӀалаба. Заз ам куьнни алаз гимишдин атӀай къиметдай, ам мейит кучукнавай чка хьун патал, маса гурай». 10-11«Ваъ гьа, зи агъа!» – жаваб гана хетийрин арада авай Эфрана ва адан шегьердин варарив ацукьнавай вири хетийриз адан ван хьана. – «Заз килиг: а чуьл, кьветӀни галаз санал, зи патай савкьват яз кьабула. Зи халкь шагьид я: за ваз и чуьл, вуна анал ви кьенвайди кучукун патал, пишкешзава!»

12И чилин агьалийриз икрамна, 13Ибрагьима Эфраназ икӀ лагьана – кӀватӀ хьанвай вирибуруз адан ван атана: «Заз килиг, ваз тавакъу я: за кьейиди кучукдай чуьлдай завай гимиш кьабула!» 14-15«Хъсан я, зи агъа!» – жаваб гана Эфрана. – «Гила вуна заз яб це. И чуьлдин къимет гимишдин кьуд виш шекъел я – ана ви кьейиди кучукун патал им зазни ваз гзаф яни?»

16Ибрагьим Эфранан къиметдихъ галаз рази хьана ва адаз ахьтин кьадар гимиш атӀана алцумна хьи, гьикьван ада шагьидар тир хетарни алай чкадал тайинарнайтӀа: тажиррин арада икьрар хьанвай заланвилел асас яз кьуд виш шекъел.

17-18Гьа икӀ Мамредин патарив гвай Махпелада экӀя хьанвай чуьл кьветӀни, анай экъечӀнавай вири тарарни галаз Ибрагьиман хсусиятдиз элкъвена. Идан шагьидарни шегьердин варарив кӀватӀ хьанвай вири хетар тир.

19Ахпа Ибрагьима вичин паб Сарра Къенанда авай вичиз гила Хевран лугьузвай Мамредин патарив гвай Махпеладин чуьлда авай кьветӀе кучукна. 20Чуьлни кьветӀ хетийрин ихтиярдай Ибрагьиман ихтиярдиз атана, кьейибур кучукдай чкадиз элкъвена.

24

Исакьаз паб жагъурун

24^1Ибрагьим лап агьил яшара авай кьуьзек тир, ва Реббиди вири кӀвалахра адаз хийир-дуьани ийизвай.

2-4Ибрагьима вичин чӀехи лукӀраз – вичин кӀвал ва майишат идара ийизвайдаз – лагьана: «Зи хциз пабвиле чкадин руш, къенанви къачудач, зи уьлкведиз, зи багърийрин кьилив фена ва гьанай Исакьаз паб хкида лагьана, зи ятурдик гъил хкӀурна, Реббидалди, цаварин Аллагьдалди ва чилерин Аллагьдалди, кьин яхъ». 5«Бес рушаз захъ галаз иниз къвез кӀан тахьайтӀа гьикӀ хьурай? – хабар кьуна лукӀра. – За ви хва вун атай уьлкведиз рахкурун лазим жедани?» 6«Гьич садрани! – жаваб гана адаз Ибрагьима. – Зи хва аниз рахкурмир! 7Реббиди, цаварин Аллагьди вичи зун бубадин кӀваляй ва зи ватандай акъудна, захъ галаз ихтилат авурда, и чилер зи несилриз гуда лагьана заз кьин кьурда, – Гьада вичи, вуна зи хциз паб хкун патал, Вичин малаик вилик кваз ракъурда. 8Рушаз вахъ галаз къвез кӀан тахьайтӀа, вун кьунвай кьинекай азад я, амма зи хва аниз рахкурмир!»

9ЛукӀра вичин агъадин ятурдик гъил хкӀурна ва кьин кьуна. 10Ахпа вичин агъадин девейрикай цӀуд деве, адан патай лап хъсан савкьватар къачуна ва Арам-Нагьарайимдиз – Нахара уьмуьр тухузвай шегьердиз, – рекье гьатна.

11Ада вичин девеяр къуйдин патав шегьердин вилик акъвазарай чӀавуз, югъ няни хьанвай, – рушар яд тухуз шегьердай экъечӀдай вахт тир. 12Ибрагьиман лукӀра лагьана: «Ребби, зи агъа Ибрагьиман Аллагь! Къе зи кар туькӀуьрдайвал ая, зи агъадиз жуван регьим ая! 13Ингье зун рушари шегьердай атана яд тухудай къуйдин патав акъвазнава. 14За абурукай садаз лугьуда: „Заз ви кварцяй яд хъвадай ихтияр це“. Ада: „Хъухъ, за гьакӀ ви девейризни яд гуда“, – лагьайтӀа, им вуна ви лукӀ тир Исакьаз ам пабвиле хкянава лагьай чӀал я. Им Вуна зи агъадиз регьим авунин лишан хьуй».

15Ада и гафар лагьана куьтягь тахьанмаз, къуьнел кварни алаз Ибрагьиман стха Нахаранни Милкадин хва Бетуэлан руш Рефикъа атана акъатна. 16Ам гзаф гуьрчегди тир, гьеле руш – итим вуч ятӀа чин тийизвай. Ада, къуй галайвал агъуз эвичӀна, вичин квар ацӀурна. Ам элкъвена хъфидай чӀавуз 17Ибрагьиман лукӀра адан патав зверна ва тӀалабна: «Заз ви кварцяй са тӀимил яд це!»

18«Хъухъ, зи агъа», – жаваб гана ада, ва гьасятда квар къуьнуьхъай галудна, Ибрагьиман лукӀраз яд гана, 19ахпани лагьана: «Исятда за девейризни яд гъида, тухдалди хъурай».

20Ада малариз яд гудай латаз тадиз яд цана, мадни къуй галайнихъ зверна – ва икӀ вири девейри хъвадалди яд гъиз хьана. 21ЛукӀра, кисна, Реббиди вичин рекьиз хийир-дуьа авунвайдахъ чӀалахъ хьунин мураддалди, ам кьил акъудна чирзавай. 22Девеяр цикай тух хьайи чӀавуз ада рушаз нера твадай зур шекъелдин заланвал авай къизилдин сиргъа, цӀуд шекъелдин заланвал авай къизилдин кьве цам гана ва жузуна: 23«Лагь кван, вун нин руш я? Ва ви бубадин кӀвале йиф акъуддай чка жагъидани?» 24«Зун Милкадинни Нахаран хва Бетуэлан руш я», – жаваб гана ада. 25Ва алава хъувуна: «Самар ва гьайванриз гудай ем чаз гзаф ава. Йиф акъуддай чкани жагъида».

26И чӀавуз Ибрагьиман лукӀра, метӀерал аватна Реббидиз икрам авуна, 27лагьана: «Шукур хьурай Реббидиз, зи агъа Ибрагьиман Аллагьдиз, зи агъадиз датӀана регьим ва вафа ийизвай. Реббиди зун чӀугуна зи агъадин стхадин кӀвализ гъана!»

28Рефикъади кӀвализ, дидедин кьилив, чукурна, ва мугьман атуникай хабар гана. 29-30Рефикъадин стха Лабана, вахан сиргъа ва цамар акурла, ва рекьин мугьман адахъ галаз квекай раханатӀа чир хьайила, къуй галайвал тади авуна, Ибрагьиман лукӀран мукьув атана – ам вичин девеярни гваз гилани къуйдин патав акъвазнавай – 31ва лагьана: «Буюр, илиф, Реббидин хийир-дуьадик квайди! За кӀвале гьазурвилерни акуна, девеяр патал чкани туькӀуьрнавайла, вун инал акъвазун квез герек я?»

32Ибрагьиман лукӀ кӀвалив агакьна. Девейрилай пар алуднай, абур патал самарни ем гъанай, мугьмандивни адахъ галайбурув кӀвачер чуьхуьдай яд вуганай. 33Вилик тӀуьнар гъана, амма Ибрагьиман лукӀра лагьана: «Зун иниз вуч мураддалди ракъурнавайди ятӀа ихтилат тавунмаз, зун тӀуьнрив эгечӀдач». «Ая жуван ихтилат», – жаваб ганай адаз.

34Адани вичин рахунар гатӀунна: «Зун Ибрагьиман лукӀ я. 35Реббиди гъилин ачухвилелди зи агъадиз хийир-дуьа авунва ва адаз девлетар ганва: лапагар ва малар, гимиш ва къизил, лукӀар ва къаравушар, девеяр ва ламар. 36Сарради, зи агъадин папа, лап кьуьзуь кьилихъ адаз хва хана, ва зи агъадихъ авай мал-девлет ада вичин хцив вахканва. 37-38Агъади зав, вичин хциз пабвиле чкадин руш, къенанви къачудач, адан багърийрин патав фена ва гьанай адаз паб хкида лагьана, кьин кьаз тунва.

39За иесидивай хабар кьуна: „Бес руш захъ галаз татун хьайитӀа, вуч ийин?“ 40Ада заз жаваб гана: „Реббиди, зи вири уьмуьр Вичин вилик кваз фейида, – Ада Вичи вахъ галаз Вичин малаик ракъуруналди, вуна зи хциз паб зи тухумдай, зи хизандай гъун патал, ви рекьиз хийир-дуьа ийида. 41Амма вун зи багърийрин патав агакьна, ва абуру ваз руш тагайтӀа, вун кьунвай кьинекай азад я“.

42Къенин юкъузни къуйдив агакьайла, за лагьанай: „Я Ребби, зи агъа Ибрагьиман Аллагь, ваз зи рекьиз хийир-дуьа ийиз кӀандатӀа, 43ингье килиг, зун исятда къуйдин къвалав акъвазнава. Инал яд гъиз руш атайла, за адаз лугьуда: ‹Заз ви кварцяй са тӀимил яд це›. 44Ада жаваб гайитӀа: ‹Хъухъ. За гьакӀ ви девейризни яд гъида›, – им лагьай чӀал я хьи, гьа ам Реббиди зи агъадин хциз свас яз хкянава“.

45Зун гьич зи дуьа ийизни агакьнач, акуна хьи, къуьнел кварни алаз Рефикъа яд гъиз къвезва, къуй галайвал эвичӀзава ва кварциз яд кьазва. За адавай яд тӀалабна. 46Ада гьасятда квар къуьнуьхъай галудна ва лагьана: „Хъухъ. За гьакӀ ви девейризни яд гуда“. Зани хъвана, ахпа ада девейризни яд гъана. 47За хабар кьуна: „Вун нин руш я?“ „Нахаранни Милкадин хва Бетуэлан руш“, – жаваб гана ада. И чӀавуз за адаз нера твадай сиргъа ва цамар гана, 48жув лагьайтӀа, метӀерал аватна Реббидиз икрам авуна. Ада зун жуван агъадин хциз пабвиле зи агъадин тухумдай руш къачун патал чӀугуна иниз гъунай за Реббидиз, зи агъа Ибрагьиман Аллагьдиз, шукур авуна. 49Гьа икӀ куьне регьим ва вафа авуна, зун зи агъадив вахкудатӀа, заз авайвал лагь. ИйидачтӀани, заз лагь, заз за вуч авуна кӀандатӀа, чир жедайвал».

50Лабанани Бетуэла жаваб гана: «Им Реббидилай аслу кӀвалах я, чна инал „эхь“ я тушни „ваъ“ лугьун кутугнавач. 51Ингье Рефикъа – ам жувахъ галаз твах. Реббидин къаст кьилиз акъатрай, ва ви агъадин хци ам пабвиле къачурай».

52И гафарин ван хьайи Ибрагьиман лукӀ пел чилив агакьдайвал Реббидиз икрам авуна. 53Ахпа ада Рефикъадиз къизилдин ва гимишдин безекарни парталар ва гьакӀни адан стхадиз ва дидедиз багьа пишкешар акъудна гана. 54Идалай кьулухъ амни адахъ галайбур фу-затӀ тӀуьна ксана, пакамахъ къарагъна Ибрагьиман лукӀра лагьана: «Гила заз жуван агъадин патав хъфидай ихтияр це». 55Рефикъадин стхадини дидеди лагьана: «Ам са цӀуд юкъуз кьванни чи кӀвале амукьрай, ахпа фирай». 56«Зун эглеш ийимир, – лагьана Ибрагьиман лукӀра. – Нагагь Реббиди зи рекьиз хийир-дуьа авунватӀа, заз жуван агъадин кьилив хъфидай ихтияр це!» 57«Чна рушаз эверин, – теклифнай абуру, – вичи гьялрай». 58Абуру Рефикъадиз эверна ва хабар кьуна: «И касдихъ галаз фидани?» Ада лагьана: «Фида». 59И чӀавуз Рефикъадихъ, адаз нек гайи папахъ, Ибрагьиман лукӀрахъ ва адан рекьин юлдашрихъ галаз чара жедайла, 60абуру Рефикъадиз ихьтин гафаралди хийир-дуьа авуна:

«Ви несилрин кьадар, чан вах,
агъзурар хьурай, цӀуд агъзурар!

Ви несилрин вилик ярх хьурай
душмандин варар!»

61Рефикъани адан къаравушар девейрал акьахна ва Ибрагьиман лукӀран гуьгъуьна аваз рекье гьатна. Ам кӀвализ хъфизвай ва Рефикъани вичихъ галаз хутахзавай. 62А чӀавуз Негевда уьмуьр тухузвай Исакь Беэр-Лахай-Руидай анжах хтанвай. 63Няниз дуьа авун патал ам чуьлдиз экъечӀна, килигайтӀа – къвез-къвез мукьвал жезвай девейрин карван акуна. 64Рефикъадизни Исакь акуна. Ада деведилай хкадарна 65ва Ибрагьиман лукӀравай жузуна: «Чи вилик экъечӀнавай кас вуж я?» «Ам зи агъа я», – жаваб гана лукӀра. И чӀавуз Рефикъади шаршав къачуна вичихъ галчукна. 66ЛукӀра вичин сиягьатдикай Исакьаз суьгьбет авурдалай гуьгъуьниз, 67Исакьа Рефикъа вичин диде Саррадин алачухдик тухвана, ва Рефикъадикай адан паб хьана, адаз ам кӀан хьана ва кьенвай дидедихъ ада чӀугвазвай гъам секин хьана.

25

Ибрагьиман маса несилар ва адан кьиникь

25^1Ибрагьима мад гъилера паб хкана, ва КъетӀура тӀвар алай цӀийи папа 2адаз Зимран, Якьшан, Медан, Мидиян, Ишбакь ва Шуагь тӀварар алай рухваяр хана. 3Якьшаназ Шебани Дедан хьана. Деданан несилар ашурвияр, летӀушар ва леумар я. 4Мидиянан рухваяр: Гефа, Эфер, Гьенух, Абида ва Элдага. Ибур вири КъетӀурадин несилар я. 5Вичихъ вуч аватӀани Ибрагьима Исакьав туна. 6Гьагарани КъетӀуради хайи рухваяр, булдалди девлетни багъишна, Ибрагьима гьеле вичел чан аламаз рагъэкъечӀдай патахъ – рагъэкъечӀдай патан чилерал, Исакьакай яргъаз – акъудна. 7Ибрагьиман вишни пудкъанни цӀувад йис хьана. 8Ам лап къадим яшарин къужа яз, уьмуьрдикай тух хьана, кьена, – рагьметдиз фена ва бан-бубайрин патав хъфена. 9Рухваяр тир Исакьани Исмаила ам Мамредикай са акьван яргъаз тушиз, хети Цагьаран хва Эфранан чуьлда авай Махпела тӀвар ганвай кьветӀе кучукна. 10Ибрагьима и чуьл хетийривай маса къачунай; ана Ибрагьимни Сарра кучукнава+. 11Ибрагьим кьейидалай кьулухъ Аллагьди адан хва Исакьаз хийир-дуьа авуна. Исакь Беэр-Лахай-Руидин патарив уьмуьр тухуз хьана.

Исмаилан несилар

12Ингье Исмаилакай – Саррадин къаравуш мисриви Гьагара хайи Ибрагьиман хцикай, ва адан несилрикай ихтилат. 13ЧӀехидалай гъвечӀидалди Исмаилан рухвайрин тӀварар: Небаят (Исмаилан сифте хва), Къедар, Адбегьел, Мибсам, 14Мишмагь, Дума, Маса, 15Хадад, Тема, ЯтӀур, Нафиш ва Къедма. 16Ибур Исмаилан рухваяр я, цӀикьвед тайифадин цӀикьвед регьбер, – абурун тӀварар, хуьрериз ва куьч акъвазай чкайриз ганва. 17Вишни къанни цӀерид йис хьайидалай кьулухъ Исмаил кьена – рагьметдиз фена ва бан-бубайрин патав хъфена. 18Адан несилри Гьавиладилай эгечӀна Мисридин сергьятрив гвай – Ашурдиз фидай патахъ, – Шурдал кьван экӀя хьанвай чилерал бине кутуна ацукьна. Абур муькуь стхайрихъ галаз чуьруькра аваз уьмуьр тухвана.

Рефикъади кьветхверар хун

19Ингье Исакьакай – Ибрагьиман хцикай ихтилат. Ибрагьимаз Исакь тӀвар алай хва хьана. 20Исакьа Падан-Арамдай тир Бетуэлан руш Рефикъа пабвиле къачурла, адан яхцӀур йис тир; ам арамви Лабанан вах тир. 21Исакьа аялар жезвачир вичин папан патахъай Реббидиз дуьа ийиз хьана, Реббидини адан минетдихъ яб акална: Рефикъа руфунал залан хьана. 22Адан рухваяр руфуна чеб-чпихъ галаз кикӀиз хьана. «Гьа икӀ, – лагьана Рефикъади, – вучиз заз ихьтин кар хьана?» Ам Реббидивай хабар кьаз фена.

23Реббидини адаз лагьана:

«Ви руфуна кьве халкь ава,
ви къеняй кьве тайифа экъечӀда.

Сада масад кӀаник кутада
ва чӀехиди гъвечӀидаз лукӀ жеда»+.

24Вахт агакьайла – кьве кьветӀхвер дуьньядиз атана. 25Сад лагьайди и дуьньядиз расуди ва, гьайвандин хам хьиз, бегьем чӀарчӀи кьунвайди яз атана; адаз Эсав лагьана тӀвар гана. 26Адан гуьгъуьналлаз, гъилелди Эсаван дабан кьуна, муькуьдини пайда хьана; адал Якьуб[*] тӀвар эцигна. Абур хьайила Исакьан пудкъад йис тир.

27Гадаяр чӀехи хьана. Эсавакай зирек гъуьрчехъан, чуьллерин итим хьана, Якьубакай – кисай къуларбан. 28Абурун буба Исакьаз гъуьрчерин як нез кӀандай, гьавиляй Эсав артух яз кьунвай, амма дидедиз, Рефикъадиз, Якьуб гзаф кӀандай.

Эсава чӀехи хвавилин дережа маса гузва

29Са гъилера Якьуба хапӀа гьазурдайла, Эсав галатна гъуьрчяй хтана.

30«Зун галатнава, – лагьана ада Якьубаз. – Идакай, ингье а яру чӀиргъиндакай недайди це! Гьавиляй адаз Эдамни[*] лугьузвай». 31«ЧӀехи аял тирвилин ихтиярдихъ галаз дегишун яз», – жаваб гана Якьуба+. 32«Хъсан я. ЧӀехи аял хьуникай заз вуч хийир ава? – лагьана Эсава. – Зун исятда рекьида!» 33«Сифте кьин це!» – лагьана Якьуба. Эсава вич сифте аял тирвилин ихтияр Якьубав вахгузва лагьана, кьин кьуна, 34ва Якьуба адаз фуни мержемекдин хапӀа гана. Ам, тӀуьна-хъвана, къарагъна фена – чӀехи аял хьунин ихтиярдикай адаз гьич къайгъуни тушир+.

26

Исакьни Рефикъа Герарда

26^1Уьлкведал, виликдай, Ибрагьиман вахтара хьиз мад каш акьалтна ва Исакь Герардиз, филиштийрин пачагь Абумелекан уьлкведиз, рекье гьатна+. 2Ребби Исакьан вилик пайда хьана ва икӀ лагьана: «Мисридиз фимир, За ваз къалурай уьлкведа уьмуьр твах. 3Гьана куьчери яз ацукь, Зунни вахъ галаз жеда ва ваз хийир-дуьа ийида. За ви буба Ибрагьимаз гайи кьин кьилиз акъудда: вири и чилер ваз ва ви несилриз гуда+. 4За ви несилар кьадардал атайла, цава авай гъетериз барабар ийида, ва абурув вири и чилер вахгуда. Ви несилар чилел алай вири халкьар патал хийир-дуьа жеда+
5– Ибрагьима Зи гафуниз яб гунай ва вири Зи тапшуругъар, эмирар, къалурнавай къайдаяр ва къанунар кьилиз акъудунай». 6Исакь Герарда уьмуьр тухуз акъвазна. 7Чкадин агьалийри адавай Рефикъадикай хабар кьурла, ада жаваб гана: «Ам зи вах я». «Паб я» лугьуз кичӀе хьана: гзаф иерди тир Рефикъа себеб яз, вич рекьин тавун патал+. 8Вахтар къвез алатна. Са гъилера Абумелеказ, филиштийрин пачагьдиз, дакӀардай Исакьа Рефикъадихъ галаз вичин рикӀ гьикӀ аладарзаватӀа акуна. 9Ада Исакьаз эверна лагьана: «АкӀ хьайила, ам ви паб я ман? Бес вучиз вуна ам ви вах я лугьузвай?» «Заз ам себеб хьана зун яна рекьиз кичӀезвай», – жаваб гана Исакьа. 10«Вуна чаз вуч ийизва? – лагьана Абумелека. – Чакай сада ви папахъ галаз йиф акъуднайтӀа – вун паталди чаз гьихьтин тахсир жедай?» 11Абумелекани вири вичин халкьдиз малумарна: «И касдик, я тушни адан папак хкуьрай гьар вуж хьайитӀани ажалдин иеси жеда».

Къуйрин патахъай акьунар

12И уьлкведа уьмуьр тухуз акъвазна, Исакьа техил цаз хьана. Реббиди адаз хийир-дуьа авуна: а йисуз адан бегьер кьадардилай виш гъилера артухди хьана. 13Исакьахъ къвердавай гзаф девлет жезвай. Адакай бегьем девлет авайди хьана: 14гила адаз лапагрин ва маларин нехирар, гзаф кьадар вач-хъшаяр авай. Филиштийри адал пехилвал ийиз хьана. 15Абуру гьеле адан буба Ибрагьиман девирда Ибрагьиман лукӀари эгъуьннавай къуяр накьвар вегьена ацӀурна,+
16Абумелека вичини Исакьаз лагьана: «Чи патавай экъечӀна хъвач. Вакай чун паталди гзаф къудрат авай кас хьанва». 17Исакьни Герар дередиз хъфена, гьана акъвазна 18ва чеб гьеле Ибрагьиман девирда эгъуьнай ва Ибрагьим кьейидалай кьулухъ филиштийри накьвадивди ахцӀурай къуяр цӀийи кьилелай накьвадикай михьиз хьана. И къуйрал ада гьа чӀавуз абуруз Ибрагьима гайи тӀварар эхцигна. 19Са гъилера адан лукӀари дереда авай са чешме накьварикай хкудна. 20Амма Герардин чубанри Исакьан чубанрихъ галаз гьуьжетар ийиз, абуруз «Им чи яд я» лугьуз хьана. Къуйдин патахъай къал-макъал хьун себеб яз, адаз гьа ихьтин тӀварни гана: Эсекь[*]. 21Маса къуй эгъуьннай; гьадан патахъайни гьуьжетар арадал атана, ва гьавиляй адаз СитӀна[*] тӀвар гана. 22И чӀавуз Исакь мадни яргъал фена, мад са къуй эгъуьнна, и гъилера гьуьжетар хъхьанач. Исакьа и чуьлдиз Регьабат[*] тӀвар гана, имни: «Чун и чилел гзаф хьун патал эхирни чаз Реббиди гегьеншвилер гана» лагьай чӀал я. 23Ахпа Исакь элкъвена Беэр-Шебадиз хтана, 24ва ана, лап гьа сифте йифиз адан вилик Ребби пайда хьана. «Зун ви буба Ибрагьиман Аллагь я, – лагьана ада. – КичӀе жемир: Зун вахъ галаз я. За ваз хийир-дуьа ийида ва ви несил кьадардиз чӀехиди яз арадал гъида – За икӀ Зи лукӀ Ибрагьиман хатурдай ийида». 25Инал къурбанган туькӀуьрна ва Реббидин тӀварцихъ ялварна, Исакьа инал вичин алачухар экӀяна, адан лукӀарни къуй эгъуьниз эгечӀна. 26Лап гьа и вахтунда Герардай Исакьан кьилив, вичихъ меслятар къалурдай Ахузат ва аскеррин чӀехиди тир Пихални галаз, Абумелек атана. 27«Куьн зи кьилив вучиз атанвайди я? – хабар кьуна Исакьа. – Куьне зун, рикӀиз хуш тахьана, чукурнай эхир!» 28«Чаз Ребби ви патал алайди ачухдаз аквазва, – жаваб ганай абуру, – ва гьавиляй чун кьинелди сад хьана кӀанзава. Ша икьрар кутӀунин! 29Вуна чаз писвал ийидач лагьана кьин це: чнани ваз са писвални авунач эхир, анжах хъсанвилер, ваз чи патавай ислягьдиз хъфидай мумкинвал ганай, ва гила вахъ Реббидин хийир-дуьа гала!» 30Исакьа абуруз дем туькӀуьрна, абуру тӀуьн-хъун авуна. 31Пакамахъ абуру кьве патан кьинер кьунай. Исакьа мугьманар рекье хутуна ва абурни рази яз элкъвена хъфена. 32Гьа и юкъуз къуй эгъуьнзавай лукӀари яд жагъанвайдан гьакъиндай Исакь хабардарна. 33Исакьа и къуйдиз Шеба[*] лагьана тӀвар гана. Гьа адалай шегьердал исятда алай Беэр-Шеба тӀварни атанва.

Эсаван папар

34Эсаван яхцӀур йис тамам хьайила, ада вичиз паб яз хети Беэридин руш Ягьудит ва хети Эланан руш Басмат къачуна+. 35Исакьазни Рефикъадиз абурухъ кьведахъ галазни тежер кьван четин тир.

27

Якьубан таб ва адаз хийир-дуьа авун

27^1Лап кьуьзуь ва буьркьуь хьанвай Исакьа чӀехи хциз вичин патав эверна. «Чан хва!» – лагьана ада Эсаваз. «Гьай, буба!» – жаваб гана ада. 2«Зун кьуьзуь я, – лагьана Исакьа, – ва зун чан алай гьикьван вахтуналди амукьдатӀа заз чидач. 3Къачу яракь – чӀемерук, хьелер – ва зун патал чуьлдиз гъуьрч ийиз алад+. 4Гъуьрч хкана, жезмай кьван тӀям кваз, заз кӀандай къайдада гьазура, зани абур тӀуьна жув рекьидалди вилик ваз хийир-дуьа хъийида».

5Амма Рефикъади и суьгьбетдиз яб гана. Эсав гъуьрч ийиз фейила, 6-7ада Якьубаз лагьана: «Заз ви бубади ви стха Эсаваз гъуьрч авуна, абур жезмай кьван тӀям жедайвал гьазура лагьана тапшуругъ ганвайди ван хьана. Бубади неда, ахпани вич рекьидалди Реббидин вилик вичин хийир-дуьа ийида. 8Гьа икӀ, чан хва, вуна вуч авун лазим ятӀа, яб це. 9Суьруьдин патав фена кьве бацӀи хкягъа. За абур тӀям кваз, ви бубадиз кӀандайвал гьазурда, 10вуна абур адаз тухуда, ада тӀуьна куьтягьайдалай кьулухъ, ваз рекьидалди вилик тамамардай хийир-дуьа авун ийидайвал».

11«Зи стха Эсав бегьем чӀарчӀи кьунвайди я, – жаваб гана Якьуба, – амма зи хам цӀалцӀамди я. 12Белки бубади заз гъил-тӀуб ийида? Ам за вич алцурарзавайдан гъавурда акьуртӀа, заз жагъидайди хийир-дуьа ваъ, лянет я». 13Амма дидеди лагьана: «А лянет зал атурай, чан хва. Вуна анжах зи гафариз яб це. Алад, фена гъваш».

14Якьуба бацӀияр гъана, Рефикъадини абур тӀям кваз, Исакьаз кӀандайвал, гьазурна. 15Ахпа ада кӀвале авай вичин чӀехи хва Эсаван виридалайни хъсан парталар къачуна ва абур гъвечӀидал, Якьубал, алукӀна. 16Якьубан гъилерални кьамал ада бацӀийрин хамар алчукна, 17ахпа Якьубав якни фу вугана. 18Ам бубадин кьилив фена ва лагьана: «Буба!» «Гьай, хва!» – жаваб гана Исакьа. – «Вун гьим я?» 19«Зун Эсав я, ви сифте хва, – жаваб гана Якьуба. – Вуна заз лагьайвал, за вири тамамарна. Са тӀимил хкаж хьухь, ацукь ва гъуьчрен якӀун дад аку, заз ви хийир-дуьа ийидайвал».

20«Чан хва, – хабар кьуна Исакьа, – вавай гъуьрч икьван фад ийиз гьикӀ алакьна?» «Реббиди, ви Аллагьди, зи кӀвалах туькӀуьдайвал авуна», – жаваб гана ада. 21«Заз мукьув хьухь, чан хва, – лагьана Исакьа, – ша за вай гъил-тӀуб авуна кьил акъудна чирин, вун якъин Эсав яни-тушни чирун патал».

22Якьуб бубадиз мукьва хьана, адани гъил-тӀуб авуна хьиз лагьана: «Сес – Якьубан, амма гъилер – Эсаван».

23Якьубан гъилерни, Эсаван гъилер хьиз, чӀарчӀи кьун себеб яз, Исакьаз ам чир хьанач ва адаз вичин хийир-дуьа авуна. 24«ИкӀ хьайила, вун зи хва Эсав я ман?» – хабар кьуна ада Якьубавай. Адани тестикьарна: «Эхь».

25Исакьани лагьана: «Чан хва, гице кван а ви гъуьчрен як нен, за ваз хийир-дуьа ийидайвал». Якьуба бубадив якни чехир вугана. ТӀуьна-хъвана, 26Исакьа лагьана: «Ша зи патав, чан хва, заз са темен це».

27Якьуба мукьув хьана бубадиз темен гана, ва адан парталрин ни гьисс авур Исакьа, адаз ихьтин гафаралди хийир-дуьа авуна:

«Зи хцин ни – им чуьллерин ни хьтинди я,

Реббиди хийир-дуьа авунвай.

28Ваз Аллагьди багъишрай
цавун чигедикай, бегьер квай чиликай,
фан ва чехирдин булвал+.

29Халкьари ваз къуллугъ авурай,
тайифайри ваз икрам авурай.

Ви стхайрин кьилел вун агъа жеда:

ви дидедин рухвайри ваз икрам ийида.

Ваз лянет ийизвайдаз – лянет,

Ваз хийир-дуьа ийизвайдаз – хийир-дуьа».

30Исакьа Якьубаз хийир-дуьа авунмазни, Якьуб Исакьан кьиливай хъфенмазни, Эсав гъуьрчяй хтана. 31Ада жезмай кьван тӀям квай тӀуьнар гьазурна, бубадиз гъана ва лагьана: «Буба! Са тӀимил хкаж хьухь, за ваз гъанвай гъуьчрен як неъ, заз ви хийир-дуьа ийидайвал!» 32«Вун вуж я?» – жузуна Исакьа. «Зун ви хва, ви сифте хва, Эсав я», – жаваб гана ада. 33Исакьани, кичӀевилин зурзун акатна, лагьана: «Бес гьеле вун хкведалди гъуьрч жагъурна, зун тух авурди вуж тир? За зи хийир-дуьа гьадаз авуна эхир, гьадахъ галаз гила ам амукьни ийида».

34И гафарин ван хьайила, Эсава кӀевиз ва гзаф гъам кваз гьарайна ва бубадивай тӀалаб ийиз хьана: «Зазни хийир-дуьа ая, буба!» 35«Ви стха зи патав атана, – лагьана Исакьа, – ва таб авуналди, ваз тайинарнавай хийир-дуьа къакъудна».

36Эсава лагьана: «Адаз Якьуб гьавайда лугьузвайди туш – ада зун алцур ийиз ингье им кьвед лагьай сефер я. Сифте ада завай сад лагьай аял хьунин ихтиярар къакъудна, гила лагьайтӀа – зун патал тайинарнавай хийир-дуьа!»

– Бес ваз зун патал са хийир-дуьани амачни кьван? – жузуна Эсава бубадивай+.

37Исакьани жаваб гана: «Вучин, за адакай ви агъа авуна, вири мукьва-кьилияр адан лукӀар авуна, адав гьам фу, гьам чехир вахгана. Бес завай гила вун патал вуч жеда кьван, чан хва?» 38«Бес ваз авайди, – жузуна Эсава, – зи буба, анжах са хийир-дуьа тирни кьван? Зазни хийир-дуьа ая, буба!»

Эсав ван хкажна рикӀ хъутӀкьуниз кӀевиз шехьна, 39Исакьани адахъ элкъвена лагьана:

«Ви хуьрер мублагь чилерикай яргъа жеда,
гьакӀни цаварин чигедикай.

40Вуна уьмуьр тухуда ви туруни гъилиз гъайидал,
ва стхадиз къуллугъда.

Амма са вахт алукьда – вун и гьалдиз акси къарагъда
ва кьамал алай вик алудна гадарда».

Якьуб Лабанан кьилив Харандиз катун

41Эсава, ада бубадивай хийир-дуьа къачуна лагьана, Якьубакай атанвай хъел рикӀе чуьнуьхна. «Бубадихъ яс чӀугвадай йикъар алатайла, – фикирна Эсава, – зи стха Якьуб яна рекьида!» 42Амма Рефикъадик адан чӀехи хци вуч кьетӀнаватӀа хабар агакьнай. Ада Якьубаз, гъвечӀи хциз, вичин патав эверна ва адаз лагьана: «Ви чӀехи стха Эсаваз кьисас вахчуналди вун яна рекьиз кӀанзава. 43Яб це, чан хва, за вуч лугьудатӀа: зи стха Лабанан патав Харандиз кат. 44-45Вун ана ви стхадин хъел элекьдалди, адакай хъел хкатдалди, ва вуна адаз вуч кар кьунатӀа адан рикӀелай фидалди, амукьда, – и чӀавуз за ви гуьгъуьниз ксар ракъурда ва вун анай хкида. Завай куьн кьведни санал вучиз са юкъуз къакъатрай?»

46Рефикъади Исакьаз лагьана: «И хетар тир сусар себеб яз гьатта уьмуьрдихъни вил галамач. Якьубани гьа ибуру хьиз чкадин хет-руш къачуртӀа, заз гьич чан алаз амукьнани жез кӀандач!»+

28

28^1Исакьа Якьубаз эверна ва адаз хийир-дуьа авуна, ихьтин насигьат гана: «Къенанвийрикай пабвиле къачумир. 2Падан-Арамдиз, ви дидедин буба Бетуэлан хизандин кьилив алад ва Лабанан, ви дидедин стхадин, рушарикай сад жуваз паб яз къачу+. 3Вири алакьдай Аллагьди ваз хийир-дуьа авурай! Ада ви тухум, валай гзаф кьадар халкьар арадал къведайвал, гзаф аладдайди ва гзаф кьадардинди авурай! 4Ада вав ва ви несилрив Ибрагьимаз авур хийир-дуьа ирс яз вахгурай, – и чӀавуз вун масанай атана ацукьнавай чилин, Аллагьди Ибрагьимаз пишкеш авур чилин, иеси жеда!»

5Исакьа хциз сагърай лагьана, амни арамви Бетуэлан хва Лабанан патав Падан-Арамдиз рекье гьатна. Лабан Эсаванни Якьубан диде Рефикъадин стха тир.

6Исакьа Якьубаз хийир-дуьа авунвайди, ва ам Падан-Арамдиз паб жагъурун патал ракъурнавайди, хийир-дуьа авунихъ галаз санал бубади Якьубаз къенанвийрикай паб тагъун тапшуругъ ганвайди, 7ва Якьуб, бубадинни дидедин гафариз муьтӀуьгъ яз, Падан-Арамдиз фенвайди, Эсаваз чир хьана. 8И чӀавуз Эсав къенанвияр тир сусар бубадин рикӀи кьун тавунвайдан гъавурда акьуна, 9ва Исмаилан патав фена, вичиз мад са паб къахчуна – Ибрагьиман хва Исмаилан руш, Небаятан вах, Магьалат+.

Якьубаз цаварал фидай гурарикай ахвар акун

10Беэр-Шеба туна, Якьуб Харан галайвал рекье гьатна. 11Ам са мензилдиз фейила, рагъ акӀайла, Якьуб акъваз хьана ва кьилик къванни кутуна ксана.

12Адаз ахвар акуна: ингье чилел са кьил цавук хкӀунвай гурар ала. Аллагьдин малаикар и гурарай акьахиз эвичӀзавай. 13Ангье Ребби гурарин кьилел акъвазнава ва Якьубаз лугьузва: «Зун Ребби я, ви чӀехи буба Ибрагьиман Аллагь ва Исакьан Аллагь. Вун агалтнавай и чил За вазни ви несилриз гуда. 14Ви несилрин кьадар, къум хьиз, гзаф жеда ва абуру гьам рагъакӀидай, гьамни рагъэкъечӀдай, гьам кефер, гьамни кьибле патара бине кутада. Вун ва ви несилар чилел алай вири халкьар патал хийир-дуьа жеда+. 15Зун вахъ галаз я: гьиниз вун фейитӀани, За вун хуьда – За вун элкъуьрна иниз, и уьлкведиз хкида. За вун гьакӀа тадач: вуч хиве кьунвайтӀа, вири кьилиз акъудда».

16Якьуб ахварай аватна ва лагьана: «Гьакъикъатдани и чкадал Ребби ала – анжах заз хабар авачир!»

17«Им вуч кичӀе жедай чка тушни! – лагьана ада хаф янаваз. – Им Аллагьдин алай чка ва цаварин варар я эхир!»

18Пакамахъ ада йифиз вичин кьилик квай къван къачуна, ам гуьмбет хьиз къяна ва адалай зейтундин гъери илична+. 19И чкадиз ада Бет-Эл тӀвар гана – виликдай халкьди адаз Луз лугьудай+. 20Якьубани ихьтин вяд гана: «Зун физвай и рекье зун хуьз, заз недай фуни алукӀдай партал гуз, Аллагь захъ галаз хьайитӀа,+
21зун бубадин кӀвализ сагъ-саламатдиз хтайтӀа, Ребби зи Аллагь жеда. 22За гуьмбет хьиз эцигнавай и къванцикай Аллагьдин кӀвал жеда ва Вуна заз гудай вири затӀарин цӀудай са пай за Вав вахкуда»+.

29

Якьуб Лабанан кьилив атун

29^1Якьуба вичин рехъ давамарна. РагъэкъечӀдай патан рухвайрин чилерив агакьайла, 2адаз чуьлда са къуй, адан патавни лапагрин пуд суьруь акуна. Анал адет яз лапагриз яд гудай. Къуйдин сивел са чӀехи къван алай: 3вири суьруьяр кӀватӀ хьайила, чубанри и къван алуддай, лапагриз яд гудай, ахпа къуй мад агал хъийидай.

4«Куьн гьинай я, стхаяр?» – хабар кьуна Якьуба чубанривай. «Харандай я», – жаваб гана абуру. 5«Квез Нахаран хва Лабан чидани?» – жузуна ада. Абуруни жаваб гана: «Чида». 6«Адан гьал-агьвал хъсан яни?» – хабар кьуна Якьуба. «Хъсан я, – жаваб ганай адаз. – Ингье адан руш Рахилни лапагар гваз инал къвезва». 7«Зегьем гьеле алатнавач, – лагьана Якъуба чубанриз, – гьайванар кӀватдай вахт алукьнавач. Лапагриз яд гана, абур чуьлдиз гьала». 8Амма абуру жаваб ганай: «Вири суьруьяр кӀватӀ тахьанмаз чавай и кӀвалах жедач. А чӀавуз къуйдин сивелай къван алудда, ва чна лапагриз яд гуда».

9Абур гьеле рахазмаз, вичин бубадин суьруь вилик кутуна, Рахилни агакьна – ам чубан руш тир. 10Вичин халу Лабанан руш тир ам суьруьни галаз акурла, Якьуба къуйдин сивел алай къван алудна ва лапагриз яд гана. 11Ахпа ада Рахилаз темен гана ва ван хкажна шехьна, 12адаз вич Рефикъадин хва, адан бубадин мукьва-кьили тирди малумарна.

Рахила кӀвализ чукурна, вичин бубадиз хабар гана. 13Чпин патав вичин хтул Якьуб атанвайди ван хьайила, Лабан тадиз адан вилик экъечӀна, адан гардан кьуна, темен гана ва вичин кӀвализ хкана. Якьуба адаз вичикай ахъайна, 14ва Лабана лагьана: «Якъин вун зи мукьва-кьили я, зи иви я!»

Якьуба Лияни Рахил папар яз къачун

Якьуба Лабанан кӀвале уьмуьр тухуз ацукьайдалай кьулухъ са варз алатна, 15ва Лабана адаз лагьана: «Зи мукьвади я лагьана, вуна заз гьавая кӀвалахдани кьван? Лагь, ваз гьихьтин гьакъи кӀанда?»

16Лабаназни кьве руш авай: чӀехидан тӀвар Лия тир, гъвечӀидан – Рахил. 17Лиядин вилер цӀарцӀар гудайбур тушир, амма Рахил гьам чинал, гьамни буй-бухахдал атайла, гзаф гуьрчегди тир. 18Якьуб Рахилал ашукь хьана ва Лабаназ икӀ лагьана: «Ви гъвечӀи руш Рахил патал за ваз ирид йисуз къуллугъ ийида». 19«Хъсан я, – жаваб гана Лабана, – чарадаз гъуьлуьз фидалди, ваз фирай. Зи патав акъваз».

20Рахил патал Якьуба ирид йисуз адаз кӀвалахна, амма и ирид йис ам патал ирид югъ хьиз акъатна – гьакьван адаз Рахил кӀандай. 21Ингье, эхирни, ада Лабаназ лагьана: «Зи паб гьина ава? Вахт алукьнава, ам зиди жедай вяде хьанва».

22Лабана вичин вири хуьруьнвийриз эверна, дем туькӀуьрна. 23МичӀи хьайила, ада Якьубан патав вичин руш Лия гъана, ва Якъуб гьадахъ галаз къаткана. 24Лиядин къаравушвиле Лабана вичин лукӀ Зилпа тайинарнай.

25Пакама алукьна – Якьубан вилик Лия ква!

«Вуна заз вуч авуна? – лагьана Якьуба Лабаназ. – За ваз къуллугъ Рахилахъ авурди туширни кьван? Вуна вучиз заз таб авуна?» 26«Чи патара, – лагьана Лабана, – чӀехи вах амаз, гъвечӀиди гъуьлуьз гун адет хьанвай кар туш. 27Ингье идан мехъерин гьафте куьтягь жеда, чна гъвечӀидини ваз гуда, амма и кардай вуна заз мадни ирид йисуз къуллугъ ийида».

28Якьуб рази хьана. Мехъерин гьафте куьтягь хьайила, Лабана адаз вичин руш Рахилни пабвиле гана, 29адаз къаравуш яз вичин лукӀ Билгьа тайинарнай. 30Якьуб Рахилахъ галазни хьана. Адаз ам Лиядилай гзаф кӀандай ва ам къачун патал Лабаназ мад ирид йисуз къуллугъна+.

Якьубан аялар

31Реббидиз акуна хьи, Лия гъуьлуьн рикӀиз хуш туш, ва гьавиляй адан руфун хаз жедайди авуна, Рахил аялар тежедайди хьана. 32Лия руфунал залан хьана, хва хана ва адаз Рувен[*] тӀвар гана.

«Реббидиз зи гъам акуна, – лагьана ада, – гила, гьелбетда, гъуьлуьз зун кӀан жеда».

33Ахпа мад руфунал залан хьана – ва мад хва хана. «Зун гъуьлуьз кӀан тийизвайди Реббидиз ван хьана, – лагьана ада, – ва заз мад са хва багъишна». Гададал ада Шимун[*] тӀвар эцигна.

34Ахпа мад руфунал залан хьана – ва мад хва хана. «Гила кьванни гъуьлуьн рикӀ зал жеда, – лагьана ада, – за адаз пуд хва ханва эхир!» Гьавиляй гададал Леви[*] тӀвар эцигна.

35Мад гъилера руфунал залан хьана ва мад хва хана. «Гила Реббидиз шукур ийида!» – лагьана ада ва хциз Ягьуд[*] тӀвар гана.

Идалай кьулухъ адаз вахтуналди мад аялар хъхьанач.

30

30^1Рахил лагьайтӀа, Якьубаз аял хаз жезвачирди акваз, вахал пехилвал ийиз амай. «Заз аялар це, – лугьудай ада Якьубаз, – тахьайтӀа зун рекьида!» 2Амма Якьуба, хъел акатна, адаз жаваб гудай: «Зун Вичи ваз аялар тагузвай Аллагь яни?»

3«Ингье зи лукӀ Билгьа, – лагьана Рахила, – гьадахъ галаз хьухь, зи метӀел къведай аял хурай. Гьадан куьмекдалди кьванни заз аялар жеда!»

4Рахила вичин лукӀ Билгьа адаз пуд лагьай паб яз гана. Якьуб Билгьадихъ галаз жез хьана. 5Ам руфунал залан хьана ва ада Якьубаз хва хана.

6«Аллагьди чун кьетӀ авуна, – лагьана Рахила. – Адаз гьакъикъатдани зи минетдин ван хьана ва заз хва багъишна». Гьавиляй ада гададиз Дан[*] тӀвар гана.

7Билгьа мадни руфунал залан хьана ва Якьубаз мад са хва хана. 8«Аллагьдин куьмекдалди за вахахъ галаз акъажунар авуна, – лагьана Рахила, – ва адал гъалиб хьана». Гьавиляй ада гададиз Нифтали[*] тӀвар гана.

9Вичиз мад аялар техжедайди акур Лияди Якьубаз кьуд лагьай паб яз вичин лукӀ Зилпа гана. 10Зилпади Якьубаз хва хана. 11«Кар туькӀвена!» – лагьана Лияди. Гьавиляй гададиз ада Гад[*] тӀвар гана.

12Зилпади Якьубаз кьвед лагьай хва хана.

«Гьикьван зун бахт авайди я! – лагьана Лияди. – Бахтавар лугьуда заз папари!» 13Гададизни Ашер[*] тӀвар гана.

14Са гъилера къуьлер гуьзвай вахтунда, Рувеназ чуьлдай къевер[*] жагъана, ва абур вичин диде Лиядиз хкана. Рахила Лиядивай тӀалабна: «Ви хциз жагъай къеверикай заз це».

15«Ваз завай гъуьл къакъудун тӀимил хьанани? Гила зи хциз жагъай къеверни жуваз къахчуз кӀанзавани?» «И йифиз, – хиве кьуна адаз Рахила, – и къеверихъ галаз дегишун яз, гъуьл вахъ галаз къаткида»+.

16Няниз Якьуб чуьлдай хтайла, Лия адан вилик экъечӀна ва икӀ лагьана: «Зи патав ша. За вун зи хциз жагъай къеверихъ вахавай маса къачуна».

И йифиз Якьуб Лиядихъ галаз къаткана. 17Аллагьди мад адан минетрихъ яб акална: ам мад руфунал залан хьана ва Якьубаз вад лагьай хва хана.

18«Им, – лагьана Лияди, – за гъуьл жуван къаравушдихъ галаз паюн себеб яз, Аллагьди зав ахгакьарнавай пай я». Ва ада хцел Исахар[*] тӀвар эцигна.

19Лия мад гъилера руфунал залан хьана ва Якьубаз ругуд лагьай хва хана.

20«Аллагьди заз гъилин ачухвилелди ганва! – лагьана ада. – Гила кьванни гъуьлуь зун хкажда, за адаз ругуд хва ханва эхир!» Ва хцел Забулун[*] тӀвар эцигна.

21Ахпа Лияди руш хана ва адал Дина тӀвар эцигна.

22Амма Аллагьди рикӀелай Рахилни алуднач, адан минетрихъ яб акална ва адан руфун аял хаз жедайди авуна. 23Рахил руфунал залан хьана, хва хана ва лагьана: «Аллагьди зун биябурвиликай хкудна».

24Ада хцел Юсуф[*] тӀвар эцигна ва тӀалабна: «Реббиди заз мадни са хва артух авурай!»

Якьуб чӀехи девлетдин иеси хьун

25-26Юсуф хьайидалай кьулухъ Якьуба Лабаназ лагьана: «Заз зи папар ва аялар галаз кӀвализ, ватандиз хъфидай ихтияр це. Мад ваз хъсан чида хьи, за ваз абур паталди гьикьван къуллугъ авунатӀа!»

27«Ви вилерай заз майил ая! – лагьана адаз Лабана. – Вун себеб яз захъни Реббидин хийир-дуьа галайди заз фал вегьена чир хьанва. 28Лагь кван ваз гьихьтин гьакъи кӀандатӀа? За ваз гуда».

29«Ваз чида кьван, – жаваб гана Якьуба, – за ваз гьикӀ къуллугъ авунатӀа, зи девирда ви суьруьяр гьихьтинбур хьанатӀа. 30Зун атайла, ви маларин кьадар са акьван гзафди тушир, гила гьикьван ава! Килиг гьикӀ Реббиди зун атуникди ваз хийир-дуьа авунатӀа! Амма за жуван хизан патал мус кӀвалахун лазим я?»

31«Де лагь кван ваз гьакъи гьикьван кӀанзаватӀа?» – жузуна Лабана.

«Заз вавай кӀандай са затӀни авач, – жаваб гана Якьуба. – Зун ви лапагар идалай кьулухъни хуьз, абуруз ем гуз гьазур я – амма са шартӀуналди. 32Ша зун къе фена вири суьруьйриз килигда, абурук квай гьар жуьредин рангунин, тӀехвер квай ва чӀулав хипер, ва гьакӀни тӀехвер квай ва гьар жуьредин рангар какахьнавай цӀегьер вавай хкудиз жедайвал. Ихьтин гьайванар зи гьакъи жеда. 33Ваз зи турусвал кьил акъудна чирун регьят акъвазда: идалай кьулухъ, вун атана, за гьакъи яз вуч къачунватӀа килигайла, зав тӀехвер ва лекеяр алачир цӀегь, я тушни чӀулавди тушир хеб гваз жагъайтӀа, абур вавай чуьнуьхнавайбур яз гьисаба».

34«Икьрар я, – лагьана Лабана. – Гьа вуна лагьайвал хьурай».

35Амма гьа и юкъуз Лабана цӀару ва тӀехвер алай вири кьунар, гьар жуьредин рангарин лекеяр ва тӀвехер квай, яни лацу гелер квай, вири цӀегьер, вири чӀулав хипер хкудна, абур вичин рухвайрив вахкана, 36абурни Якьубакай пуд йикъан мензилдин рекьиз яргъаз хьана.

Якьуба Лабанан амай гьайванар хуьзвай. 37Ада къавахдин, бадамдин ва чинардин таза хилер къачуна, ва абурулай чкалдин гуьтӀуь зулар алудна кӀарасдал кьван кьецӀил авуна. 38Чкал аладарнавай тӀвалар ада малари яд хъвадай латара эцигна, яд хъваз атай цӀегьер и тӀвалариз килигдайвал – гьа и вахтунда абур гьалдарни жезвай. 39Гьалдарунин вахтунда цӀегьер зулар алай тӀвалариз килигун себеб яз, абуруз жезвай бацӀиярни цӀарубур, жуьреба-жуьре рангаринбур ва тӀвехер алайбур тир. 40И хипер Якьуба кьилди авуна, абур Лабанан суьруьйрик квай цӀаруни чӀулав гьайванриз килигдайвал элкъуьрзавай.

Гила Якьубаз вичин суьруьяр авай, ва ада абур Лабанан суьруьйрикай кьилди хуьзвай. 41Къуват квай гьайванар гьалдардай чӀавуз Якъуба латара, абур и тӀваларин патав сад садаз ядайвал, абур гьайванрин вилерик жедайвал, тӀвалар эцигзавай. 42Амма зайиф гьайванар гьалдардай чӀавуз, ада тӀвалар эцигзавачир. Гьа икӀ, зайиф гьайванар Лабаназ жезвай, къуват квайбур – Якьубаз.

43Якьуб халис вар девлет авай касдиз элкъвена, адахъ хиперин ва цӀегьерин суьруьяр, къаравушар, лукӀар, девеярни ламар пайда хьана.

31

Якьубни адан хизан Лабанакай катун

31^1Якьубаз Лабанан рухвайри вичикай икӀ лугьузвайди малум хьана: «Якьуба чи бубадивай вири къакъудна! Чи бубадин гьисабдай ада вичин девлетар гъилиз гъана».

2Якьуба гьеле вичини кьатӀанвай хьи, Лабанан патай адаз авай рафтарвални виликанди ваъ, масад я. 3Реббидини Якьубаз лагьана: «Элкъвена мукьва-кьилийрин патав, бубайрин чилел ахлад. Зун вахъ галаз я».

4Якьуба Рахиланни Лиядин гуьгъуьниз, абур ада лапагар хуьзвай чуьлдиз атун патал кас ракъурна, 5ва лагьана: «Заз аквазва хьи, куь бубадин патай заз авай рафтарвал виликанди туш. Амма зи бубадин Аллагь захъ галаз я. 6Квезни чида хьи, за куь бубадиз къуватрин гьайиф татана кӀвалахна, 7ада лагьайтӀа, зун алцурарзавай ва тайинарнавай гьакъи датӀана дегишзавай. Анжах Аллагьди адав заз писвал ийиз тазвачир.

8Куь бубади заз: „Ви гьакъи жуьреба-жуьре рангар квайбур я“, – лагьанайтӀа, вири гьайванар гьа ихьтинбур яз хазвай. Амма „ви гьакъи цӀарубур я“, – лагьанайтӀа – вири гьайванар цӀарубур яз хазвай. 9Гьа икӀ Аллагьди куь бубадин суьруьяр адавай къакъудна зи гъиле вахкана.

10Са гъилера, гьайванар гьалдардай девирда, заз ахварай акуна хьи, цӀегьериз язавай вири кьунар цӀарубур, лекеяр, я тушни тӀвехер квайбур тир. 11„Якьуб!“ – эверна заз ахварай Аллагьдин малаикди. За: „Гьай“, – лагьана жаваб гана, 12ва Ада заз лагьана: „Килиг, цӀегьериз язавай вири кьунар я цӀарубур, я лекеяр, я тӀвехер квайбур я. Вучиз лагьайтӀа Лабана ваз вуч ийизватӀа, Заз вири аквазва. 13Зун вуна, къванцел зейтундин гъери экъична, Заз вяд авур Бет-Элдин Аллагь я.

Гила, къарагъ, экъечӀ и уьлкведай, хайи чилел ахлад“»+.

14Рахилани Лияди Якьубаз жаваб гана: «Бубадин мал-девлетдик, я тушни ирсиник чи пай квай затӀ амани кьван? 15Ада чун чарабур яз гьисабзава: ада чун маса гана, амма чахъ гайи гьар вуч аватӀани, вичиз кьуна ацукьна. 16АкӀ хьайила, Аллагьди чи бубадивай къакъудай вири мал-девлет чидини чи рухвайринди я. Гьавиляй ваз Аллагьди гьикӀ къалурнаватӀа, гьакӀ кьилизни акъуд».

17Якьуба аяларни папар девейрал ацукьарна, 18гъилиз гъанвай вири девлет кӀватӀна, ва вичи Падан-Арамда маса къачур вири маларни къахчуна Къенандиз, вичин буба Исакьан патав, рекье гьатна. 19Лабан и вахтунда лапагрилай сар тваз фенвай, ва Рахила вичин бубадихъ авай кӀвале эцигдай бутар чуьнуьхна. 20Гьа икӀ Якьуба арамви Лабан алцурна: адаз чуькьни тавуна, 21вичин вири мал-девлетни гваз адан патавай катна хъфена. ВацӀалай элячӀна, Якьуб Гилеаддин дагълар галай патахъ фена.

Якьубанни Лабанан икьрар

22Пуд лагьай юкъуз Лабаназ Якьуб катна хъфена лагьана хабар ганай. 23Лабан вичин мукьвабурни кӀватӀна адан гуьгъуьниз галтугна. Ирид йикъалай ам Гилеаддин дагълара адав агакьна. 24Амма гьа йифиз, ахварай, Аллагьди атана, арамви Лабаназ лагьана:

«Килиг гьа, Якьубаз са чӀуру гаф лугьумир!»

25Лабан Якьубав лап мукьва хьанвай: Якьуб Гилеаддин дагълара акъваз хьанвай ва гьа ина вичин мукьвабурни галаз Лабанни акъвазнавай. 26Лабана Якьубахъ элкъвена икӀ лагьана: «Вуна вуч ийизва? Вуна зун алцурна. Зи рушар, дяведа кьунвай есирар хьиз, вилик кутуна хутахна! 27Вучиз вун зи патавай чинеба хъфена, закай таб авуна ва заз чуькьни авунач? За вун шад манийралди, тафтунинни чуьнгуьрдин авазралди рекье хутадай, 28вуна лагьайтӀа, чара хъижедайла, зав рушаризни хтулриз теменни гуз тунач! Вуна ахмакь кӀвалах авуна.

29Завай квез идай хъсан кар кьаз жедай, амма къенин йифиз куь бубадин Аллагьди заз лагьана: „Килиг гьа, Якьубаз са чӀуру гаф лугьумир!“»

30«Хъсан я, – давамарна Лабана, – вун хайи кӀвалихъ вил хьана зи патавай хъфена. Амма вуна зи аллагьар вучиз чуьнуьхна?» 31«Заз кичӀезвай, – жаваб гана Якьуба Лабаназ, – вуна ви рушар къахчуда лагьана фикирнай. 32Амма ви аллагьар нивай жагъайтӀа, ам чан алаз амукьдач! Чи мукьва-кьилияр шагьидар хьурай: зав вуч гватӀа, вири тупӀалай ая. Види вуч ятӀа – къахчу!» Якьубаз Рахила аллагьар чуьнуьхнавайди чизвачир.

33Лабан Якьубан, Лиядин, кьве къаравушдин алачухра виринриз килигна, амма са затӀни жагъанач. Лиядин алачухдай экъечӀна, ам Рахилан алачухдиз гьахьна. 34Рахила и вахтунда кӀвалин аллагьар къачуна, абур деведиз ядай пурарин къене туна, вични винел ацукьна. Лабан адан алачухдин виринра къекъвена, амма затӀни жагъанач, 35Рахила лагьайтӀа адаз лагьана: «Зи агъадиз, завай вичин вилик къарагъ жезвач лагьана, закай хъел татурай: захъ папарихъ адет яз жедай къайдада кефи авач».

Лабан виринра къекъвена, амма аллагьар жагъанач. 36Гила вичин нубатда Якьубак хъел акатна ва Лабанак тахсир кутаз хьана: «Гила лагь кван, зи батӀулвал, зи гунагь вуч ятӀа, вун зи гуьгъуьниз галтугдайвал? 37Вуна зи вири шейэр гъилелай авуна – де ваз ви вуч анай жагъана? Ша, къалура, зинни ви мукьвабуру чи гьахъ дуван авурай.

38Къад йисуз за ваз къуллугъ авуна. Вири и вахтунда я хипери, я цӀегьери кьерех вегьенач. За ви суьруьдик квай гьерер тӀуьнач. 39Лапагар вагьши гьайванри кукӀварай дуьшуьшар хьанайтӀа, за абур ви вилик хканач, амма зарар жува, вуна тӀалабайвал, эвезна. Юкъуз хьайитӀани, йифиз хьайитӀани хкатунар хьайитӀа – ваз завай кӀан хьана. 40Юкъуз заз зегьемди азаб гана, йифиз – мекьивили. Гзаф вахтара завай гьич вил акьализ хьанач. 41Къад йисуз зун ви къуллугъда хьана. ЦӀукьуд йисуз за ваз ви рушарихъ кӀвалахна, ругуд йисуз – мал-къара патал, вуна лагьайтӀа, тайинарнавай гьакъи датӀана дегишиз хьана. 42Зи бубадин Аллагь – Ибрагьиман Аллагь ва Исакьан КичӀевал – захъ галаз туширтӀа – вуна зун затӀни гвачиз рахкурдай. Амма Аллагьдиз зи азият ва зи зегьметар аквазва: и йифиз Ам Вич зи тереф хуьз экъечӀна!»

43Лабана Якьубаз жаваб гана: «Бес ибур зи рушар, зи хтулар, зи малар тушни? Ваз инал аквазвай вири затӀар – зибур тушни? За зи рушарин хатур хадани кьван? Я тушни хтулрин?

44Ша икьрар кутӀунин, ва чахъ шагьид хьурай».

45И чӀавуз Якьуба са чӀехи къван, гуьмбет хьиз къяна акъвазарна+
46ва вичин муькьвабуруз лагьана: «Къванер кӀватӀа».

Абуру къванерикай са зурба кӀунтӀ арадал гъана ва адан патав тӀуьн-хъун гьазурна. 47Лабана и кӀунтӀаз Ягар-Сагьадута[*] тӀвар гана, Якьуба – Галед[*] тӀвар эцигна. 48Лабана лагьана: «И кӀунтӀ – чи арада авай икьрардин шагьид хьурай».

Гьавиляй и чкадиз Галедни лугьузва. 49Идахъ галаз сад хьиз – Мицпани[*], вучиз лагьайтӀа Лабана алава авуна: «Чун сад садан вилерикай къакъатай чӀавуз, Ребби чун кьведни кьил акъудна чириз килиграй. 50Вуна зи рушарин хатур хаз хьайитӀа, я тушни абурулай гъейри жуваз маса папар къачуз хьайитӀа, рикӀел хуьх: чи шагьид инсан ваъ, Аллагь я!»

51«Килиг, – лагьана Лабана Якьубаз, – и къванерин кӀунтӀ ва за абурун арада эцигнавай и гуьмбетдин къван, – 52ибур чи икьрардин шагьидар я. Зун рикӀе чӀуру ният аваз кӀунтӀалай ви патахъ элячӀдач, ва вунни чӀуру ният гваз кӀунтӀалай ва къванцелай зун галай патахъ элячӀмир. 53Чи бубайрин – Ибрагьиман ва Нахаран Аллагьди чун кьет авурай».

Якьуба вичин бубадин КичӀевилел кьин кьуна+. 54Ахпа Якьуба Дагъдал къурбандар авуна ва мукьвабуруз фу-яд теклифна. Фу тӀуьрдалай кьулухъ абур дагъда йиф акъудиз амукьна. 55Пакамахъ Лабана хтулриз ва рушариз теменар гана, абуруз хийир-дуьа авуна ва элкъвена вичин кӀвал галай патахъ рекье гьат хъувуна.

32

Якьубни Эсав

32^1Якьуба вичин рехъ давамарна ва адал Аллагьдин малаикар гьалтна. 2Абур акурла, Якьуба лагьана: «Им Аллагьди чаз къалурнавай чка я».

Ва и чкадиз Магьанайим[*] тӀвар гана.

3Якьуба вичелай вилик вичин стха Эсаван кьилив Сеирдин чилел, Эдам уьлкведиз чархачияр ракъурна, 4ва абурал вичин агъадиз Эсавав ихьтин гафар агакьарун тапшурна: «ИкӀ лугьузвайди ви лукӀ Якьуб я: за яргъалди къариблухда, Лабанан патав уьмуьр тухвана. 5Гила захъ къарамалар ва ламар, лапагар, лукӀар ва къаравушар ава. За ваз, зи агъадиз, и хабар ракъурзава ва ви вилерай майил жагъуник умуд кутазва».

6Элкъвена хтай чархачийри Якьубаз лагьана: «Чун ви стха Эсаван кьилив фена. Ам ви вилик экъечӀзава ва адахъ кьуд виш касни гала». 7Якьубак азаб гудай хьтин кичӀ акатна. Ада вичин инсанар, лапагар, малар, девеяр кьве чкадал пайна акъвазарна. 8«Эсава, са чкадал алайбурал гьужум авуна вири яна кьейитӀа, гьич тахьайтӀа масанал акъваз хьанвайбурувай катна, чеб хиласиз жеда», – фикирнай Якьуба. 9Ада ялвар авуна: «Я зи чӀехи буба Ибрагьиман Аллагь, зи буба Исакьан Аллагь – заз кӀвализ, багърийрин патав элкъвена хъфин эмир авур, ва Вичин патай куьмек хиве кьур Ребби!+
10Зун, ви лукӀ, Вуна датӀана зал къурай хъсанвилеризни вафадиз лайих авайди туш. Зун Ярдан вацӀун а патаз гъиле анжах са аса аваз экъечӀнай, гила лагьайтӀа захъ кьве кундал пайна акъвазарнавай мал-девлет ава. 11Зун зи стха Эсавакай хилас ая тӀун! Заз кичӀеда: ада атана чун папар ва аяларни галаз вири тергда! 12Бес Вуна заз Ви патай куьмек гун хиве кьуначирни кьван, Вуна зи несилрин кьадар, гьуьлуьн къум хьиз сан-гьисаб авачирди жеда лагьана гаф ганай!»+

13Якьуба гьа инал йиф акъудна, Эсав патал вичин суьруьйрикай савкьватар хкяна: 14кьве виш цӀегь, къад кьун, кьве виш хеб, къад гьер, 15нек гудай къанни цӀуд диши девени шарагар, яхцӀур кал, цӀуд жунгав, къад диши ва цӀуд эркек лам. 16Ада ибур лукӀарал тапшурна – вични гьар суьруьдихъ ва нехирдихъ вичин гьалдайди жедайвал, – ва гьалдайбуруз лагьана: «Арада мензил амукьдайвал виликди алад».

17«Зи стха Эсав гьалтайла, – эмирна Якьуба сад лагьай гьалдайдаз, – ва ада вавай хабар кьурла, „Вун нин лукӀ я? Гьиниз физва? Вуна гьалзавайбур нин малар я?“ – 18жаваб це: „Ибур зи агъа Эсаваз савкьват яз ракъурнавай ви лукӀ Якьубан малар я. Якьуб вични гуьгъуьналлаз къвезва“».

19Кьвед лагьай гьалдайдазни, пуд лагьай гьалдайдазни ва вири амайбурузни Якьуба Эсав гьалтай чӀавуз гьа и гафар лугьун эмир авуна – 20ва герек тир алава хъувуна: «Ви лукӀ Якьубни гуьгъуьналлаз къвезва». Гьа икӀ виликамаз ракъурнавай савкьватралди Якьуба Эсав регьимдал гъуник авуник умуд кутунвай. «Ахпа зунни адан вилик экъечӀда, – фикирзавай Якьуба. – Белки гьа икӀ хьайила, ада зун хушдиз къачуда».

21Савкьватар вилик ракъурна, Якьуб вич акъвазнавай чкадал и йифиз амукьна.

Якьуба Аллагьдихъ галаз кьуршахар кьазва

22Гьа и йифиз Якьуба, къарагъна, вичин кьве пабни, кьве къаравушни, цӀусад хвани кӀвачин авуна, уламдилай Яббукь вацӀун а патаз экъечӀна. 23Ада абур ва вичин вири девлетар вацӀун а патаз акъудна, 24вич текдиз амукьна.

Сад атана акъатна ва экв жедалди Якьубахъ галаз женг чӀугуна. 25Якьубан винел гъалибвал къачуз тежезвайди акурла, ада адан ятур яна – лап кӀараб жалгъадай акъатдайвал, 26ва Якъубаз лагьана: «Зун ахъая. Пакаман ярар хьанва». «Ахъайдач, заз хийир-дуьа тавунмаз», – жаваб гана Якьуба. 27«Ви тӀвар вуж я?» – хабар кьуна ада. Адани жаваб гана: «Якьуб».

28И чӀавуз ада лагьана: «Къедлай кьулухъ ви тӀвар Якьуб ваъ, Исраил[*] жеда, вуна Аллагьдихъ ва инсанрихъ галаз кьуршахар кьунай эхир – ва гъалибвал къачунай»+.

29«Заз жуван тӀвар лагь!» – тӀалабна Якьуба. Амма ада жаваб гана: «Зи тӀвар ви квез я?» Ва Якьубаз хийир-дуьа авуна.

30И вакъиа кьиле фейи чкадиз Якьуба Пенуил[*] тӀвар гана, вучиз лагьайтӀа ада «Инал заз Аллагь чин-чинал акуна ва сагъ-саламат яз амукьна», – лагьана+. 31Рагъ экъечӀай чӀавуз, Якьуб Пенуил туна экъечӀна фена. Ам кьецӀи хьанвай.

32Гьавиляй Исраилдин рухвайри къенин йикъалди ятурдин и чка недач – адан къарши авайди Якьубан гьа и жакӀум, ятур, янай эхир.

33

Якьубанни Эсаван туьхкӀуьн

33^1Кьил хкажна, Якъубаз акуна: адан къаншардай Эсав къвезва, ва адахъ кьуд виш касни гала. Якьуба Лиядин, Рахилан, кьве кьевцӀин аялриз чпин дидейрин патав кьилди акъвазун эмир авуна. 2Ада абур и тегьерда акъвазарна: вилик – чпин аяларни галаз кьевер, абурун гуьгъуьнай – вичин аяларни галаз Лия, абурун гуьгъуьнай – Рахилни Юсуф. 3Якьуб вич вилик экъечӀна ва стхадиз мукьув жедалди, ирид гъилера пел чилив агакьдайвал икрам авуна. 4Амма Эсава тадиз адан вилик зверна, гардан кьуна хурув чуькьвена темен гана – ва кьведни шехьна.

5Папарни аялар акурла, Эсава хабар кьуна: «Бес ибур ви вужар я?» «Ибур Аллагьди ви лукӀраз багъишай аялар я», – жаваб гана Якьуба.

6Кьевери чпин аяларни галаз атана Эсаваз икрам авуна, 7ахпа вичин аяларни галаз атана Лияди икрам авуна, ахпани Юсуфани Рахила.

8«Зал рекье гьалтай а суьруьяр вучтинбур я?» – хабар кьуна Эсава. «Ам ви вилерай заз майил хьун патал я, зи агъа», – жаваб гана Якьуба. 9«Захъ авачир са затӀни авач, стха, – лагьана Эсава. – Ви девлет жуваз тур». 10«Ваъ, – жаваб гана Якьуба, – ви вилерай заз майил аватӀа, зи савкьватар кьабула! Вун акун зун патал чин-чинал Аллагь акурдай я, вунани заз еке регьим авунва. 11Кьабула зи нуьсретар. Аллагьди заз вири булдалди ганва, заз вири авазва». Якьуба Эсав минетралди рекьив гъана, ва адани савкьватар кьабулуниз разивал гана.

12«Рекьиз экъечӀин, – лагьана Эсава Якьубаз. – Зун вахъ галаз фида». 13Амма Якьуба жаваб гана: «Ваз чида хьи, зи агъа, аялар гьикьван зайифбур жедатӀа. Зи лапагарни къарамалар ацазвайбур я: абур гьалайтӀа, вири лапагар са юкъуз гиликьда. 14Вун, зи агъа, вилик акатна фенайтӀа, хъсан жедай, зунни, ви лукӀ, яваш-яваш гуьгъуьна аваз къведа – маларин ва аялрин еришда аваз, ви патав, зи агъадин патав Сеирдив, агакьдалди».

15«Ша за зи инсанрин са пай вахъ галаз тан», – теклиф авуна Эсава. Амма Якьуба жаваб гана: «Квез герек я? Зи агъа, ви вилерай заз майил хьунни бес я».

16Гьа и юкъуз Эсав элкъвена Сеирдиз хъфена, 17амма Якьуб Сукат[*] галайвал фена. Анани ада вичиз кӀвалер эцигна, малар патални чардахар туькӀуьрна. Гьавиляй и чкадиз Сукатни лугьузва.

Якьуба Шехемдин патарив пун кутун

18Падан-Арамдай хтай Якьуб Къенанда авай Шехем шегьердив сагъ-саламатдиз агакьна ва адан мукьув акъвазна+. 19Вич акъваздай чил ада Шехеман буба Гьамуран рухвайривай виш кеситӀдихъ маса къачуна. 20Ана ада къурбанган туькӀуьрна ва адаз Эл-Элохе-Исраил[*] тӀвар гана.

34

Шехемдин агьалийрихъ галаз акьунар

34^1Якьубаз Лияди хайи руш Дина а чкадин рушарин патав фена. 2И уьлкведин регьбер тир гьиви Гьамуран хва Шехема, ам акурла, кьуна, адакай вичинди авуна. 3Адаз Якьубан руш Дина гзаф кӀан хьана, адахъ галаз кӀевиз вердиш хьана, адаз хуш келимаяр ийиз хьана, 4ва вичин буба Гьамуравай тӀалабна: «И руш заз паб яз къачу».

5Якьубаз вичин рушавай намус къакъуднавайди малум хьана. А вахтунда адан рухвайри чуьлда малар хуьзвай; Якьуба абур хкведалди за затӀни авунач. 6Шехеман буба Гьамур адахъ галаз суьгьбет авун патал Якьубан кьилив атана. 7И чӀавуз Якьубан рухваяр, и вакъиадикай хабар хьана, кӀвализ хтана. Абур хъилени ажугъди кьунвай, Якьубан рушал гуж гъалиб авун – им Исраил патал намусдик хкӀурун я эхир: икӀ виже къведач!

8Гьамура абуруз лагьана: «Зи хва Шехем ви рушан эсердик акатнава. Ам адаз пабвиле це+. 9Куьн чахъ галаз мукьва жеда, чаз куь рушар гуда, ва чи рушар квез пабвиле къачуда. 10Чахъ галаз санал уьмуьр твах, чи уьлкве куь вилик ква – квевай ина бине кутаз жеда, санай физ-хквез ийиз жеда, чилин иесивал ийиз жеда».

11Шехема вичи лагьайтӀа, Динадин бубадихъ ва стхайрихъ элкъвена ихьтин келимаяр авуна: «Ви вилерай заз майил ая, за квез вуч кӀандатӀани, гьам гуда. 12Лап виридалайни чӀехиди тир рехъ къачу ва лап багьа савкьватар тайинара – за куьне вуч лагьайтӀани гьам гуда, анжах и руш заз пабвиле це».

13Шехема абурун вах Динадивай намус къакъуднава лугьуз, Якьубан рухвайри Шехемаз ва адан буба Гьамураз амалдарвилелди жаваб гана. 14«Чавай икӀ ийиз жедач, – лагьана абуру. – Вах суьннет тавунвай итимдиз гун чун патал беябурвал я. 15Чун анжах са шартӀунал рази я: квекай чун хьтинбур хьайитӀа, ва куь вири итимар суьннет авуртӀа. 16Анжах и чӀавуз чна чи рушар квез пабвиле гуда ва куь рушар чаз пабвиле къачуда, анжах и чӀавуз чун квехъ галаз уьмуьр тухун патал бине кутуна акъвазда ва квехъ галаз са халкь жеда. 17Амма куьне и чи гафариз яб тагайтӀа, ва куьн суьннет тавуртӀа, чун чи вахни къахчуна хъфида».

18Гьамурни Шехем и шартӀарал рази хьана. 19Шехема вичиз гьасятда суьннет авуна – адаз Якьубан руш гьакьван кӀевиз кӀан хьанвай. Шехемни вичин бубадин сихилда виридалайни гьуьрмет авай кас тир.

20Ингье шегьердин варарин патав атана, Гьамурани Шехема шегьерэгьлийриз лагьанай: 21«И инсанар ислягьвилихъ желбнавайбур я. Абур чи чилел бине кутуна ацукьрай ва манийвал авачиз сейр авурай. Абур патал чилер гзаф ава. Чна абурун рушар чаз пабвиле къачуда, ва абуруз папар яз чи рушар гуда. 22Амма абуру чахъ галаз санал уьмуьр тухунал ва чахъ галаз са халкь хьунал анжах са шартӀуналди рази я: чи вири итимар, гьабур хьиз, суьннет авунваз хьайитӀа. 23Абурун нехирар, абурун девлет, абурун мал-къара, чна абурун шартӀ кьабулайтӀа, вири чибур жеда ва абуру чахъ галаз санал уьмуьр тухуда!»

24Шегьерэгьлияр Гьамурахъни Шехемахъ галаз рази хьана, ва шегьердин вири эркекри чпиз суьннет авуна. 25Пуд лагьай юкъуз, абур гьеле начагъ яз къатканвайла, Якьубан рухваяр, Динадин стхаяр тир Шимунани Левиди турар къачуна, са манийвални авачиз шегьердиз гьахьна ва сад амай кьван анин вири эркекар яна кьена. 26Гьамурни Шехемни яна кьена, Шехеман кӀвале авай Динани къахчуна хъфена.

27Ахпа, халкь тергай чкадал хтана, Якьубан вири рухвайри виче абурун вахан намус къакъудай шегьер тарашна. 28Абуру лапагар, малар, ламар вилик кутуна гьална, шегьерда ва чуьлда жагъай вуч аватӀани къахчуна, 29шегьерэгьлийрин вири девлет чпиз кьуна, абурун папарни аялар кьуна хутахна ва абурун кӀвалера вуч аватӀани тарашна.

30Якьуба Шимуназни Левидиз лагьана: «Куьне зи кьилел бала гъана! Куьне закай чкадин агьалийриз, къенанвийриз ва перизийриз, гзаф такӀан кас авуна. Чахъ инсанар са тӀимил ава, абуру лагьайтӀа сад хьана, зун яна рекьида, ва вири чи тухум терг жеда!»

31Амма Шимунани Левиди жаваб гана: «Чи вахав къагьбедив хьиз эгечӀун дуьз тирни?»

35

Аллагьди Бет-Элда Якьубаз хийир-дуьа авун

35^1Аллагьди Якьубаз лагьана: «Къарагъна Бет-Элдиз алад. Гьана вуна уьмуьр тухуз ацукь ва гьана вун ви стха Эсавакай катдайла, ви вилик атай Аллагьдиз къурбанган туькӀуьра»+.

2Якьуба вичин хизандиз ва вичин вири инсанриз лагьана: «Квез авай кьван вири чара аллагьар квадар ая, михьивилер ая ва парталар дегиша. 3Чун Бет-Элдиз фин. Ана за зун кӀеве авайла, заз куьмек яз зи патав атай ва вири дуьшуьшрал, захъ галаз хьайи Аллагьдиз къурбанган эцигин».

4Абуру Якьубав чпив гвай кьван вири чара аллагьар вахкана, япарай сиргъаярни акъудна, гьабурни Якьубав вахкана. Якьуба абур вири Шехемдин патарив гвай мегъуьн тарцик кучукна.

5Абур рекье гьатна. Аллагьдин патай ракъурнавай хаф ядай хьтин кичӀевилив ацӀанвай патарив гвай шегьеррин агьалияр Якьубан рухвайрин гуьгъуьна гьатнач.

6Якьуб вичин жемятни галаз Къенандин чилел алай, гила Бет-Эл лугьузвай Луз шегьердив агакьна 7ва ана къурбанган эцигна. Ада иниз «Эл-Бет-Эл»[*] тӀвар гана, вучиз лагьайтӀа Якьуб стхадикай катай чӀавуз ина адан вилик Аллагь атанай+.

8Рефикъадиз нек гайи паб Дебара кьена. Ам Бет-Элдин патарив мегъуьн тарцин кӀаник кучукнай ва и тарциз Аллун-Баххут[*] тӀвар ганай+.

9Якьуб Падан-Арамдай хтайдалай гуьгъуьниз Аллагь мад адан вилик пайда хьана, адаз хийир-дуьа авуна ва лагьана:

10«Ви тӀвар Якьуб я,
амма гележегда ви тӀвар Якьуб ваъ – Исраил жеда».

ИкӀ Ада адаз Исраил тӀвар гана+.

11Аллагьди адаз мадни икӀ лагьана:

«Зун вири алакьдай Аллагь я.

Гзаф аладдайди,
кьадардиз чӀехиди хьухь:

валай халкь арада къведа,

Са мусибат халкьар!

Валай пачагьар аладда!+

12Ибрагьимаз ва Исакьаз гайи чилни

За вазни ви несилриз гуда».

13Аллагь Якьубан патавай хъфейла, 14Якьуба вичихъ галаз Аллагь рахай чкадал къван къяна ва къурбанд яз и къванцин винелай зейтундин чӀемни чехир илична+. 15Ада и чкадиз Бет-Эл лагьана+.

Рахил кьиникь

16Абур Бет-Эл туна хъфидайла ва Эфратадин патарив агакьайла, Рахилаз тӀалар гатӀунна. Аял хун четинвилелди кьиле фена. 17Рахилаз гзаф азият гана. «КичӀе жемир, – лагьана мамачи папа. – Килиг, вахъ мад са хва ава!»

18Эхиримжи нефесдик рекьизвай Рахила хциз Бен-Ани[*] тӀвар гана. Амма бубади адал маса тӀвар эцигна – Бунъямин[*].

19ИкӀ Рахил кьена. Ам гила вичиз Бетлегьем лугьузвай Эфратадихъ фидай рекьин къерехда кучукна,+
20ва Якьуба адан сурал гуьмбет эцигна. Ам къенин йикъал къведалди анал ала – Рахилан сурун кьилихъ янавай къван.

21Исраила, яни Якьуба, вичин рехъ давамарна ва Мигдал-Эдердилай алатайла, алачухар экӀяна. 22Инал акъвазнавайла, Рувен вичин бубадин пуд лагьай паб Билгьадихъ галаз къаткана. Бубадиз и кардикай хабар хьана.

Якьубан рухвайрин сиягь. Исакьан кьиникь

Якьубаз цӀикьвед хва авай+.

23Лиядин рухваяр: Рувен (Якьубан сифте хва), Шимун, Леви, Ягьуд, Исахар ва Забулун.

24Рахилан рухваяр: Юсуф ва Бунъямин.

25Рахилан къаравуш Билгьадин рухваяр: Дан ва Нифтали.

26Лиядин къаравуш Зилпадин рухваяр: Гад ва Ашер.

Ибур Якьубан Падан-Арамда хайи рухваяр я.

27Якьуб вичин буба Исакьан кьилив са мус ятӀани Ибрагьима, ахпа Исакьа уьмуьр тухвай, гила вичиз Хевран лугьузвай Къирйат-Арбадин патав авай Мамредиз атана+.

28Исакьан вишни кьудкъад йис хьана. 29Ам агьил кьуьзек яз уьмуьрдикай тух хьана кьена ва бан-бубайрин патав хъфена. Ам рухвайри – Эсавани Якьуба – кучукна+.

36

Эсаван несилар

36^1Ингье вичиз Эдамни лугьузвай Эсавакай ва адан несилрикай ихтилат+.

2-3Эсава вичиз къенанви кьве руш – хети Эланан руш Ада ва гьиви Цибганан хтул Анадин велед Агьалибамади, – гьакӀни Исмаилан руш, Небаятан вах Басмат пабвиле къачуна+. 4Адади Эсаваз – Элифаз, Басмата – Регуил хана. 5Агьалибама – Яуш, Ялам ва Къарагь. Ибур Эсаван Къенанда хьайи рухваяр я.

6Эсава вичин папар, рухваяр, рушар, вичин вири инсанар, вичин вири мал-къара, вичи Къенанда гъилиз гъайи мал-девлет кӀватӀ хъувуна маса патахъ, вичин стха Якьубакай яргъал жедайвал хъфена 7Абуруз акьван гзаф мал-девлет авай хьи, санал уьмуьр тухуз абуруз дарискъал тир: абур пун кутуна ацукьнавай чилер, нехирарни фикирда кьуртӀа, кьве касдиз бес жезмачир.

8Эсава Сеир дагъдин дуьзенра уьмуьр тухуз акъвазна. Эсав – им Эдам я.

9Ингье вичи Сеир дагъдин дуьзенра диб кутур эдамийрин бан-буба Эсавакай ва адан несилрикай ихтилат.

10Эсаван рухваяр: Адади хайи Элифаз ва Басмата хайи Регуил.

11Элифазан рухваяр: Теман, Умар, Сефу, Гатам ва Къеназ.

12Тимнади, Элифазан кьвед лагьай папа, адаз Амалехъ хана.

Ибур Эсаваз Ададилай амукьай несилар я+.

13Регуилан рухваяр: Нахат, Зерагь, Шамагь ва Мизагь.

Ибур Эсаваз Басмата хайи несилар я.

14Цибганан руш, Анадин эвлед Агьалибамади Эсаваз Яуш, Ялам ва Къарагь хана.

15Ингье Эсаван несилрикай хьайи сихилар.

Эсаван сифте хва Элифазан несилар: Теманан сихил, Умаран сихил, Сефудин сихил, Къеназан сихил, 16Къарагьан сихил, Гатаман сихил ва Амалехъан сихил. Ибур Элифазан сихилар, Ададин несилар я. Абуру Эдамдин чилел уьмуьр тухузва.

17Эсаван хва Регуилан сихилар: Нахатан сихил, Зерагьан сихил, Шамагьан сихил ва Мизагьан сихил. Ибур Регуилан несилар, Эсаваз Басмата хайи несилар я, абуру Эдамдин чилел уьмуьр тухузва.

18Эсаваз Агьалибамади хайи несилар: Яушан сихил, Яламан сихил ва Къарагьан сихил. Ибур Агьалибамадин, Эсаван папан, Анадин рушан сихилар я.

19Эсаван (гьам Эдамни я) несилар ва абурун сихилар гьа ибур я.

Сеиран несилар

20И уьлкведа уьмуьр тухузвай гьуриви Сеиран рухваяр: ЛатӀан, Шабал, Цибган, Ана,+
21Дишун, Эцер ва Дишан. Ибур Эдамдин чилел уьмуьр тухузвай Сеиран несилар тир гьурийрин сихилар я.

22ЛатӀанан рухваяр: Гьуригь ва Гьемам. ЛатӀанан вахан тӀвар Тимна тир.

23Шабалан рухваяр: Галван, Манахат, Гебал, Шефа ва Анам.

24Цибганан рухваяр: Аягь ва Ана. Вичиз, буба Цибган ламар хуьдайла, кьурумда кузвай чешме жагъай гьа Ана.

25Анадин веледар: Дишун ва Анадин руш Агьалибама. 26Дишанан рухваяр: Гьемдан, Эшбан, Итран ва Керан.

27Эцеран рухваяр: Билгьан, Загьаван ва Акъан.

28Дишанан рухваяр: Ус ва Аран.

29-30Сеир уьлкведа уьмуьр тухвай гьурийрин сихилар ихьтинбур я: ЛатӀанан сихил, Шабалан сихил, Цибганан сихил, Анадин сихил, Дишунан сихил, Эцеран сихил ва Дишанан сихил.

Эдамдин пачагьар

31Ингье гьеле Исраилдин рухвайрихъ пачагьар пайда жедалди Эдамда агъавал авур пачагьар.

32Эдамда Бегъаран хва Белади гьакимвал авуна. Адан меркездин тӀвар Дингьава тир. 33Бела кьейила, адан чкадал Басрадай тир Зерагьан хва Ябаб хьана. 34Ябаб кьейила, пачагьвал Теманан несилрин уьлкведай тир Гьушама авуна+. 35Гьушам кьейила, адан чкадал пачагь Бедадан хва, вичи Магьабдин дуьзенлухра мидиянвияр кукӀварай Гьададакай хьана. Адан меркездин тӀвар Гавит тир. 36Гьадад кьейила, адан чкадал пачагь Масрекъадай тир Самладикай хьана. 37Самла кьейила, адан чкадал пачагь Эфрет вацӀал алай Регьабатдай тир Шаулакай хьана. 38Шаул кьейила, адан чкадал пачагь Ахбаран хва Багьал-Гьананакай хьана. 39Ахбаран хва Багьал-Гьанан кьейила, адан чкадал пачагь Гьадаракай хьана, адан меркездин тӀвар Пагу тир, адан пабни Ме-Загьабан руш МатӀредан велед МегьетӀабел тир.

Эдамдин сихилар

40Ингье Эсаван сихилар, абурун тухумар, хуьрер ва тӀварар тирвал.

Тимнадин сихил, Галвадин сихил, Ятетан сихил, 41Агьалибамадин сихил, Элаян сихил, Пинанан сихил, 42Къеназан сихил, Теманан сихил, Мибсаран сихил, 43Магдиилан сихил ва Ираман сихил. Эдамдин сихилар ва абурун ихтиярда авай уьлкведин хуьрер гьа ихьтинбур я. Эдамвийрин бан-бубани – Эсав я.

37

Юсуфни адан стхаяр

(37–50 кьилер)

Юсуфан ахварар

37^1Якьуб Къенанда – виликдай вичин бубади масанай атана уьмуьр тухвай уьлкведа – бине кутуна ацукьна.

2Ингье Якьубан хизандикай ихтилат.

Юсуфан цӀерид йис тирла, ада стхайрихъ галаз лапагар хуьзвай – Билгьадинни Зилпадин рухвайриз кумекар гуз – ва абуру ийизвай чӀуру крарикай бубадиз ахъайзавай. 3Юсуф хайила, Якьубан яшар хейлин хьанвай, гьавиляй Якьубаз вичин вири рухвайрилай гьам гзаф кӀандай, – адаз гьатта гьар жуьредин рангарин перемни багъишнавай. 4Стхайриз, бубадиз Юсуф чпелай гзаф кӀанзавайди акурла, Юсуф акьван такӀан хьана хьи, адаз гьич са къени гафни хълагьиз жезмачир.

5Са гъилера Юсуфаз ахвар акуна. Ада ам стхайриз ахъайна, абурузни ам авайдалайни гзаф такӀан хьана. 6«Яб це, – лагьана ада, – заз ахварай вуч акунатӀа! 7Гуя чна чуьлда цуьлер кьазва ва зи цуьл дуьз акъвазна, куь цуьлери лагьайтӀа ам элкъуьрна юкьва туна, адаз икрам авуна!» 8«АкӀ хьайила вун чаз пачагьвал ийиз гьазур я ман? – жаваб гана стхайри. – Чи винел чӀехиди жез?» Ва ам авайдалайни гзаф такӀан хьана – гьам адан ахварар, гьамни ада абур ахъаюн себеб яз. 9Юсуфаз лагьайтӀа мад са ахвар акуна, ва ада ам мад стхайриз ахъайна: «Заз ахварай гуя заз ракъини, вацра ва цӀусад гъетре икрам ийиз акуна!» 10Ада вичин ахвар бубадизни стхайриз ахъаяйла, бубади адаз ахмурар авуна: «Ваз аквазвайди вуч ахвар я? Вуч я, чун вири – гьам зун, гьам ви диде, гьамни ви стхаяр – вири атана пел чилив агакьдайвал ваз икрам авунани?»

11Стхаяр Юсуфал гзаф пехил хьана, амма бубади адан ихтилат рикӀел хвена.

Стхайри Юсуф Мисридиз маса гун

12Са гъилера стхаяр бубадин лапагар хуьз Шехемдин къерехрив гвай чилерал фена. 13Исраила Юсуфаз лагьана: «Ви стхайри хеб-мал Шехемдин патарив хуьзва. Ша за вунни абурун кьилив ракъурин». «Зун гьазур я», – жаваб гана Юсуфа+. 14«Алад фена килиг, – лагьана ада, – абурун ва лапагрин гьал гьикӀ ятӀа. Элкъвена хтайла, заз ахъая».

Бубади Юсуфаз сагърай лагьана ва, Хеврандин дере туна, Юсуф Шехемдиз фена. 15Ина адал са кас гьалтна. «Вуна ина вуч жагъурзава?» – хабар кьуна ада чуьл тирвал къекъвезвай Юсуфавай. 16«За жуван стхаяр жагъурзава, – жаваб гана Юсуфа. – Абуру хеб-мал гьина хуьзватӀа заз лагь ман». 17«Абур инай хъфенва, – лагьана а касди, – заз абуру чеб Датандиз фида лагьай ван хьанай».

Юсуф стхайрин гуьгъуьниз фена, ва абур Датандин патарив жагъана. 18Абуру Юсуф гьеле яргъа аваз кьатӀанвай ва, ам гьеле мукьув къведалди, стха кьинин икьрардал атанвай. 19«Ингье чи ахварар аквадайди къвезва! – лагьана абуру сада садаз. – 20Ам рекьида, фуруз гадарда, ва ам вагьши гьайванри кукӀварна лугьуда. Килигин адан ахварар гьикӀ кьилиз акъатдатӀа!» 21Рувеназ и рахунрин ван хьана ва Юсуф хиласиз кӀан хьана. «Ам кьиникь герек туш, – лагьана ада. – 22Ивияр экъичун квез я? Жуван гъилералди рекьидалди, ам ингье атӀа кьурумдин юкьвал алай а фуруз гадара».

Гьакъикъатда адаз, Юсуф хиласна, бубадив ахгакьариз кӀанзавай.

23Юсуф стхайрин патав агакьнамазни, абуру адал алай жуьребажуьре рангарин перем хъуткьунарна алудна, 24вични кьуна фуруз гадарна. Фур ичӀиди тир: ана яд авачир. 25Стхаяр анжах фу нез ацукьнавай, абуруз Гилеад галай патахъай исмаилийрин карван пайда хьайиди акуна – абурун девейри Мисридиз хуш ни галай шкьакьар, ладан ва мелгьам тухузвай.

26Ягьуда вичин стхайриз лагьана: «Стха кьиникай чаз вуч хийир ава? Экъичай иви чуьнуьхуниз мажбур жеда. 27Ам исмаилийриз маса гайитӀа, хъсан жеда, чи гъилерни михьи яз амукьда. ГьикӀ хьайитӀани ам чи стха я эхир, хайи иви». Стхаяр рази хьана+. 28Тажирар мукьув атайла, стхайри Юсуф фурай акъудна ва ам исмаилийриз гимишдин къад шекъелдихъ маса гана, абуруни ам Мисридиз тухвана.

29Рувен хтана фурун патав фейитӀа – Юсуф амач! Ва хажалатдин лишан яз ада вичин парталар къазунна. 30«Гада амач! – лагьана Рувена стхайрин патав хтана. – Бес зун? Зун бес гила гьиниз фин?»

31Стхайри Юсуфан перем къачуна, кьун тукӀуна ва перем кьунан ивидай кьацӀурна. 32Ахпа ам бубадин кьилив хкана ва лагьана: «Ингье чаз вуч жагъанатӀа! Килиг – им ви хцин перем яни-тушни?» 33Якьуб килигна ва адай гьарай акъатна: «Зи хцин перем! Ам вагьши гьайванрин сарари кӀус-кӀус авуна! КукӀварна, Юсуф кукӀварна!»

34Ва вичел алай парталар къазунна, ятуррал анжах шихинин са кӀус алукӀна, Якьуба гзаф йикъара хцихъ шел-хвал авуна. 35Рухваярни рушар теселли гуз адан кьилив атана, амма Якьубаз секин жез кӀанзавачир. «Ваъ, – лугьудай ада. – Хцихъ шел-хвал ийида! Шехьиз-шехьиз хцин патав агъа дуьньядиз эвичӀда!» Ва Юсуфахъ шел-хвал авун давамарнай.

36Мидиянвийри и вахтунда Юсуф Мисридиз тухвана ва ПатӀифараз маса гана – ам фиръавандин чӀехи къуллугъдал алай кас тир, яракь гвай къаравулрин кьил.

38

Ягьудни Тамар

38^1А чӀавуз Ягьуд, стхайрикай чара хьана, Гьира тӀвар алай са адулламвидин патав бине кутуна ацукьна. 2Ана адаз са къенанвидин, Шуа тӀвар алай касдин рушак адан вил хкӀуна. Ягьуда ам паб яз къачуна, адахъ галаз хьана, 3амни руфунал залан хьана ва хва хана – Ягьуда адаз Эр тӀвар гана. 4Паб мад руфунал залан хьана хва хана ва адаз Анан тӀвар гана. 5Ахпа Кезибда мад сад хана ва адал Шелагь тӀвар эцигна. 6Вичин сифте хва тир Эраз Ягьуда паб яз Тамар тӀвар алай са руш къачуна, 7амма Эр Аллагьдин рикӀи кьуначир ва Реббиди адан чан къачуна.

8Ягьудани Ананаз лагьана: «Стхадин хендедадихъ галаз уьмуьр твах. Стха эвез ая, адаз несил це»+. 9Амма Ананаз чизвай хьи, Тамара хайи сад лагьай хва аданди яз гьисабдач, ва гьавиляй стха патал аялар алад тавунин мураддалди, гьар гъилера адахъ галаз къаткайла, вичин тум чилел гадардай. 10Реббидиз ада ийизвай кӀвалахар хуш тушир, и кар себеб яз Реббиди гьадан чанни къачуна.

11Ягьудани Тамараз лагьана: «Зи хва Шелагь чӀехи жедалди, фена жуван диде-бубадин патав хендеда хьиз уьмуьр твах». ИкӀ лугьунин себебни ада ихьтин фикир авун тир: «ЧӀехибурун гуьгъуьналлаз гъвечӀидини рекьидайвал тахьуй!» Тамарни вичин бубадин кӀвализ хтана.

12Хейлин вахтар алатна. Шуадин руш, Ягьудан паб кьена. Яс куьтягь хьайила, Ягьуд вичин дуст адулламви Гьирани галаз лапагрилай сар тваз Тимнадиз фена.

13Тамараз вичин апай лапагрилай сар тваз Тимнадиз фенвайди чир хьайила, 14ада вичелай хендедадин парталар хтӀунна, чин шаршавдалди кӀевна ва Тимнадиз фидай рекьел алай Энайимдиз гьахьдай чкадал галчукна хьиз ацукьна. Адаз Шелагь чӀехи хьанватӀани, вич сакӀани адаз къачун тийизвайди акунвай эхир. 15Тамараз килигайла, Ягьуда ам къагьбе я лагьана фикирна, вучиз лагьайтӀа адан чин шаршавдалди кӀевнавай. 16Ам рекьин къерехда ацукьнавай адаз мукьва хьана ва лагьана: «Зун вахъ галаз къаткин ман».

Адаз ам вичин свас тирди чизвачир эхир! Папа хабар кьуна: «Зун вахъ галаз къаткунай вуна заз вуч гуда?» 17«За ваз зи суьруьдикай са бацӀи ракъурда», – жаваб гана ада. Амма папа лагьана: «Ракъурдалди замин тур». 18«Ваз гьихьтин замин кӀанда?» – хабар кьуна Ягьуда. «Къайтандихъ галай ви муьгьуьр ва гъиле авай аса», – жаваб гана ада.

Ада вичивай тӀалабай кьван вири затӀар вугана, адахъ галаз къаткана, ва Тамар адалай руфунал залан хьана. 19Ахпа къарагъна хъфена, чинал алай шаршав алудна, ва мад вичин хендедадин парталар ахлукӀна.

20Ягьуда вичин яр-дуст тир адулламви элкъвена замин вахчун патал бацӀини гваз ракъурай чӀавуз, а паб жагъуриз хьанач 21ва чкадин агьалийривай хабар кьуна: «Энайимдиз фидай рекьив ацукьнавай а ява паб гьина ава?»

Амма адаз жаваб ганай: «Анал са ява пабни хьайиди туш».

22Ам Ягьудан кьилив хтана ва лагьана: «Заз ам жагъанач, чкадин агьалийрини лугьузва хьи, анал са ява пабни хьайиди туш». 23Ягьуда лагьана: «Гьа шейэрни гьадаз амукьрай, чна чун беябур тийин. За адаз бацӀини ракъурзава, амма вавай ам жагъуриз жезвач!»

24Са пуд варз алатайла, Ягьудаз хабар гана: «Тамара, ви суса, гунагь авуна ва гила руфунал залан я». «Адаз кьуна цӀай ягъа», – эмир гана Ягьуда+. 25Амма Тамар рекьидай чкадал тухудайла, ада вичин апаяз икӀ лугьун патахъай тӀалабна: «Зун и затӀарин иесидилай руфунал залан хьана».

«Чир жезвани, – хабар кьуна ада, – и къайтандихъ галай муьгьуьрни аса?» 26Ягьудаз чир хъхьана. «Гьахъ гьадан патал ала, – лагьана ада. – Вири и кардин себеб за ам зи хва Шелагьаз гъун тавун я».

Мад адахъ галаз Ягьуд къаткун хъувунач+.

27Тамара хадай вахт алукьна, ва адахъ кьветхверар авайди малум хьана.

28Аялдивай азад жедайла ва къецел са гъил акъатайла, мамачи папа адак икьи яру рангунин гъал кутӀунна ва лагьана: «Сифте экъечӀайди им я». 29Амма аялди гъил къенез чӀугун хъувуна ва дуьньядал сифте адан стха пайда хьана. «Вун гьикӀ хьана вилик акатна?» – хабар кьуна мамачи папа; ва аялдиз ПерецӀ[*] тӀвар гана. 30Адан гуьгъуьналлаз икьи яру гъални гъилик кваз дуьньядиз кьвед лагьайдини малум хьана. Адал Зерагь тӀвар эцигна.

39

Юсуф ПатӀифаран кӀвале

39^1Юсуф Мисридиз гъана, ва ина ПатӀифар тӀвар алай мисривиди – фиръавандин чӀехи къуллугъдарди, яракь гвай къаравулрин чӀехиди – ам исмаилийривай маса къачуна+
2Ребби Юсуфахъ галаз тир, ва адахъ гьар са карда агалкьунар авай.

Юсуф иесидин кӀвале уьмуьр тухузвай, 3ва мисривиди Ребби Юсуфахъ галаз тирди кьатӀана – Юсуфа вуч ийиз хьайитӀани, Реббиди адан гъил кьадай.

4Юсуфаз иесидин вилерай майилвал жагъана, адакай адан ихтибар ийизвай лукӀ хьана, иесиди Юсуфаз вичин кӀвалин вири серенжемар кьиле тухудай къуллугъ гана ва вичихъ авай-авачир вири Юсуфан ихтиярда туна. 5Гьа чӀавалай Юсуф себеб яз мисривидихъ гьам кӀвале, гьамни чуьлда авай вири затӀарал Реббидин нуьсрет алаз хьана. 6Иесиди вичихъ авай-авачир вири Юсуфан ихтиярда туна. Гила мисривидиз амайди са тӀуьнни хъун тир.

Юсуф гьам чинал, гьамни буй-бухахдал атайла гуьрчегди тир. 7Гьавиляй иесидин папа вичин вил адал эцигна ва лагьана: «Захъ галаз къатук». 8Амма Юсуфа ваъ лагьана ва адаз ихьтин жаваб гана: «Сагьибди вичихъ авай-авачир вири зи ихтиярда тунва, ва вичи кӀвале са куьнални гуьзчивал хъийизмач, вучиз лагьайтӀа вири за ийизва. 9За и кӀвале адахъ галаз барабар яз серенжем ийизва. Заз къадагъа тир са затӀни авач – са валай гъейри: вунни адан паб я. Бес за икьван чӀуру кӀвалах гьикӀ авурай ва Аллагьдин вилик гунагь кардиз гьикӀ рехъ гурай?»+

10Йикъалай юкъуз ада ам чӀалал гъизвай, амма Юсуф адахъ галаз хьунал рази жезвачир. 11Ингье са гъилера вичин са кӀвалах аваз Юсуф иесидин кӀвализ атайла, кӀвалени и вахтунда маса лукӀарикай садни авачир, 12ада Юсуфан парталрилай кьуна ва мад лагьана: «Захъ галаз къатук». Вичин парталрикайни гьадан гъиле туна, Юсуф акатай патахъ къекъечӀна ва кӀваляй чукурна. 13Ада, Юсуф къецел катна хъфенвайди ва адан парталар вичин гъиле амайди акурла, 14къаравушриз эверна ва икӀ лагьана: «Килиг садра: и иври иниз чун русвагь авун патал гъанвайди яни! Адаз атана зал гуж гъалиб ийиз кӀанзавай! За гьарайна. 15За гьараяр, цӀугъар ийиз акурла, ам тадиз экъечӀна – гьатта вичин парталарни зав туна – кӀваляй катна!»+

16Ада гъуьл кӀвализ хкведалди Юсуфан парталар вичив туна, 17ва гъуьлуьзни гьа и гафар тикрарна: «Атана зи кьилив ви лукӀ иври – вуна ам иниз зи намусдик хкӀадай крар авун патал гъанвайди я! 18За гьарай-вургьай туна. Ам гьатта вичин парталарни туна кӀваляй экъечӀна катна!»

19Папан и гафарин ван хьайила – ингье килиг кван, ви лукӀраз заз вуч ийиз кӀанзавайтӀа – Юсуфан сагьибдин хъиле цӀай кьуна. 20Ада Юсуф кьуна къазаматдиз вегьин эмирна – пачагьди къазамат авунвай ксар авай чкадиз.

Юсуфа къазаматда ахвариз баянар гун

Гьа икӀ Юсуф къазаматдиз аватна. 21Амма Ребби адахъ галаз тир ва адаз вичин мергьемет малумарна: ам къазаматдин гьакимдин вилерай майилвал жагъана. 22Ада вири къазаматар Юсуфан ихтиярда туна. Вири затӀарин сан-гьисабдин патахъай Юсуфа жаваб гузвай, 23къазаматдин чӀехидавай гила Юсуфа идара ийизвай са куьникайни фикир тавуртӀа жезвай – Ребби вич Юсуфахъ галаз тир ва гьар са карда адан гъил кьазвай эхир!

40

40^1И вакъиаяр хьана са къадар вахтар алатайла, Мисридин пачагьдиз чехир цадайди ва фу чрадай кас чпин иесидин вилик гунагь квайбур хьанай. 2Фиръавандик вичиз мукьва авунвай и ксарикай – чехир цадайбурун ва фу чрадайбурун чӀехибурукай – пис хъел акатна 3ва абур яракь гвай къаравулрин чӀехидан кӀвале туькӀуьрнавай ва виче Юсуфни ацукьарнавай къазаматда тур лагьана эмирна. 4Яракь гвай къаравулрин чӀехида Юсуф абуруз къуллугъ авун патал тайинарна. Вахтар къвез алатна 5ва са йифиз кьве къазаматдизни – пачагьдиз чехир цадайдаз ва фу чрадайдаз – ахварар акуна. Гьар садаз вичин, кьилдин мана авай ахвар акуна. 6Пакамахъ атай Юсуфаз абурук къалабулух квайди акуна.

7«Куьн куь къайгъудик кутунва?» – жузуна Юсуфа.

Юсуфахъ галаз санал адан сагьибдин кӀвале къазаматда тунвай фиръавандин мукьуванри 8жаваб гана: «Чаз ахварар акунва, амма абурун мана гудай кас авач». «Мана гун – Аллагьдин патай ганвай пай тушни кьван, – лагьана Юсуфа. – Ахъая куь ахварар».

9Чехир цадайбурун чӀехида вичин ахвар Юсуфаз ахъайна: «Заз ахварай зи вилик ципицӀдин чӀере кваз акуна. 10Адал пуд цуьрц алай. Абур чӀехи жез эгечӀна, цуьквер пайда хьана, ципицӀар битмиш хьана. 11Зи гъилени фиръавандин сукӀра ава. За кулар атӀана сукӀрадиз чуькьвена миже хкудна ва фиръавандив вугана».

12«Ингье ви ахварин мана, – лагьана адаз Юсуфа. – Пуд цуьрц им пуд югъ я. 13Пуд югъ алатайла, фиръаванди ви дережа мадни хкажда: вун ви виликан чкадал хкида ва вуна мадни, гьа виликдай хьиз, адав сукӀраяр вугуда. 14Амма са хатур ая: ваз бахтуни чин ачухайла, рикӀелай алудмир, фиръавандихъ галаз рахунра зунни рикӀел хкваш, инай зун азад ая. 15Зун жуван чилелай чуьнуьхнавайди я эхир! Гьа инани за къазаматда твадай хьтин са кӀвалахни авурди туш!»

16Фу чрадайбурун чӀехидани, мана гун хъсанди яз акуна, Юсуфаз лагьана: «Зазни ахварай зи кьилел пуд зимбил алаз акуна; 17винел алайда – адет яз фиръавандиз гьазурдай хьтин гьар жуьредин чрай фар авай, ва нуькӀверини и зимбилда авай фариз кӀуф язавай».

18«Ингье ви ахварин мана, – лагьана Юсуфа. – Пуд зимбил – им пуд югъ я. 19Пуд югъ алатда – фиръаванди вунни хкажда: вун тарагъаждикай кудда ва къушарини ви бедендиз кӀуф яда».

20Пуд йикъалай фиръаван хайи югъ тир, ва ада вичин мукьуванриз дем туькӀуьрна. Кьве кас ада и юкъуз вирибурун вилик хкажна: чехир цадайбурун ва фу чрадайбурун чӀехибур+.

21Чехир цадайбурун чӀехиди – адан виликан чкадал, мад фиръавандив сукӀраяр вугудайди яз. 22Фу чрадайбурун чӀехиди лагьайтӀа – тарагъаждиз: вири гьа Юсуфа виликамаз лагьайвал+. 23Анжах чехир цадайдан чӀехидан рикӀелай гьам Юсуф, гьамни адан тӀалабун алатна.

41

Фиръавандин ахварар

41^1Кьве йис алатна, ва фиръавандиз ахвар акуна: гуя ам Нилдин къерехдал акъвазнава, 2Нилдайни ирид кал экъечӀзава. Гуьрчег, якӀа-чӀарчӀе авай абуру къерехда экъечӀнавай къалин кул-кус незва. 3Гуьгъуьнал алаз вацӀай ирид маса кал экъечӀзава, яхун, зайиф, гьабурун патав акъваззава. 4Ингье, и зайиф, яхун калери гуьрчег ва куьк калер незва! Фиръаван ахварай аватна. 5Мад ахварал хъфей чӀавуз, маса ахвар акуна: са тандал техилдин ирид кьил экъечӀна, хъсан, ацӀай. 6Абурун гуьгъуьнал алаз пичӀи, зегьем гару янавай ирид кьил экъечӀна. 7Ингье и пичӀи кьилери хьайи, тваррив ацӀанвай ва хъсан кьилер туькьуьнна! Фиръаван ахварай аватна. Адаз акур ахвар гьа ихьтинди тир.

8РикӀик къалабулух акатай ада пакамахъ Мисридин вири суьгьуьрбазар ва арифдарар кӀватӀна, абуруз вичин ахвар ахъайна, амма абурукай гьич садавайни адаз и ахвардин мана ачухариз хьанач. 9И чӀавуз чехир цадайбурун чӀехида фиръавандиз лагьана: «Фиръаван, вун сагърай. Зи рикӀел виликдай хьайи гунагь хтана! 10Са гъилера ваз чакай пис хъел атанай – ва зун фу чрадайбурун чӀехидахъ галаз санал яракь гвай къаравулрин чӀехидан кӀвале къазамат авун эмир ганай. 11Садра чаз кьведазни ахварар акунай – гьарда вичин ахвар, вичин кьилдин мана авай. 12Чахъ ана яракь гвай къаравулрин чӀехидан лукӀ тир иври вач-хъша яз галкӀурнавай. Чна адаз чи ахварар ахъайнай, адани чаз абурун мана ачухарнай – гьар садаз адан ахварди вуч къалурзаватӀа лагьанай. 13Ада чаз гьикӀ лагьанайтӀа, гьакӀ хьунни авуна: зун жуван виликан чкадал эхцигнай, ам куьрсарнай».

14Фиръаванди Юсуфан гуьгъуьниз ракъурна. Ам тади гьалда къазаматдай акъудна, чӀарар туна, цӀийи пек-партал алукӀна ва ам фиръавандин вилик акъвазна. 15Фиръаванди адаз лагьана: «Заз ахвар акуна, амма садавайни адан мана ачухариз жезвач. Вуна лагьайтӀа, заз ван хьайивал, ахвар ахъайнамазни, гьасятда адан мана ачухарзава». 16«Фиръаван, вун сагърай. Кар алайди зун туш, – жаваб гана Юсуфа. – Ви хийирдиз ахвардин мана Аллагьди ачухарда».

17Фиръавандини Юсуфаз икӀ ахъайна: «Заз ахварай зун гуя Нилдин къерехдал акъвазнаваз акуна, 18Нилдайни ирид кал экъечӀзава. Куьк, гуьрчег абуру вацӀун къерехда авай кул-кус незва. 19Гуьгъуьнал алаз вацӀай ирид маса кал экъечӀзава, яхун, зайиф, са хамни кӀарабар, заз Мисрида гьич санани ахьтин мурдар калер акурди туш. 20Яхун ва зайиф и калери ирид куьк кал незва. 21Эхиримжибур абурун руфунра квахьзава, амма руфунар ацӀанвайди малум жезвачир: калер гьа виликдай хьиз яхун яз амукьнавай. Зун ахварай аватна. 22Ахпа заз маса ахвар акуна: са тандал техилдин ирид кьил экъечӀна, хъсан ацӀай тварар. 23Адан гуьгъуьнал алаз миже квачир, пичӀи, зегьем гару канвай техилдин ирид кьил экъечӀна. 24И пичӀи кьилери са затӀни тун тавуна хъсан ирид кьил туькьуьнна! За жуван ахвар суьгьуьрбазриз ахъайна, амма абуру зун са куьнинни гъавурда тунач».

25«Им кьве ахвар туш – сад я, – лагьана Юсуфа. – Аллагьди ваз Вичи идалай кьулухъ вуч ийидатӀа къалурна. 26Хъсан ирид кал – им ирид йис я, ва техилдин хъсан ирид кьил – гьамни ирид йис я. Гьавиляй им гьа са ахвар я.

27Абурун гуьгъуьнал алаз экъечӀай яхун ва мурдар калер лагьайтӀа – им ахпа алукьдай ирид йис я. Зегьем гару канвай техилдин ирид кьилини гьадан гьакъиндай лугьузва – кашан ирид йис. 28Гьавиляй за ваз гьа икӀ лагьанай: Аллагьди Вичи вуч ийидатӀа, гьам ваз къалурна.

29Мисридин вири чилерал мублагьвилин ирид йис алукьзава, 30амма абурулай гуьгъуьниз кашан ирид йис къвезва – вични гьихьтин – виликан булвал гелни галачиз квахьда. Каша уьлкве барбатӀда, 31виликан мублагьвилин гьич гелни тадач – каш гьакьван зурбади жеда. 32Ахвар кьве гъилера тикрар хьана, вучиз лагьайтӀа Аллагьди и кар кӀевелай кьетӀнава ва и мукьвара кьилизни акъудда.

33Гьавиляй акьул авай ва виликамаз дериндай фагьум ийиз жедай са кас хкяна, ам Мисри идара авун патал тайинара. 34-35Ва вири уьлкведа алукьзавай мублагьвилин ирид йисуз халкьдивай бегьердин вадай са пай къахчудайвал, ва техил шегьерра, ви гьамбарханайра кӀватӀ ийидайвал, гьукуматдин къуллугъдарар тайин ая. 36И чӀавуз уьлкведа Мисрида алукьдай кашан ирид йисуз игьтият патал хвенвай суьрсет жеда – ва уьлкведи и каш эхи ийида!»

Юсуф фиръавандин куьмекдар хьун

37Юсуфан гафар фиръавандиз ва адан мукьуванриз хуш хьана.

38«Ихьтин маса кас жагъидани кьван? – лагьана фиръаванди вичин мукьуванриз. – Адак Аллагьдин руьгь ква».

39Ахпа ада Юсуфаз лагьана: «Аллагьди ваз вири и кӀвалахар чирнаватӀа, валай акьул авай ва виликамаз фикир ийиз жедай кас авач. 40Къедлай кьулухъ вуна зи гъилик квай вири чкаяр идара ийида, ва зи халкьди ви гафуниз яб гуда. Анжах пачагьдин дережадалди зун валай вине жеда»+.

41«Килиг, – лагьана фиръаванди Юсуфаз, – за вакай вири Мисридин гьаким ийизва!» 42Ада вичин муьгьуьр алай тупӀал галудна, ам Юсуфахъ акална. Адал лап кьелечӀ кушдин парталар алукӀна ва адан гарданда къизилдин занжур туна+. 43Адав уьлкведин чӀехибурукай кьвед лагьай кас аваз къекъведай кьве чарх квай дапураг вугана. Ам ада акьахна къекъведай чӀавуз Юсуфан вилик «МетӀерал!» лугьуз гьарайдин ван жедай.

Гьа икӀ фиръаванди Юсуфакай вири Мисридин гьаким авуна. 44«Зун фиръаван я, – лагьана ада Юсуфаз. – Гьавиляй къедлай кьулухъ ви ихтияр авачиз Мисридин вири чкайра садавайни гьич чӀарни юзуриз жедач!»

45Фиръаванди Юсуфал цӀийи тӀвар эцигна, Сафнат-Панеах, ва адаз паб яз Андин ибадатханада диндин къуллугъдар ПатӀи-Фарадин руш Асенат хкяна. Юсуфни Мисри идара ийиз эгечӀна+. 46Юсуфа фиръавандиз, Мисридин пачагьдиз, къуллугъ ийиз гатӀунайла, адан къанни цӀуд йис тир. Фиръавандин патавай экъечӀна, Юсуф вири Мисридин чил тирвал къекъуьн патал рекье гьатна.

47Мублагь ирид йисан девирда чили бул бегьерар гана. 48И йисара Мисрида кӀватӀай вири техил Юсуфа шегьерриз пайнай: гьар са шегьердиз – адан къерехра авай чуьллерин бегьер. 49Ада гьуьлуьн къум кьван техил кӀватӀнай – акьван гзаф авай хьи, гьич гьисабиз хъхьанач: гьисабиз тежедай кьван.

50И вахтунда, гьеле каш алукьдалди, Андин диндин къуллугъдар ПатӀи-Фарадин руш Асената Юсуфаз кьве хва хана. 51Сифте хциз Юсуфа Манаше[*] тӀвар гана, вучиз лагьайтӀа ада лугьудай: «Аллагьди зав гьам зи вири гъамар, гьамни бубадин кӀвал рикӀелай алудиз туна». 52Кьвед лагьайдал Ифраим[*] эцигна, вучиз лагьайтӀа ада лугьудай: «Зи азабрин чилел Аллагьди закай гзаф аладдайди авуна».

Юсуфан стхаяр сад лагьай гъилера Мисридиз атун

53Мисрида мублагьбур тир ирид йис эхирдал атана. 54Юсуфа виликамаз лагьайвал, кашан ирид йис алукьна. И каша вири уьлквейриз зарар гана, амма Мисридин гьар чкада игьтият патал хвенвай техил авай+. 55Ахпа каш Мисридани хьайила, мисривийрини фиръавандивай фу тӀалаб авурла, ада лагьана: «Юсуфан кьилив алад ва Юсуфа лагьайвал ая».

56Мисридани каш къвердавай артух жезвай. Вири дуьньяда каш гьатнавай. Юсуфа гьамбарханаяр ахъайна ва мисривийриз техил маса гуз хьана.

57Къунши уьлквейрайни Мисридиз Юсуфавай къуьл маса къачуз инсанар къвезвай, вучиз лагьайтӀа вири чкайра каш къати хьанвай.

42

42^1Мисрида техил авайди чир хьайила, Якьуба вичин рухвайриз лагьана: «Куьн сад садаз килигиз вучиз акъвазнава?» 2Ва давамарна: «Мисрида техил авалда. Аниз алад ва чун чан алаз амукьун патал, кашал атана рекьин тавун патал техил маса къачу».

3Юсуфан цӀуд стхани техил маса къачун патал Мисридиз рекье гьатна. 4Анжах Бунъямин, Юсуфан гъвечӀи стха, Якьуба вичин патавай къакъуднач: адан кьилел са бедбахтвал татун патал.

5Исраилан рухваяр Мисридиз техил къачуз атана кӀватӀ хьанвайбурун арадиз аватна – каш себеб яз вири Къенанди азаб чӀугвазвай эхир! 6Абур атанвай уьлкведин гьаким Юсуф тир – вири халкьдиз техил маса гунин кӀвалахарни гьадан гъиле авай. Стхайри, атана пел чилив агакьдайвал адаз икрам авуна. 7Ам абуруз килигна ва чир хъхьана, амма вич чарадай кьуна ва атӀугъай сесиналди абурувай хабар кьуна: «Гьинай атанвайбур я?» «Къенандай, техил къачуз», – жаваб гана абуру.

8Юсуфаз вичин стхаяр чир хьана, амма абуруз ам чир хъхьанвачир кьван!

9Вичиз абурукай акур ахварар рикӀел хтана ва Юсуфа икӀ лагьана: «Куьн жасусар я. Чи чилин зайиф терефар чир авун патал атанвайбур я»+. 10«Ваъ, агъа! – жаваб гана абуру, – чун, ви лукӀар, техил къачуз атанвайбур я. 11Чун вири стхаяр я, са бубадин веледар я, чун къени инсанар я! Чакай, ви лукӀарикай, гьич са чӀавузни жасусар хьайиди туш!»

12«Ваъ, – лагьана Юсуфа, – куьн чи чилин зайиф терефар кьил акъудна чирун патал атанвайбур я». 13«Чун, ви лукӀар, цӀикьвед стха ава, – жаваб гана абуру. – Чун вири са бубадин веледар я, Къенандай я. ГъвечӀиди алай вахтунда бубадин патав гва. Сад чавай къакъатнава».

14«Ингье килиг, – лагьана Юсуфа, – за лагьанай эхир: куьн жасусар я. 15Амма чна квяй кьил акъудда. Фиръавандин уьмуьрдал кьин хьуй хьи, куь гъвечӀи стха иниз къведалди, куьн инай ахъайдач. 16Квекай сад адан гуьгъуьниз ракъура, амайбур гьелелиг къазаматда жеда. Ингье и чӀавуз куь гафар керчекбур ятӀа аквада. ТуштӀа – им куьн жасусар я лагьай чӀал я. Фиръавандин уьмуьрдал кьин хьурай!» 17Юсуфа абур пуд юкъуз къазаматда туна.

18Пуд лагьай юкъуз ада абуруз лагьана: «За лагьайвал авуртӀа – куьн чан алаз амукьда, вучиз лагьайтӀа заз Аллагьдихъай кичӀе я. 19Куьн якъин михьи инсанар ятӀа, квекай сад къазаматда амукьрай, муькуьбуру чпин кӀвалера гишила амай хизанар патал ризкьи хутахрай, 20ва зи патав гъвечӀи стхани галаз хтурай. Куь гафар тестикь хьайитӀа, куьн чан алаз амукьда».

Абур муьтӀуьгъ хьана.

21«Им чаз стхадин вилик авур тахсирдай жаза я! – лугьузвай абуру чпин арада. – Чаз адан дерт акунай эхир, амма гьикьван минетар авунайтӀани, чаз адан ван хьаначир. Ингье гила чавни дерт агакьна».

22Рувена алава хъувуна: «Бес за квез лагьаначирни: „Гададиз писвал ийимир“? Амма куьне яб ганачир. Гила чна а ивидин гьакъи вахкузва»+.

23Стхайриз Юсуф абурун рахунрин гъавурда акьазвайди чизвачир, – Юсуф абурухъ галаз арада таржума ийидайди аваз рахазвай эхир. 24Юсуфни са патахъ къекъечӀна шехьна. Ахпа хтана, мад абурухъ галаз рахана, ахпани Шимун хкяна ва стхайрин вилик ам кутӀунун эмир авуна.

25Ахпа абурун шешелар техилдив ацӀурун, гьардан шешелда вичин гимиш хтун ва рекье недай суьрсет гун патал эмир авуна. Гьа икӀ кьилизни акъуднай. 26Стхайри техил ламарал эхцигна ва рекьиз экъечӀна.

27Йифиз ял ядай чкадал абурукай сада ламраз ем гун патал шешелдин сив ахъайна, ва адаз вичин гимиш акуна – ингье ам, винел ала! 28«Зи гимиш мад зав гва! – лагьана ада стхайриз. – Килиг, шешелдин винелай ала». Абурун рикӀ аватна. Зурзун акатна, абуру сада садавай хабар кьаз хьана: «Им вуч я, Аллагьди чаз ийизвайди?»

29Къенандиз бубадин кьилив хтайла, стхайри адаз чпин кьилел атай кьван агьвалатрикай галай-галайвал ахъайна.

30«А уьлкведа гьакимвал ийизвай кас чахъ галаз атӀугъай къайдада рахана ва жасусар яз гьисабна. 31-32Чна чун михьи инсанар тирди, жасусар туширди, чун цӀикьвед стха авайди, вири са бубадин веледар тирди, са стха чавай къакъатайди, гъвечӀиди исятда Къенанда бубадихъ галаз кӀвале амайди лагьанай. 33Амма ада, Мисридин агъади, чаз лагьана: „За куьне ийизвай ихтилатар керчекбур ятӀа кьил акъудна чирда: квекай сад ина кьада, муькуьбуру чпин кӀвалера гишила амай хизанар патал ризкьи хутахрай, 34ва зи патав гъвечӀи стхани галаз хтурай.

Гьа чӀавуз куьн жасусар туширди – михьи инсанар тирди зун чӀалахъ жеда – ва гьам куь стха квев вахгуда, гьамни квез чи вири сергьятра кӀандайвал къекъведай ихтияр гуда“».

35Абуру шешелрай шейэр акъудиз гатӀунна, ва гьар садан шешелда гимиш авай кисе аваз жагъана. И кар акурла, гьам стхаяр, гьамни буба серсер хьана амукьна. 36«Куьне завай сад садан гуьгъуьнал алаз рухваяр къакъудзава, – лагьана абуруз Якьуба. – Юсуф амач. Шимун амач. Бунъямин къахчузва. Вири бедбахтвилер са зи кьилел къвезва!»

37Рувена бубадиз жаваб гана: «Зи кьве хва яна йикь, за Бунъямин ваз элкъвена хкун тавуртӀа. Ам зал ихтибар ая – за ам хкида».

38«Ваъ, – лагьана Якьуба, – фидач квехъ галаз зи хва. Адан стха кьенва, Бунъямин захъ амай сад я. Рекье адан кьилел са бедбахтвал атайтӀа вуч ийида? Куьн себеб яз зун, рехи кьуьзек, гъамуни агъа дуьньядиз авудда!»

43

Юсуфан стхаяр кьвед лагьай гъилера Мисридиз атун

43^1Амма каш къвердавай къати жезвай. 2Мисридай хкай техил куьтягь хьайила бубади абуруз лагьана: «Алад, фена чаз мад са тӀимил ризкьи маса къачу!» 3Амма Ягьуда жаваб гана: «А касди гъвечӀи стха галачиз мад чун вичин вилик гьич пайдани тахъхьуникай хабардар авунай. 4Вуна адаз чахъ галаз фидай ихтияр гайитӀа, чун ваз ризкьи гъун патал рекье гьатда. 5Амма ихтияр тагайтӀа, а касди стха галачиз вичин вилик пайда хьун къадагъа авунваз хьайила, чун фин герекни жедач». 6«Лагь кван, вучиз куьне зи кьилел ихьтин бедбахтвилер гъанватӀа, – лагьана Исраила, – вучиз куьне мад са стха авайди адан вилик хатадай лагьанай?» 7Абуру жаваб гана: «А касди чавай вири хабар кьазвай: чакай, чи мукьвабурукай, чи бубадал чан аламатӀа, чахъ стхаяр мад аватӀа. Ада хабар кьазвай, чнани жаваб гузвай. Низ чидай кьван, ада чаз вичин патав гъвечӀи стха гъваш лагьана эмир гудайди?»

8Ягьуда вичин буба Исраилаз лагьана: «Ам захъ галаз ахъая, ва чун фида. И чӀавуз вири сагъ-саламат яз амукьда, вири гишин кьиникай хилас жеда – гьам чун, гьам вун, гьамни чи аялар. 9Ам элкъвена хтунин замин зи кьил хьурай. Завай кӀанни хьухь: ам элкъвена ви патав хкун тавуртӀа, жуван уьмуьрдин эхирдалди зун ви вилик батӀул жеда. 10Килиг, чна кьулухъ ягъуниз рехъ ганачиртӀа, чавай гьеле кьве гъилера аниз фена хквез жедай!»

11«Мад вучин, – лагьана бубади, – акӀ ятӀа ихьтин са кӀвалах ая: куь шешелар чи чилин вири няметралди ацӀура: ладандалди, виртӀедалди, хуш ни галай шкьакьралди, мелгьамдалди, къацувал алай шуьмягъралди, бадамралди ва а касдиз савкьват яз твах. 12Гимиш квехъ галаз кьве гъилера гзаф къачу – куь шешелра эхцигайди эвезна вахкудайвал; абур ана, аквадай гьаларай, гъалатӀ хьана. 13Квехъ галаз Бунъяминни къачу ва мад гьа касдин кьилив алад. 14Вири алакьдай Аллагьди ам квехъ галаз мергьемет авайди жедайвал, ада муькуь стхани Бунъяминни ахъайдайвал авурай! Закай лагьайтӀа – заз аялар къакъатун кхьенватӀа, гьа им зи кьисмет я».

Юсуфа вичин стхаяр ханар хьиз кьабулзава

15Стхайри савкьватар гьазурна, алатай сефердив гекъигайла, кьве гъилер гзаф гимишни къачуна ва, Мисридив агакьайла, Юсуфан вилик атана акъвазна – и гъилера Бунъяминни галаз.

16Юсуфа, абурухъ Бунъямин галаз акурла, вичин кӀвал идара ийизвайдаз лагьана: «И ксар зи кӀвализ хутах. Гьайванар тукӀуна, тӀуьн-хъун гьазура – къе нисинин фу абуру захъ галаз санал неда». 17Юсуфан эмир кьилиз акъудуналди, кӀвал идара ийизвайда стхаяр адан кӀвализ хутахна. 18Амма рекье кичӀ акатна, стхайри сада садаз лугьуз хьана:

– Чун аниз а гъилера чи шешелра аваз жагъай гимишдин патахъай тухузвайди я! Абуру чи винел вегьена чун атӀумарда, чакай лукӀар ийида ва чавай ламар къакъудда!

19КӀвалин гуьрцелдални абуру кӀвал идара ийизвай касдивай хабар кьуна: 20«Са гаф лугьудай ихтияр це, чи агъа! Чун иниз гьеле са гъилера техил маса къачуз атайди тир. 21Амма йифиз, элкъвена хъфидай рекье ял ядай чкадал чна чи шешелар ахъайнай, ва гьар садан шешелдин винелай адан гимиш аваз жагъанай – дуьм-дуьз гьар сада гайи къиметдин кьадар. Чна а гимиш элкъвена хканва. 22Техил маса къачун патал мадни гимиш гъанва. А гъилера чи шешелра чи гимиш ни эхцигнайтӀа, чаз чидач». 23«Секин хьухь, – лагьана абуруз а касди, – кичӀе жемир. Белки куь Аллагьди – куь бубадин Аллагьди ам чинеба куь шешелра эхцигнай. Куь гимиш а гъилера зав тамамвилелди агакьнай!»

Ада абурун кьилив Шимунни гъана, 24абуруз виридаз Юсуфан кӀвализ теклифна, абуруз кӀвачер чуьхуьдай яд гъана ва ламариз ем гана. 25Нисинихъ Юсуф кьабулун патал стхайри чпин савкьватарни акъудна эцигна: абуруз чпи ана нисинин фу недайди виликамаз хабар ганвай. 26Юсуф кӀвализ хтайла, абуру, чпин савкьватар адан вилик гъана, метӀерал аватна икрам авуна, 27адани абуруз салам гана ва жузуна: «Куьне заз суьгьбет авур куь кьуьзуь бубадин гьал-агьвал гьикӀ я? Адал чан аламани?» 28«Чи буба, ви лукӀ, сагъ-саламат я», – жаваб гана стхайри ва метӀерал аватна адаз икрам авуна.

29Юсуф Бунъяминаз, вичин хайи стхадиз, килигна. «ИкӀ хьайила, – лагьана ада, – куьне заз ихтилат авур куь гъвечӀи стха гьа им я ман?»

Ва стхадихъ элкъвена лагьана: «Аллагьдин патай ваз регьим хьуй, бала!»

30Стхадиз талукь яз Юсуфан рикӀе пайда хьайи кӀанивилин гьиссерин кьадар акьванди тир хьи, ам кӀевиз шехьиз са тӀимил амай. Ам тадиз маса кӀвализ экъечӀна ва ана шехьна. 31Ахпа чин-гъил чуьхвена, вичи-вич гъиле кьуна, мад мугьманрин патав хтана, вилик тӀуьн-хъун гъун эмир авуна. 32ТӀуьнар Юсуфан вилик кьилди, мугьманриз кьилди ва чпихъ галаз санал незвай мисривийрин вилик кьилди гъизвай. Мисривийри чеб мурдар тахьун патал иврийрихъ галаз санал недач+. 33Стхаяр Юсуфан вилик галай-галайвал, чӀехидалай гъвечӀидалди, ацукьна, вилера тажубвал аваз сад садаз килигзавай. 34Юсуфа вичин суфрадал алай тӀуьнрикай абуруз ракъурзавай – иллаки Бунъяминаз амайбурулай вад гъилера гзаф. Абуру Юсуфахъ галаз тӀуьнар-хъунар авунай, кефер чӀугунай.

44

Юсуфа вичин стхаяр синагъ авун

44^1Юсуфа вичин кӀвал идара ийизвайдаз лагьана: «Абурун шешелар чпивай хутахиз жедай кьван кьадарда техилдай ацӀура, ва гьардан шешелдин винелай адан гимиш эхциг. 2ГъвечӀидан шешелда гимишдихъ галаз санал зи гимишдин жемни тур». КӀвал идара ийизвайда Юсуфа гьикӀ лагьанатӀа, гьакӀ вири кьилиз акъудна.

3Экв са жизви ачух хьанмазни, мугьманар чпин ламарни гваз кӀвализ рекье хутуна. 4Стхаяр шегьердин сергьятрилай элячӀна, амма гьеле яргъаз акъат тавунмаз, Юсуфа кӀвал идара ийизвай касдиз лагьана: «Тадиз абурун гуьгъуьниз алад! Агакьай чӀавуз лагь: „Вучиз куьне хъсанвилиз писвилелди жаваб гана? 5Вучиз зи гимишдин жем чуьнуьхна? Зи сагьибди адай хъвазвайди я. Гьада фал вегьезвайди я. Куьне чӀуру кӀвалах авуна!“»

6КӀвал идара ийизвайда абурув агакьарна ва вичиз эмир авурвал лагьана. 7Стхайри жаваб гана: «Вучиз, чи агъа, вуна икӀ лугьузва? Чавай, ви лукӀаривай, им ийиз жедай кар туш. 8Гьатта чи шешелра аваз жагъай гимишни Къенандай элкъвена ваз хканай эхир! Бес икӀ хьайила, яраб чна ви сагьибдин кӀваляй гимиш, я тушни къизил чуьнуьхда жал? 9Чакай садавай чуьнуьхнавайди жагъайтӀа, адаз кьиникьин жаза гурай, чун вири амайбурни ви лукӀар яз акъвазда». 10«Куьне лагьайвал хьурай, – жаваб гана кӀвал идара ийизвайда, – амма лукӀ анжах чуьнуьхнавайди жагъайдакай жеда, амайбур са манийвални авачиз кӀвализ хъфида».

11Стхайри тадиз чпин шешелар чилел авудна, абур ахъайна. 12КӀвал идара ийизвайди галай-галайвал, чӀехидалай гъвечӀидалди, абурун виридан шешелра къекъвена ва жем Бунъяминавай жагъана. 13Хажалатдин лишан яз стхайри чпел алай парталар къазунна, мад ламариз пар яна ва элкъвена шегьердиз хтана.

14Ягьудни стхаяр хтай чӀавуз Юсуф кӀвале амай. Абур адан вилик метӀерал аватна, 15ва Юсуфа лагьана: «Квелай ихьтин кӀвалах ийиз гьикӀ алакьна? Квез зун хьтин инсан фал вегьинин карда устад тирди чидачирни кьван?» 16«Чавай чи сагьибдиз вуч лугьуз жеда? – лагьана Ягьуда. – Жув гьикӀ гьахъвилиз акъудда? Аллагьди чи гунагь дуьздал акъудна. Къедлай чун вири чи сагьибдин лукӀар я – гьам вичивай жем жагъайди, гьамни вири амайбур». 17«Ваъ, – лагьана Юсуфа, – ихьтин кӀвалах за ийидач! Нивай жем жагъанатӀа, гьам зи лукӀ жеда, куьн лагьайтӀа саламатдиз куь бубадин кьилив ахлад».

Ягьуд вичин стхадин тереф хуьниз экъечӀун

18И чӀавуз Ягьуд Юсуфан мукьув атана лагьана: «Зи агъа! Заз, ви лукӀраз, вахъ галаз рахадай ихтияр це. Закай, ви лукӀракай, хъел къвемир. Вунни фиръаван хьиз я эхир!

19Вуна, зи агъа, чавай, ви лукӀаривай, чахъ буба авани ва чахъ мадни стхаяр авани лагьана жузунай. 20Чнани жаваб яз ваз, чи сагьибдиз, бубадал чан аламайдакай, амма кьуьзуь хьанвайдакай, адахъ мад са гъвечӀи хва авайдакай ихтилат авунай. Им адан кьуьзуьвилин аял я. Адан дидедин аялрикай амайди са гьам я, адан стха кьена. Бубадиз ам гзаф кӀанда+. 21Вунани чаз, ви лукӀариз, чи гъвечӀи стха ви кьилив гъун эмир авунай. 22Чна ваз, чи сагьибдиз, лагьанай хьи, ам бубадин патавай къакъудна жедач: ам къакъатун бубадин эхир жеда. 23Амма вуна чаз, ви лукӀариз, стха галачиз чун мад вилик пайда тахъхьурай лагьанай.

24Чун чи бубадин, ви лукӀран, патав хтайла, чна, зи жанаби, ви гафар адав агакьарнай. 25Бубади чун мад са тӀимил техил хкун патал эмир авурла, 26чна чавай гъвечӀи стха галачиз физ жедач, ам галачиз чаз гьич ви виликни пайда жедай ихтияр авачирди жаваб ганай. 27Ви лукӀ тир чи бубадини чаз икӀ лагьанай: „Квез чизва: зи папа заз кьве хва ханай. 28Сад квахьна. Зун гъавурда акьуна: ам вагьши гьайванри кукӀварна. Мад заз ам ахкунач. 29Гила куьне кьвед лагьайдини къакъудзава. Бес гьадан кьилелни са бедбахтвал атайтӀа вуч ийин? Куьн тахсир яз зун, рехи кьуьзек, гъамуни кана агъа дуьньядиз хъфида!“ 30Бес завай, – лагьана Ягьуда, – ви лукӀ зи бубадин патав ам акьван гуьр хьанвай хва галачиз хъфиз жедани? 31Бубадиз ам чахъ галачирди аквада ва чан гуда. Ва чи буба, ви лукӀ, рехи кьуьзек, чун тахсир яз гъамуни кана, агъа дуьньядиз хъфида! 32За, ви лукӀра, бубадин вилик кьил замин авуна, стха элкъвена хкведа лагьана хиве кьуна: „За ам кӀвализ хкун тавуртӀа, жуван уьмуьрдин эхирдалди зун бубадин вилик батӀул яз амукьда“. 33Гьавиляй зун ина ви лукӀ яз амукьрай! Ам лагьайтӀа, стхайрихъ галаз кӀвализ хъфирай. 34Завай ам галачиз кӀвализ хъфена, бубадин гъамуниз килигиз жедач!»

45

Юсуфа вичин стхайриз сир ачухун

45^1Юсуфавай мад чарабур алай чкадал эхи ийиз хъхьанач. «Вири инай экъечӀ!» – гьарайна Юсуфа. Ва садни патав гвачир чӀавуз, Юсуфа вичин стхайриз вич вуж ятӀа малумарна. 2Амма ам акьван ван алаз шехьнай хьи, мисривийризни ван хьанай ва и хабар фиръавандин кӀваливни агакьнай.

3«Зун Юсуф я, – лагьанай ада. – Бубадал чан аламани?» Абурай, къах хьана амукьна, гьич гафни акъатзамачир.

4«Мукьув хьухь», – лагьана Юсуфа. Стхаярни адав агатна.

«Зун Юсуф я, – лагьана ада, – куьне Мисридиз маса гайи куь стха. 5Амма куьне дерт чӀугвамир, а кӀвалах себеб яз рикӀи-рикӀ немир. Аллагьди зун иниз куь уьмуьр хиласун патал ракъурайди тир кьван! 6Ингье им кьве йис я каш давам жез, мадни вад йисуз я цун, я гуьн жедач. 7Аллагьди зун иниз, куь тухум чилелай терг тахьун патал – терг тахьун ва кьадардиз мадни артух хьун патал, виликамаз ракъурна. 8Куьне ваъ, Аллагьди зун иниз фиръавандиз меслят къалурдайди жедайвал – адан гъилик квай вирибурун агъа ва вири Мисридин гьаким жедайвал авуна.

9Бубадин патав тади ая ва адаз лагь: „Ви хва Юсуфа икӀ лугьузва: ‹Аллагьди закай вири Мисридин гьаким авунва. Геж тавуна зи патав ша. 10Вун ви вири рухваяр ва хтулар галаз, вири суьруьяр ва нехирар ва маса мал-девлет гваз Гешен чилел уьмуьр тухуда. 11Ана за ви уьмуьр а тегьерда тешкилда хьи, я ваз, я ви хизандиз, я ви гьайванриз са куьнин патахъайни дарвал жедач – гьикӀ лагьайтӀа вилик кашан мадни вад йис ква›“.

12Куьн килиг тӀун! Килиг, зи стха Бунъямин! Им зун я! Зун я квехъ галаз рахазвайди! 13Бубадиз зун Мисрида гьикьван вилик-кьилик кватӀа ва гьикӀ зал баркалла алатӀа ихтилат ая. Квез ина акур кьван вири гьаларикай бубадиз ахъая ва жезмай кьван фад буба иниз хкваш!»

14Ам Бунъяминан, вичин стхадин, гарданра гьатна, шехьна. Бунъяминани шехьиз, ам къужахда кьуна. 15Ахпа шехьиз, Юсуфа вичин амай стхайризни теменар гана ва суьгьбетар гатӀунна.

Фиръаванди Якьубаз Мисридиз атун теклифзава

16Юсуфан патав стхаяр атанвайдакай хабар фиръавандив ва адан мукьуванривни агакьна. Абуруз хвеши хьана, 17-18ва фиръаванди Юсуфаз лагьана: «Стхайриз, анай чпин хизанар ва буба хкун патал, ламариз парни яна Къенандиз рекье гьатун эмир це. За абуруз Мисрида виридалайни хъсан вуч аватӀани гуда. Чи уьлкведин мублагьвиликай лезет хкудрай. 19Абуру аялар ва папар хкун патал, ваз Мисридай дапурагар къачун эмир ийидай ихтияр гузва; ва абуру чпихъ галаз бубани иниз хкурай. 20Амукьдай мал-девлетдикай абуру гьич фикирни авун герек туш: абурухъ Мисрида авай виридалайни хъсанди вуч ятӀа, вири жеда».

21Исраилан рухвайри гьа икӀ авунни авуна. Юсуфа абурув, фиръаванди къалурайвал, дапурагар вугана, гьакӀни рекьин суьрсет 22ва гьар садаз – цӀийи парталар. Бунъяминаз ада гимишдин пуд виш шекъел ва вад къат парталар гана. 23Бубадиз ада цӀуд ламрал эцигна Мисридин чилин вири няметрикай ва цӀуд диши ламрал эцигна, техил, фу ва рекьин маса суьрсет ракъурна. 24«Алад, рекье къалар ийимир», – лагьана ада стхайриз сагърай лугьудайла.

25Абур, Мисри туна, Къенандиз бубадин патав хтана.

26«Юсуф сагъ яз ама, – лагьана абуру бубадиз, – ва алай вахтунда вири Мисрида гьакимвал ийизва».

Якьубан нефес кьурана: ам сакӀани чӀалахъ жезвачир. 27Амма рухвайри адав Юсуфан вири гафар агакьарна, адаз вичин вилералди Юсуфа ам хутахун патал ракъурнавай дапурагар акуна, – ва руьгь хкаж хьана, 28«Бес я! – лагьана Исраила. – АкӀ хьайила зи хва Юсуф сагъ я ман?! Рекьидалди вилик ам акун патал, зун рекье гьатда».

46

Якьуб Мисридиз фин

46^1Исраил, вичин вири мал-девлет кӀватӀ хъувуна, рекьиз экъечӀна. Беэр-Шебадиз атайла, ада вичин буба Исакьан Аллагьдиз къурбанд авуна –+
2ва йифиз Аллагьди ахварай адаз эверна: «Якьуб! Якьуб!» «Гьай», – жаваб гана Исраила.

3Аллагьди лагьана: «Зун Аллагь я, ви бубадин Аллагь я. Мисридиз физ кичӀе жемир, Мисридиз алад: ана за вакай чӀехи са халкь арадал гъида. 4Зун Вични квехъ галаз Мисридиз къведа, ва За куьн анай хкинни хъийида. Юсуфа вичин гъилелди ви вилер акьалда»+. 5Якьубани Беэр-Шеба туна, рехъ давамарна.

Чпив фиръаванди вуганвай дапурагра аваз Исраилан рухвайри Якьуб, чпин аялар ва папар тухузвай; 6чпин нехирар абуру вилик кутуна гьалзавай ва Къенанда гъилиз гъайи мал-девлетни къахчунвай. Гьа икӀ Якьуб вичин вири эвледарни галаз Мисридиз куьч хьана: 7рухваяр, рушар, хтулар – вичин вири тухум ада Мисридиз хкана.

Якьубан хизандин сиягь

8Ингье Мисридиз куьч хьайи Исраилан несилрин тӀварар:

Якьуб ва адан эвледар.

Якьубан сифте хва – Рувен+. 9Рувенан рухваяр: Гьенух, Палу, Гьецран ва Карми+.

10Шимунан рухваяр: Ямуил, Ямин, Агьад, Яхин, Цагьар ва къенанви папа хайи хва Шаул+.

11Левидин рухваяр: Гершан, Къегьат ва Мерари+.

12Ягьудан рухваяр: Эр, Анан, Шелагь, ПерецӀ ва Зерагь. Эрни Анан гьеле Къенанда амаз кьенай, Пересаз лагьайтӀа кьве хва – Гьецранни Гьамул – хьанай+.

13Исахаран рухваяр: Тала, Пува, Яв ва Шимран+.

14Забулунан рухваяр: Серед, Элан ва Ягьлеил+.

15Ибур Якьубаз, адан руш Динани хьиз, Лияди Падан-Арамда хайи несилар я. Рухваярни рушар вири кваз – къанни цӀипуд кас.

16Гадан рухваяр: Сифян, Гьаги, Шуни, Эсбан, Эри, Аради, Арели+.

17Ашеран рухваяр: Йимнагь, Ишва, Ишви ва Берия. Абурун вах – Серагь. Бериядин рухваяр: Гьебер ва Малкиял+.

18Ибур Якьубаз Лабана вичин руш Лиядиз къаравуш яз гайи Зилпади хайи несилар я, – цӀуругуд кас.

19Якьубаз Рахилакай хьайи рухваяр:

Юсуф ва Бунъямин.

20Мисрида Андин ибадатханада диндин къуллугъдар ПатӀи-Фарадин руш Асената Юсуфаз кьве хва хана: Манаше ва Ифраим+.

21Бунъяминан рухваяр: Бела, Бехер, Ашбел, Герай, Наъман, Эхи, Раш, Мупим, Гьупим ва Ард+.

22Ибур Якьубаз Рахилакай хьайи несилар я – цӀукьуд кас.

23Данан хва: Гьушим+.

24Нифталидин рухваяр: Ягьциял, Гуни, Яцер ва Шилем+.

25Ибур Якьубаз Лабана вичин руш Рахилаз къаравуш яз гайи Билгьадикай хьайи несилар я – ирид кас.

26Якьубахъ галаз Мисридиз атайбурун умуми кьадар, адан рухвайрин сусар квачиз, – пудкъанни ругуд кас.

Якьубан хизан Мисридиз атун

27Юсуфаз Мисрида идалай вилик кьве аял авай. Мисридиз куьч хьайи Якьубан тухумдин кьадар вири санлай пудкъанни цӀуд касдикай ибарат тир+.

28Ягьуд и вахтунда Якьуба вилик, Юсуфан кьилив, Юсуфа Гешенда абурун кӀвенкӀвел экъечӀун патал, ракъурнавай.

Абур Гешендив агакьна. 29Юсуфа вичин дапурагдик балкӀанар кутӀуниз туна ва вичин буба Исраилан вилик экъечӀун патал Гешендиз рекье гьатна. Ам бубадин вилик экъечӀна, адан гардан кьуна ва адан къужахда яргъалди шехьна. 30«Гила, заз вун сагъ яз акурдалай кьулухъ, зун кьейитӀани жеда», – лагьана Исраила.

31-32Юсуфа вичин стхайриз ва вири сихилдиз лагьана: «Зун фиръавандиз Къенандай зи патав стхаяр ва вири зи сихил атанвайди, абур чубанар тирди, лапагар хуьзвайди, чпихъ галаз лапагар ва къарамалар хканвайди ва мад мал-девлет гвайди лугьуз физва.

33Куьне лагьайтӀа, фиръаванди квез эверна ва куьн квел машгъул я лагьана хабар кьурла, 34икӀ жаваб це: „Фиръаван, вун сагърай. Чун аял чӀавалай, чи бубаяр хьиз, чубанар я“. И чӀавуз куьн Гешен чилел тада, вучиз лагьайтӀа хипер хуьзвай вирибур мисривийри мурдар хьанвайбур яз гьизабзавайди я»+.

47

47^1Фиръавандин кьилив атана, Юсуфа лагьана: «Къенандай чпин лапагрин ва къарамаларин суьруьяр ва чпин мал-девлетни гваз зи бубани зи стхаяр атанва. Исятда абур Гешендин чилел ала».

2Юсуфа фиръавандиз стхайрикай вад кас къалурна. 3Фиръаванди абурувай чеб квел машгъул ятӀа хабар кьурла, абуру жаваб гана: «Фиръаван, вун сагърай. Чна, ви лукӀари, чи бубайри хьиз, лапагар хуьзва». 4Ва мадни икӀ лагьана: «Чун, ви лукӀар, и чилел масанай куьч хьана атанвайбур я. Чахъ лапагар хуьдай маса чкаяр авач, Къенанда исятда зурба каш ава эхир. Чаз Гешен чилел бине кутуна ацукьдай ихтияр це ман».

5Фиръаванди Юсуфаз лагьана:

– Ви патав бубани стхаяр атанва – 6акӀ хьайила чи чилин виридалайни хъсан пипӀера абурув бине кутаз тур. Мисридин вири чилер ви вилик ква. Гешендин чилерал уьмуьр тухурай. Ваз абурун арада иллаки кар алакьдай ксар чидатӀа, абур зи суьруьйриз къуллугъ авун патал эциг.

Якьуб фиръавандин вилик акъвазун

7Ахпа Юсуфа фиръавандиз вичин буба къалурна. Якьуба фиръавандиз хийир-дуьа авуна, 8адани хабар кьуна: «Бес ви яшар гьикьван я?» 9«Зун и дуьньядиз вишни къанни цӀуд йис мугьман хьанва, – жаваб гана Якьуба. – Им са акьван гзаф туш, и йисарни четинбур хьанай. Абур зи бан-бубаяр мугьман хьайи йисарихъ галаз гьич гекъигизни жедач». 10Фиръавандиз мад гъилера хийир-дуьа авуна, Якьуб инлай элячӀна.

11Юсуфа, фиръаванди вичиз къалурайвал, вичин мукьва-кьилияр Мисридин виридалайни хъсан чилел, Рамсес вилаятда, бине кутуна ацукьарна, ва ана абуруз чилер чара авуна+. 12Гьам бубадиз, гьам стхайриз, гьамни вири вичин сихилдиз Юсуфа техилни чара авуна, гьар садаз вичин хизанда авай аялрин кьадардиз килигна.

Мисривийри чеб фиръавандиз маса гун

13Уьлкведа лагьайтӀа, техил амачир, халкьдиз еке азият хьанвай – гьам Мисридихъ, гьамни Къенандихъ галукьнавай каш гьакьван заланди тир. 14Инин агьалийриз техил маса гуналди, Юсуфа фиръавандин хазинадиз Мисридани Къенанан авай кьван вири гимиш кӀватӀна. 15Я Мисрида, я Къенанда гимиш амачирла, мисривийри атана Юсуфаз лагьана: «Чаз техил це! ТахьайтӀа чун ви вилик кьиникь лазим яни? Гимиш куьтягь хьанва». 16«Гимиш куьтягь хьанватӀа, – лагьана Юсуфа, – гъваш инал куь малар, техил маларихъ галаз дегишда».

17Абуру чпин суьруьяр вилик кутуна иниз гьална, ва Юсуфа техил гьайванрихъ галаз дегишиз хьана: балкӀанрихъ, хиперихъ, цӀегьерихъ, къарамаларихъ, ламарихъ галаз. А йисуз ада техил абуруз маларихъ дегишнай, 18гуьгъуьнин йисуз абур адан патав ихьтин гафар гваз атана: «Вакай чуьнуьхдай кар авач, чи агъа, чи гимишни, чи маларни – вири вибур хьанва. Чаз гила чи беденрилайни чилерилай гъейри ваз теклифдай мад затӀни амач.

19Чун гила ви вилерал чи чилни галаз рекьин лазим яни кьван? Чунни, чи чилерни къачуна, техилдихъ галаз дегиш ая – ва чун чи чилни галаз санал фиръавандин лукӀар жеда. Анжах чун текьена амукьдайвал, ва чилер баябан тежедайвал, тумунин техил це».

20Гьа икӀ Юсуфа фиръавандин хийирдиз Мисридин вири чилер маса къачуна. Мисривийри вирида сад хьиз адаз чпин мулкар маса гана – каш гьакьван заланди тир. Вири чилер фиръавандин хсусиятдиз элкъвена, 21мисривияр лагьайтӀа вири уьлкве тирвал, и къерехдилай а къерехдал кьван, – Юсуфа фиръавандин лукӀариз элкъуьрна. 22Анжах мажуси диндин къуллугъдаррин чилер Юсуфа маса къачунач – диндин къуллугъдарар фиръавандин нафакьадал алай ва адан гьисабдай незвай, гьавиляй чпин чилерни маса ганач.

23Юсуфа мисривийриз лагьана: «Гила, за фиръавандин хийирдиз куь чилерни, куьн чебни маса къачур чӀавуз, техилдин тум къачуна ам цуз. 24Къедлай бегьердин вадай са пай куьне фиръавандив вахкуда, вадай кьуд пай тӀуьн ва цун патал тада – жува, хизанри, аялри».

25«Вуна чи уьмуьр хиласна! – жаваб гана мисривийри. – Вуна ви вилерай чаз майил авуна, чи агъа. Къедлай кьулухъ чун фиръавандин лукӀар я».

26Юсуфа тайинарай чилин къанун Мисрида къени кьилиз акъудзама: фиръавандив бегьердин вадай са пай вахкузва. Анжах диндин къуллугъдаррин чилер фиръавандиз хьанач.

Якьубан эхиримжи мурад

27Исраилвияр Мисрида, Гешендин чилел, бине кутуна ацукьна. Ина абурукай чилерин иесияр хьана, ина абурукай гзаф аладдайбур ва кьадардиз чӀехибур хьана.

28ЦӀерид йис Якьуба Мисрида акъудна, вири санлай ада вишни яхцӀурни ирид йисуз уьмуьр тухвана. 29Рекьидай вахт мукьув хьайила, ада Юсуфаз эверна: «Ви вилерай заз майил авайтӀа, зи ятурдив гъил хкӀуна, вуна зи тӀалабун рикӀелай алуддач лагьана кьин це: зун Мисрида кучукмир! 30Зун бан-бубайрин кьилив рекье гьатайла, Мисридай хутахна, къванцикай раснавай бубайрин сурара кучук». «За вуна лагьайвал ийида», – жаваб гана Юсуфа+. 31«Кьин це», – лагьана Якьуба. Юсуфа кьин кьуна, ва месел къатканвай Якьуба икрам авуна.

48

Якьуба Юсуфан рухвайриз хийир-дуьа авун

48^1Са кьадар вахт алатайла, буба азарди кьунвайди хабар хьайи Юсуфа адан патав вичин рухваяр тир Манашени Ифраим гъана.

2«Ви хва Юсуф атанва», – лагьана Якьубаз. Адани вичин вири къуватар кӀватӀна, месел хкаж хьана, 3Юсуфахъ элкъвена икӀ лагьана: «Са мус ятӀани Лузда, Къенандин чилел, зи вилик вири алакьдай Аллагь атанай. Ада заз хийир-дуьа авунай 4ва лагьанай: „За ви тухум гзаф аладдайди ва кьадардиз чӀехиди ийида, валай гзаф халкьар арадал гъида, и чилни эбеди яз ви несилриз гуда“»+.

5«Ингье гила, – лагьана Якьуба, – зун къведалди Мисрида хьайи ви кьве аялни за хвавиле кьабулда. Гила Ифраимни Манаше Рувенахъ ва Шимунахъ галаз барабар яз зибур жеда. 6Ваз ахпа хьайи рухваяр – абур вибур я, амма ибур стхайрин тухумдай яз гьисабда ва абурун паюникай ирс къачуда».

7«Зи Рахилни, – лагьана Якьуба, – зун Падандай элкъвена хкведайла, Къенанда, Эфратадин патарив, рекье кьена. Гьана, Эфратадиз фидай рекье за ам кучукни авуна». Аниз гила Бетлегьем лугьузва+.

8Юсуфан гадайриз килигна Исраила адавай хабар кьуна: «Ибур вужар я?» 9«Ибур, – жаваб гана Юсуфа, – заз ина Аллагьди пишкеш авур зи рухваяр я». «Абур зи мукьув гъваш, – лагьана Исраила, – за абуруз хийир-дуьа ийидайвал».

10Кьуьзуьвили Исраилан вилер зайиф авунвай – адаз саки са затӀни аквазмачир. Юсуфа аялар адав агудна: Исраила абуруз теменар гана, къужахда кьуна 11ва Юсуфаз лагьана: «Захъ гьатта вун ахквада лагьана умуд амачир, амма ингье Аллагьди заз ви балаярни аквадай мумкинвал гана».

12Юсуфа Исраилан метӀерив ацукьнавай вичин аялар къарагъарна ва бубадиз пел чилив агакьдайвал икрам авуна.

13Юсуфа вичин рухваяр Исраилав агудайла, Ифраим адан эрчӀи патахъ, Исраилан чапла патахъ, Манаше чапла патахъ, Исраилан эрчӀи патахъ, галай. 14Амма Исраила эрчӀи гъил Ифраиман кьилел эцигна – гъвечӀидан, чапладини – Манашедин кьилел – чӀехидан, гьавиляй ада гъилер кирсеба кьунвай.

15Исраила Юсуфаз ихьтин гафаралди хийир-дуьа авуна:

– Аллагьди – адан вилик зи бубайри уьмуьр тухвана, Ибрагьимни Исакь!

Аллагьди, зун хвейиди вири зи уьмуьрда къенин йикъалдини,

16малаикди, зун гьар жуьредин писвилерикай хиласай, –
жегьил-жаванриз хийир-дуьа авурай!

Абура зи тӀвар давам хьурай
ва зи бубайрин – Ибрагьиманни Исакьан, – тӀварар.

Абурун несилар чилел кьадардиз гзаф жеда.

17Юсуфа, бубади вичин эрчӀи гъил Ифраиман кьилел эцигнавайди акуна ва и кардикай хуш татана, Ифраиман кьилелай Манашедин кьилел эхцигун патал бубадин гъил кьуна. 18«ИкӀ ваъ, буба, – лагьана Юсуфа. – Ингье сифте хва, эрчӀи гъил гьадан кьилел эциг».

19«Заз чида, – рази тахьана жаваб гана Исраила, – заз чида, чан хва. Гьадалайни чӀехи халкь арадал къведа. Амма икӀ ятӀани, гъвечӀи стхади вичин артуханвал къалурда ва гзаф тайифайрин эвел кутада»+.

20Ингье а юкъуз Исраила абуруз авур хийир-дуьадин гафар:

– Иврияр патал куьн хийир-дуьа жеда.

Абуру сада садаз нуьсрет гудайла, лугьуда:

«Аллагьди вун авурай

Ифраимни Манаше хьтинди!»

Гьа икӀ ада Ифраим Манашедилай вилик эцигна.

21Ахпа Исраила Юсуфаз лагьана: «Зун и мукьвара рекьида, амма Аллагь квехъ галаз жеда, ва куьн куь бубайрин чилел хкида. 22Ваз за дагъларин цӀиргъ гузва: вун стхайрилай вине жеда. За ам амарийривай турунинни хьелерин куьмекдалди къахчурди я».

49

Якьуба вичин рухвайриз хийир-дуьа авун

49^1•Якьуба вичин рухвайриз эверна:

– КӀватӀ хьухь: за куьн гележегда куь гуьзетдатӀа хабардар ийида.

2КӀватӀ хьана яб це Якьубан рухваяр,

Исраилаз яб це, куь бубадиз!

3Рувен, зи сифтеди, зи къудрат,
Зи итимвилин къуватдин сифте майва,
Ам кьакьан я виридалай – ичӀи къуват!
4Вилик пад кьаз тежедай ятар хьтин,
хъижедач вун мад сифтеди,
къаткана кьван бубадин месел –
зи месиз кӀур гана, мурдар авуна!+

5Шимунни Леви, стхаяр,
чпин кантӀар инсаф тийирвилин яракь тир!+
6За абурун къастара иштирак ийизвач,
кӀеретӀдикай туш зун абурун.
Хъел акатда инсанар рекьида,
къугъунар ийида, жунгавар набут ийида.
7Лянет я абурун икьван инсаф авачир хъилез,
гьакӀни гъазабдиз, акьван къати!

Якьубан рухвайрин арада гьарнихъ чукӀурда абур,
чкӀана гьарниз акъудда Исраилан рухвайрин арада!+

8Ягьуд, стхайри ви тариф ийида!

Ви гъил – душманрин кьамал жеда,
ваз стхайри икрам ийида.

9Вун, Ягьуд, жегьил аслан хьиз,
гъуьрчен винел цавуз акъатда, зи хва.

Аслан хьиз чилив игис хьана –

Нивай чӀур ийиз жеда асландин секинвал+?

10Ягьудан гъилерай гьукумдин лаш аватдач,
гьакимдин аса адан кӀвачеривай къакъатдач.

Вахт къведа – ада жерме къачуда
ва халкьар адаз муьтӀуьгъ жеда+.

11Лам кутӀундай затӀ адан ципицӀдин чӀере я,
ципицӀдин чӀере я шаркӀунтар кутӀунун патал.

Вичин парталар ада чехирда чуьхуьзва,
вичин либасар ципицӀдин ивида.

12Вилер адан чехирдикай мичӀи я,
некӀедикди лацу я адан сарар.

13Забулуна уьмуьр тухуда гьуьлуьн къерехда,
гимияр атана акъваздай.

Сергьятни адан патарив Сидундин гва.

14Исахар къуват квай лам я,
парарин арада яргъи хьана къатканвай;
15Адаз акуна хьи, секинвал хъсан затӀ я,
и чилни гзаф гуьрчег я,
ва далу парцин кӀаник кутуна,
масадан гъилик квайди хьана.

16Дана вичин халкь идара ийида:

имни Исраилдин тайифайрикай сад я+.

17Дан рекьел гъуьлягъ хьурай,
агъу авай гъуьлягъ жигъиррал алай.

КӀасда балкӀандин кӀвач,
мияхни аватда далудихъди.

18Ребби, На хиласуник ква зи умуд!

19Гадал вегьида таланчийри,
абурухъ ам галтугда тарашиз абур.

20Ашераз булдалди недай-хъвадайди ава,
пачагьар няметралди ада таъминарзава.

21Нифтали азад мирг я,
вичи гзаф гуьрчег балаяр хадай.
22Юсуф бегьер гудай чӀере я,
бегьер гудай чӀере чешмедин патав гвай.
Адан хилери цал бегьем кӀевнава.
23Гьужумрикни акатнай ам,
душманвални авунай адахъ галаз,

Дяве авунай адахъ галаз устадар тир лишанчийри.

24Амма чӀемерук адан датӀана тӀарам тир,
адан гъилериз къуват гузвай чешме

Уьтквемдан, Якьубан Аллагьдин, гъилер тир эхир,
ва Иман гвайбурун чубан, исраилдин раг тир!
25Ам ви бубадин Аллагь я, Ада ваз куьмекда,
Ам вири Алакьдайди я, Ада ваз нуьсрет гуда.
Кьакьан цаварин нуьсрет,
Дерин деринрин нуьсрет,
Мумайрин кӀвенкӀверин ва руфунин нуьсрет.
26Вине я ви бубадин нуьсрет,
кьадим дагъларин нуьсретдилай
даим тепейрин жумартвилерилай.
Абур вири Юсуфан кьилел хьуй,
Вичин стхайрин арада хан тирдан пелел+.

27Бунъямин вагьши жанавур я:

пакамахъ вичин къурбанд жакьвазва,
няниз гъуьрч сараралди кукӀварзава.

28Исраилдин цӀикьвед тайифа ва абуруз бубади авур хийир-дуьаяр гьа ихьтинбур я. Гьар са тайифадиз – вичин хийир-дуьа.

Якьубан кьиникь ва кучукун

29Якьуба рухвайриз лагьана: «Мукьвара зун бан-бубайрин патав хъфида. Зун зи бубайрин патав хети Эфранан чуьлдал алай кьветӀе динж ая. 30И кьветӀ Къенандин чилел, Мамредин патарив, Махпелан чуьлда ава, чуьл лагьайтӀа Ибрагьима хети Эфранавай сурарин чка патал къачурди я. 31Ана гьам Ибрагьимни адан паб Сарра, гьам Исакьни адан паб Рефикъа кучукнава, гьана за Лияни кучукнай+. 32Гьам чуьл, гьамни анал алай кьветӀ хетийривай маса къачунвайбур я».

33Рухвайриз ихьтин тапшуругъ гана, Якьуб месел ярх хьана кьена ва бан-бубайрин патав хъфена.

50

50^1Юсуф бубадин бедендал гьалтна, шехьиз кьейидан чиниз теменар гана. 2-3Вичин лукӀар тир жерягьрал ада Исраилан беден мелгьамра тун тапшурна. Жерягьри, адет тирвал, беден яхцӀур юкъуз мелгьамра туна ва пудкъанни цӀуд юкъуз мисривияр кьейидахъ шехьна. 4Ясдин вахт куьтягь хьайила, Юсуфа фиръавандин мукьва авунвай ксаривай тӀалабна: «Куь вилерай заз майил аватӀа, фиръавандиз лагь хьи, 5бубади зав кьин кьаз тунай: кьейила, за ам Къенанда авай, ада вичиз виликамаз гьазурнавай сурарин кьветӀе кучукун лазим я. Вун рази ятӀа, за фена буба кучукдай ихтияр къачузва, ахпа элкъвена хкведа». 6«Алад, фена буба кучук, – ихтияр гана фиръаванди. – Кьин кьилиз акъуд».

7Юсуф буба кучукун патал рекье гьатна, ва адахъ галаз чпихъ асул-несил авай фиръавандин мукьуванар, вири чӀехи къуллугъдарар ва Мисридин вири чилерин агъсакъалар, 8Юсуфан вичин хизан, адан вири стхаяр ва адан вири сихилни рекьиз экъечӀна. Гешенда амайбур анжах абурун аяларни лапагарни къарамалар тир. 9Адахъ кьве чарх квай дапурагар, гзаф кьадар миях аскерар ва сан авачир кьван халкь галай.

10Ярдандилай анихъ галай Гарен-АтӀаддив агакьайла, абуру ана са йикь-шиван авуна – ирид юкъуз абур Юсуфан бубадихъ шехьна. 11А чилерал уьмуьр тухузвай къенанвийри Гарен-АтӀадда чӀугвазвай яс акурла, гьарайдалди лагьанай: «Мисривияр гьикьван дерт чӀугваз шехьзава!»

Гьавиляй Ярдандилай анихъ галай и чкадиз Абел-Мисрини[*] лугьузва.

12Бубади гьикӀ лагьанайтӀа, рухьвайри гьакӀ авуна: 13адан мейит Къенандиз хкана ва Ибрагьима хети Эфранавай сурар патал къачур Махпелан чуьлдал алай кьветӀе кучукна – Мамредикай са акьван яргъал тушиз+. 14Мейит кучукайдалай кьулухъ Юсуф, адан стхаяр ва вири абурухъ галайбур элкъвена Мисридиз хтана.

Инсанди фикирда, амма Аллагьдин гъиле жеда

15Гила, буба кьейидалай кьулухъ, Юсуфан стхайри фикир ийиз хьана: «Юсуфаз исятдани чакай хъел аматӀа, ва чна вичиз авур азиятриз жаваб яз, эвездай са кар хъийиз кӀан хьайитӀа вуч ийин?» 16Абуруни Юсуфав ихьтин гафар агакьарун тапшурна: «Рекьидалди вилик ви бубади 17ваз лугьун патал веси авуна: „Тавакъу ийизва – вуна стхайрин гунагьдилай, абурун батӀулвилелай, абуру ваз авур чӀурувилелай гъил къахчу“. ГьакӀ хьайила, чалай гъил къахчу, чун ви бубадин Аллагьдин лукӀар я эхир!» И гафариз яб гудайла, Юсуф шехьнай.

18Стхаяр атана адан вилик чилел метӀерал аватна ва лагьана: «Къедлай чун ви лукӀар я!» 19«КичӀе жемир, – лагьана Юсуфа. – Зун Аллагь яни кьван? 20Куьне заз пис къаст авун кьетӀ авунай, амма Аллагьди ам хъсанвилиз элкъуьрнай: а кар себеб яз гьикьван инсанар хилас хьана! 21КичӀе жемир. За куь ва куь веледрин къайгъударвал ийида».

И гафари стхаяр секинарнай ва абурун рикӀериз таъсир авунай.

Юсуфан кьиникь

22Гьа икӀ Юсуф вичин сихилни галаз Мисрида бине кутуна ацукьнай. Адан вишни цӀуд йис хьана; 23адаз вичин штулар, Ифраиман птулар, акун ва Манашедин хва Магьиран цӀийиз хьайи аялар вичин метӀерал кьун кьисмет хьана+.

24«Зун и мукьвара рекьида, – лагьана Юсуфа мукьва-кьилийриз. – Амма са югъ алукьда ва Аллагьди куьн рикӀел гъида ва куьн инай Ада Ибрагьимаз, Исакьаз ва Якьубаз гуда лагьана кьин кьунвай чилерал хутахда»+.

25Юсуфа Исраилан несилрив кьин кьаз туна: Аллагьди чеб рикӀел гъайи чӀавуз абуру Мисридай адан мейитдин амукьаярни чпихъ галаз хутахда+.

26Юсуф вишни цӀуд йиса аваз кьена. Адан мейит мелгьамра туна, Мисрида, мейит твадай ишикӀда эцигна.

* 2:23 Чувуд чӀала и гафарин дибар сад хьтинбур я: иш (итим), ишша (паб).

* 3:20 Адам – чувуд чӀалалди «инсан».

* 3:20 Гьава – чувуд чӀалалди «чан алай затӀ» гафуниз мукьва я.

* 4:1 Къабил (Къайин) – чувуд чӀалалди «къазанжи».

* 4:2 Гьабил (Гьевел) – чувуд чӀалалди «фана».

* 4:25 ШетӀ – чувуд чӀалалди «ганва» гафуниз мукьва я.

* 4:26 Энаш – чувуд чӀалалди «инсан».

* 5:29 Нуьгь – чувуд чӀалалди – «теселли гун» ибарадиз мукьва я.

* 16:11 Исмаил – чувуд чӀалалди «Аллагьдиз ван хьая».

* 16:13 Эл-Руи – чувуд чӀалалди «вири аквадай Ребби».

* 16:14 Беэр-Лахай-Руи – чувуд чӀалалди «заз аквазвай Чан алайдан къуй».

* 19:38 Бен-Ами – чувуд чӀалалди «зи халкьдин хва».

* 25:26 Якьуб – чувуд чӀалалди «дабан кьурди» гафуниз мукьва я.

* 25:30 Эдам – чувуд чӀалалди «яру» гафуниз мукьва я.

* 26:20 Эсекь – чувуд чӀалалди «къалар» гафуниз мукьва я.

* 26:21 СитӀна – чувуд чӀалалди «чуьруькар» гафуниз мукьва я.

* 26:22 Регьабат – чувуд чӀалалди «гегьенш майданар» гафуниз мукьва я.

* 26:33 Шеба – чувуд чӀалалди «кьин» гафуниз мукьва я.

* 29:32 Рувен – чувуд чӀала «Килиг, хва» я тушни «зи четинвилер акуна» манаяр аваз гъавурда акьазва.

* 29:33 Шимун – чувуд чӀалалди «ван атун» гафуниз мукьва я.

* 29:34 Леви – чувуд чӀалалди «кутӀунун» гафуниз мукьва я.

* 29:35 Ягьуд – чувуд чӀалалди «шукур авун» гафуниз мукьва я.

* 30:6 Дан – чувуд чӀалалди «хийирдин дуван» гафуниз мукьва я.

* 30:8 Нифтали – чувуд чӀалалди «женг» гафуниз мукьва я.

* 30:11 Гад – чувуд чӀалалди «Бахтуни гъун, агалкьун» гафуниз мукьва я.

* 30:13 Ашер – чувуд чӀалалди «бахт» гафуниз мукьва я.

* 30:14 Къев чувудрин адетра кӀанивилин лишан яз кьабулнава.

* 30:18 Исахар – чувуд чӀала – «пишкеш ава» я тушни «итим кьун (са кар патал)» манаяр аваз гъавурда акьазва.

* 30:20 Забулун – чувуд чӀала – «савкьват» я тушни «кьабулун» манаяр аваз гъавурда акьазва.

* 30:24 Юсуф – чувуд чӀала – «мадни сад гурай» я тушни «ада алудна» манаяр аваз гъавурда акьазва.

* 31:47 Ягар-Сагьадута – арам чӀалалди «чун рикӀел хкизвай къванерин тепе».

* 31:47 Галед – чувуд чӀалалди «чун рикӀел хкизвай къванерин тепе».

* 31:49 Мицпа – чувуд чӀалалди «къаравулдин чка».

* 32:2 Магьанайим – чувуд чӀалалди «кьве кун».

* 32:28 Исраил – чувуд чӀалалди «Аллагьдихъ галаз кьуршахар кьазвай пагьливан».

* 32:30 Пенуил – чувуд чӀалалди «Аллагьдин суьрет».

* 33:17 Сукат – чувуд чӀалалди «чардахар».

* 33:20 Эл-Элохе-Исраил – чувуд чӀалалди «Аллагь, Исраилдин Аллагь».

* 35:7 Эл-Бет-Эл – чувуд чӀалалди «Реббидин кӀвалин Аллагь».

* 35:8 Аллун-Баххут – чувуд чӀалалди «Шехьунин мегъуьн тар».

* 35:18 Бен-Ани – чувуд чӀалалди «Зи азабрин хва».

* 35:18 Бунъямин – чувуд чӀалалди «Зи Бахтунин хва».

* 38:29 ПерецӀ – чувуд чӀалалди «вилик экъечӀун».

* 41:51 Манаше – чӀувуд чӀалалди – «рикӀелай алудиз тун» ибарадиз мукьва я.

* 41:52 Ифраим – чӀувуд чӀалалди – «аялар аладунин гьунар авалди» ибарадиз мукьва я.

* 50:11 Абел-Мисрини – чувуд чӀалалди «Мисридин шел».

+ 1:1 Ягь. 1:1
+ 1:27 МатӀ. 19:4, Мрк. 10:6
+ 2:7 1-Кар. 15:45
+ 2:9 Хьн. 3:22, Крм. 2:7, Крм. 22:2
+ 2:14 Хьн. 10:11-12
+ 2:21 Хьн. 15:12,

+ 2:24 МатӀ. 19:5, Мрк. 10:7, 1-Кар. 6:16, Эф. 5:31

+ 3:1 МатӀ. 10:16
+ 3:3 Хьн. 2:17
+ 3:6 Рим. 5:12, 1-Кар. 15:21-22
+ 3:15 Рим. 16:20
+ 3:16 Эф. 5:21, Кал. 3:18
+ 3:22 Хьн. 2:9, Крм. 2:7, Крм. 22:2
+ 4:7 Хьн. 3:16
+ 4:15 Лв. 26:21,
+ 5:2 Хьн. 1:27
+ 5:3 1-Кар. 15:49
+ 5:24 Чвд. 11:5
+ 5:29 Хьн. 3:17
+ 6:4 Кьрм. 13:34
+ 6:5 МатӀ. 12:34
+ 8:17 Хьн. 1:22
+ 8:21 Эхкъ. 29:18, Лв. 1:9, Хьн. 6:5
+ 9:1 Хьн. 1:22
+ 9:3 Хьн. 1:29

+ 9:4 Лв. 3:17, Лв. 7:26, Лв. 17:10-11, Лв. 17:14, ККъ. 12:23-24, Кр. 15:20, Кр. 15:29

+ 9:6 Кьрм. 35:33, Хьн. 1:26-27
+ 10:4 Юн. 1:3
+ 10:7 Хьн. 2:11
+ 10:11 Хьн. 2:14
+ 10:21 Кьрм. 24:24
+ 10:29 Хьн. 2:11
+ 11:2 Хьн. 10:10,
+ 11:8 ККъ. 32:8
+ 12:1 Кр. 7:4

+ 12:3 Хьн. 18:18, Хьн. 22:18, Хьн. 26:4, Хьн. 28:14, ГлтӀ. 3:8

+ 12:10 Хьн. 41:54
+ 12:13 Хьн. 20:2, Хьн. 20:12
+ 13:10 Хьн. 2:10, Хьн. 19:24
+ 13:13 Хьн. 18:20
+ 14:5 ККъ. 2:10-12
+ 14:7 Кьрм. 13:27,
+ 14:8 ККъ. 29:23
+ 14:20 Хьн. 28:22, Лв. 27:30, Чвд. 7:1-2

+ 15:5 Хьн. 22:17, ККъ. 1:10, ККъ. 10:22, Рим. 4:18

+ 15:6 Рим. 4:3, ГлтӀ. 3:6, Якь. 2:23
+ 15:8 ЛкӀ. 1:18
+ 15:10 Лв. 1:17,
+ 15:12 Хьн. 2:21,
+ 15:13 Эхкъ. 1:11, Эхкъ. 12:40, Кр. 7:6
+ 15:14 Эхкъ. 11:3, Кр. 7:7
+ 15:16 ККъ. 9:4,
+ 15:18 Эхкъ. 23:31, Кьрм. 34:1-12,
+ 16:5 Хьн. 18:25, Хьн. 31:53,
+ 16:7 Эхкъ. 15:22
+ 17:5 Рим. 4:17
+ 17:12 Лв. 12:3
+ 18:10 Рим. 9:19
+ 18:12 1-Птр. 3:6
+ 18:14 МатӀ. 19:26, ЛкӀ. 1:37,
+ 18:18 Хьн. 12:3
+ 18:20 Хьн. 13:13
+ 18:25 Хьн. 16:5,
+ 19:24 ЛкӀ. 17:29
+ 20:2 Хьн. 12:10-20
+ 20:7 Якь. 5:16
+ 20:17 Якь. 5:16
+ 21:3 Хьн. 17:19
+ 21:4 Хьн. 17:12-13
+ 21:9 ГлтӀ. 4:29
+ 21:10 Ягь. 8:35, ГлтӀ. 4:30
+ 21:12 Рим. 9:7
+ 21:21 Кьрм. 10:12,
+ 21:31 Хьн. 26:33
+ 22:1 Кр. 9:10
+ 22:17 Хьн. 15:5, Чвд. 6:13-14
+ 22:18 Хьн. 12:3, Хьн. 26:4, Кр. 3:25
+ 22:23 Хьн. 24:24
+ 25:10 Хьн. 23:16-20
+ 25:23 Кьрм. 24:18, Рим. 9:12
+ 25:31 ККъ. 21:17
+ 25:34 Чвд. 12:16
+ 26:1 Хьн. 12:10, Хьн. 20:2
+ 26:3 Хьн. 22:16-18,

+ 26:4 Эхкъ. 32:13, Хьн. 12:3, Хьн. 22:18, Кр. 3:25

+ 26:7 Хьн. 12:13, Хьн. 20:1-2
+ 26:15 Хьн. 21:30
+ 26:34 Хьн. 36:2-3
+ 27:3 Хьн. 25:27-28
+ 27:28 ККъ. 33:13
+ 27:36 Хьн. 25:33
+ 27:46 Хьн. 26:35
+ 28:2 Хьн. 22:23, Хьн. 24:29-30
+ 28:9 Хьн. 25:13, Хьн. 36:3

+ 28:14 Хьн. 12:3, Хьн. 13:16, Хьн. 22:18, Хьн. 26:4

+ 28:18 Хьн. 35:14,
+ 28:19 Хьн. 35:6, Хьн. 35:15, Хьн. 48:3
+ 28:20 Кьрм. 21:2,
+ 28:22 Хьн. 14:20, Лв. 27:30
+ 29:30 Лв. 18:18
+ 30:15 Лв. 18:18
+ 31:13 Хьн. 28:20-22
+ 31:45 Хьн. 28:18, Хьн. 35:14,
+ 31:53 Хьн. 16:5
+ 32:9 Хьн. 31:3
+ 32:12 Хьн. 28:14-15
+ 32:28 Хьн. 35:10
+ 32:30 Эхкъ. 24:10, Эхкъ. 33:20, Ягь. 1:18
+ 33:18 Хьн. 12:6
+ 34:8 ККъ. 22:28
+ 35:1 Хьн. 28:10-22
+ 35:7 Хьн. 28:19
+ 35:8 Хьн. 24:59
+ 35:10 Хьн. 32:28
+ 35:11 Хьн. 17:6
+ 35:14 Хьн. 28:18, Хьн. 31:45
+ 35:15 Хьн. 28:19
+ 35:19 Рт. 1:2,
+ 35:22 Хьн. 49:4, Лв. 20:11
+ 35:27 Хьн. 13:18, Хьн. 23:2
+ 35:29 Хьн. 25:8
+ 36:1 Хьн. 25:30
+ 36:3 Хьн. 26:34, Хьн. 28:9
+ 36:12 Эхкъ. 17:8
+ 36:20 Хьн. 14:6, ККъ. 2:12
+ 36:34 Хьн. 36:15,
+ 37:13 Хьн. 33:18
+ 37:27 Хьн. 25:12-16
+ 38:8 ККъ. 25:5-6
+ 38:24 Лв. 21:9
+ 38:26 Лв. 18:15
+ 39:1 Хьн. 37:36
+ 39:9 Эхкъ. 20:14
+ 39:15 Эхкъ. 20:16
+ 40:20 Мрк. 6:21
+ 40:22 Эс. 7:10
+ 41:40 Эс. 10:3
+ 41:42 Эс. 3:10, Эс. 8:2
+ 41:45 Хьн. 46:20,
+ 41:54 Хьн. 12:10
+ 42:9 Хьн. 37:5-11
+ 42:22 Хьн. 37:21-22
+ 43:32 Хьн. 46:34
+ 44:20 Хьн. 37:3
+ 46:1 Хьн. 26:33
+ 46:4 Хьн. 50:13
+ 46:8 Эхкъ. 6:14-16
+ 46:9 Эхкъ. 6:14, Кьрм. 26:5-6,
+ 46:10 Кьрм. 26:13
+ 46:11 Кьрм. 3:17, Кьрм. 26:57
+ 46:12 Хьн. 38, Кьрм. 26:19
+ 46:13 Кьрм. 26:23-24,
+ 46:14 Кьрм. 26:26
+ 46:16 Кьрм. 26:15
+ 46:17 Кьрм. 26:44-46,
+ 46:20 Хьн. 41:45, Кьрм. 26:28-37
+ 46:21 Кьрм. 26:38-41,
+ 46:23 Кьрм. 26:42
+ 46:24 Кьрм. 26:48-49,
+ 46:27 Эхкъ. 1:5
+ 46:34 Хьн. 43:32, Эхкъ. 8:26
+ 47:11 Эхкъ. 1:11, Эхкъ. 12:37
+ 47:30 Хьн. 50:13
+ 48:4 Хьн. 28:12-15, Хьн. 35:9-12
+ 48:7 Хьн. 35:19, Рт. 1:2
+ 48:19 Кьрм. 1:33, Кьрм. 1:35, ККъ. 33:17,
• 49:1 ККъ. 33:1-24
+ 49:4 Хьн. 35:22, Лв. 18:7,
+ 49:5 Хьн. 34:25-29
+ 49:7 Кьрм. 35:2,
+ 49:9 Крм. 5:5, Кьрм. 23:24, Кьрм. 24:9
+ 49:10 Кьрм. 24:17
+ 49:16 Хьн. 30:6
+ 49:26 ККъ. 33:15, ККъ. 33:13-17
+ 49:31 Хьн. 23:16-19, Хьн. 35:29
+ 50:13 Хьн. 23:16
+ 50:23 Кьрм. 32:39
+ 50:24 Эхкъ. 3:16-17
+ 50:25 Эхкъ. 13:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=LEZ

Гафарган (Таврат)

Гафарган (Таврат)

Таврат

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. ГЪ

6. ГЬ

7. Ж

8. З

9. И

10. К

11. КЪ

12. Л

13. М

14. Н

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. ТӀ

20. У

21. Ф

22. Х

23. Ч

24. Ш

25. Э

26. Я

Гафарган

Адам – чувуд чӀалал «инсан».

Алачух – кил. «Гьалтунин Алачух».

Аллагьдин баркалла – И гафарихъ «Аллагьдин чӀехивал ва Аллагьдилай къвезвай нур» мана ава. Библияда Аллагьдин баркалла вичи Аллагьдиз икрам ийизвай чка ацӀурзавай ва вич инсанривай гьатта эхи тежедай хьтин циф ва я нур яз къалурнава.

Амин – Къадим чувуд чӀалал и гафуникай «гьакъикъи я» ва «гьакъикъат» мана хкатзава. И гафуналди вяз ва я дуьа гатӀунизни, акьалтӀаризни жеда. Масада лагьанвай и гафуниз жаваб хгун яз и гаф лугьузвай касди вич адан гафарихъ галаз рази тирди къалурзава.

Багьал – Гугрумрин аллагь – исраилвияр къведалди Палестинада уьмуьр тухузвай къенанвийри дегьзаманда икрамиз хьайи аллагьрикай сад. И Гафунин асул метлеб – «агъа, иеси» я. Чеб уьлкведа амукьай чкадин эгьлийрин таъсирдик акатна, Багьалаз икрам авуниз гзаф вахтара исраилвийрин темягьни физвай. Ихьтин кӀвалахар хьайила, им халкьди Аллагьдин аксина ийизвай виридалайни залан тахсиркарвилерикай сад яз гьисабзавай.

Баркалла – кил. «Аллагьдин баркалла».

Белген – Чувуд чӀала נַחֲלָה («нахала») гафунихъ «Аллагьдин патай тир чил хсусият яз Исраилан тайифайризни тухумриз пай авун» мана ава. Гьар са тайифадив, ва гьакӀни и тайифайра авай гьар са хизандив, вич несилдилай несилдалди гьалтдай хсусият яз чилин са чӀук агакьна. Гьа им абурун ирсни мулк тир. Тек са Левидин тайифадив вичин пай тир чил агакьнач, вучиз лагьайтӀа адан «мулк» Аллагьдиз къуллугъ авун тир. Гьа са вахтунда Исраилдин халкьдикай вичикайни Аллагьдинди тир ирсиникай хьиз лугьузва. Им Аллагьдинни Исраилдин халкьдин арада икьрар кутӀунунихъ галаз алакъада ава. Абуруз Ада абурун Аллагь жеда лагьана гаф гана, абуруни – Адан халкь.

Бут – бязи халкьарин динра кӀарасдикай ва я маса затӀарикай инсандин, гьайвандин, ва я маса затӀарин шикилда аваз раснавай аллагьдин кӀалуб.

Варар – Шегьерар, адет яз, элкъуьрна кьунвай цларалди кӀевдай, абурани, чеб, адет яз, йифиз ва я душман мукьув атайла, агалдай варар тадай. Варарин вилик квай ачух чка гзаф кьадар инсанар кӀватӀ хьун патал виридалайни къулай чка тир, гьавиляй гьа инал, адет яз, кӀватӀ хьунар, дувандин серенжемар ва савдаяр кьиле тухудай.

Вири алакьдай Аллагь – И тӀварцӀин אֵל שַׁדַּי (Эль-Шаддай) дуьм-дуьз мана малум туш. Септуагинтда, Куьгьне икьрардин сур девирдин юнан чӀалан таржумада, ам παντοκράτωρ хьиз къалурнава ва «вири ихтияр гъиле авайди» мана ава.

Гунагь – Аллагьди ганвай весиятар чӀурун, Аллагьдин чӀалаз килиг тавун ва Адаз муьтӀуьгъ тахьун.

Гунагьдай къурбанд – И къурбанддин макьсад чиркинвиликай азад хьун ва руьгьдин михьивал я.

Гуьгьуьл-къурбанд – Инсанди вичин хушуналди Ибадатханадиз техил, чӀем, чехир ва я пул гъунугъ.

Гуьмбет – Вичин гъвечӀи патарикай садал акъваз хьанвай кьакьан яргъ алай къван. Ихьтин къван инсан кучуднавай чка къалурун патал гъилик ийизвай, ада гьакӀ са гьихьтин ятӀани важиб авай вакъиа ва я инсан вилериз аквадай гьалда рикӀел хкуниз къуллугъзавай. Ихьтин гуьмбетар пакбур яз гьизабзавай. Амма рикӀел хкунин къванер, Къанунди къадагъа авунвайвал, икрам ийидай затӀариз элкъвена жезвачир.

Гъилер эцигун – виче са ярж авай гьерекат, диндин са адет: кӀватӀалдин кьиле авайда инсандин кьилел гъилер эцигдай ва Аллагьдивай кьетӀен хийир-дуьа, рухсат гун тӀалабдай. Идалай гъейри, гъил эцигуналди жавабдарвал ва я батӀулвал масадан хиве твадай (неинки инсандин, гьакӀ гьайвандин – месела, гунагьар гваз ахъайдай кьун).

Гьалтунин Алачух – Аллагьдин КӀвал эцигдалди вилик исраилвийри Аллагьдиз икрам Гьалтунин Алачухдин вилик ийидай, къурбандарни гьана гудай. Ана Аллагьдин весиятар кхьена атӀанвай марчил къванер хуьзвай. Исраилдин халкьди ам вичихъ галаз тухудай. Аллагьдин КӀвал эцигайдалай гуьгъуьниз Гьалтунин Алачух кьилдин чкада, виридалайни пак кӀвале авай.

Жузам – Жузам азар квайди чиркин яз гьисабдай. Ахьтиндак гъил хкӀурдини чиркин хьанвайдай кьадай. Хахамди жузам квайбур жагъурун ва абур амай инсанрикай чара авун лазим тир. Ахьтин азар квайди дири хъхьунин шагьидвални хахамди ийидай.

Зейтундин чӀем – Къадим Исраилда зейтундин чӀемедихъ са шумуд макьсад авай. Ам чирагъра кудай затӀ яз гъилик ийизвай, ва ада гьакӀни хирер ва хамуник акатдай азарар фад сагъ хъхьуниз куьмекзавай. Такьат авай ксари чӀемедин лап хъсан жуьреяр чпин хамунихъ гелкъуьн патал гъилик ийизвай. Бязи вахтара ихьтин чӀем хуш ни галай затӀарихъ галаз какадардай ва, абурухъай хъсан ни атун патал, ам хамунивай ва чӀараривай гуьцӀдай. Виниз тир дережадин ери авай чӀем гьакӀ са кас пачагь, хахам ва я пайгъамбар яз хкядай серенжем кьиле тухудайлани, адан кьилел ва гьакӀни, абур динди эцигнавайвал михьивилиз акъуддайла, пак затӀарал иличдай. Идалайни гъейри, зейтундин чӀем Аллагьдиз къуллугъ авунин серенжемра Алачухда, ахпани Аллагьдин КӀвале авай чирагъда кудай затӀ яз, ва гьакӀни иличдай къурбанд яз гъилик ийидай.

Иви – Ивидик уьмуьр квайди яз гьисабзавай, уьмуьрни, вичин нубатда, тек са Аллагьдинди тир. Гьавиляй са кас яна кьейила, чил мурдар жезвай. Гьайван кьейила, адан иви чилел экъичун лазим тир. Гьич садазни я ам хъвадай, я адакай суьрсет гьазурдай ихтияр авачир. Къурбандар ийидайла, иви инсан ва я къурбанган михьивилиз акъудун патал гъилик ийиз жедай. Куьгьне Икьрар къурбанддин гьайванрин ивидалди кутӀуннавайди тир.

Исраил – Чувуд чӀалал и гафуни «Аллагьдихъ галаз къуршахар кьазвайди» мана гузва:

1) Аллагьди Якьубаз (кил. Якьуб), ада Пенуилда малаикдихъ галаз къуршахар кьурдалай гуьгъуьниз, гайи тӀвар (кил. Хьунухь 32:22-32);

2) Якьубалай хьайи Исраилдин вири халкь, вири 12 тайифа (кил. Малахи 4:4) ;

Исраилдин цӀикьвед тайифаяр – Вичел гуьгъуьнай Исраил тӀвар эцигай Якьубан рухвайрин эвледар – Рувиман, Шимунан, Левидин, Ягьудан, Забуланан, Исагьаран, Данан, Гадан, Ашуран, Нефалиман, – ва гьакӀни Ефреман ва Манашадин. Ефремни Манаша Юсуфан, Якьубан рикӀ алай хцин, рухваяр тир. Гьар са тайифа шумудни са тухумдиз ва «кӀвализ» пай жезвай. Иса пайгъамбардал къведалди 722-йисуз Исраилдин пачагьлугъ Ашурди ва 586-йисуз Ягьудатдин пачагьлугъ Бабилди кукӀварайдалай кьулухъ тайифайрин гзаф пай терг хьана квахьна, амма пайгъамбарри къверичӀавара Исраилдин вири халкь арадал хтуникай лагьанай.

Исуп набатат – Хъсан ни галай хъчадин набатат. Ам гьакӀ ни ва тӀям гъидай затӀ хьизни гъилик ийида ва душицадизни майрандиз ухшар я. Исуп цик ва я ивидик кутадай ва, динди эцигнавай къайдада михьивилиз акъуддайла, адан стӀалар инсандал хъичиндай.

Киш югъ – чувудрин пак югъ. Мусадин Къанунди къалурзавайвал, и югъ тамамдиз Аллагьдиз бахш авун лазим яз гьисабзава ва гьавиляй и юкъуз кӀвалах авун къадагъа ийизва. Чувудар патал гьафтедин сад лагьай югъ рагъ акӀайдалай кьулухъ гатӀун жезва, гьавиляй кӀвалах авунал эцигнавай къадагъа жуьмя юкъуз рагъ акӀайдалай кьулухъ гатӀун жезва ва Киш юкъуз рагъ акӀайдалай гуьгъуьниз куьтягь жезва.

Кумайрин сувар – чувудар Мисридай азад хъхьана яхцӀур йисуз кьурумда хьун рикӀел хуьнин лишан яз тухузвай сувар. Песагь суварилай гуьгъуьниз къвезвай яхцӀурни цӀуд лагьай юкъуз къейдзава. И юкъуз чувудри, Ярусалимдай экъечӀна, чуьлда кумаяр эцигдай ва са гьафтеда анра уьмуьр тухудай.

Кунуг – Им къурбанддин кьетӀен са жуьре я, вучиз лагьайтӀа гьайван тукӀурдалай кьулухъ ам къурбангандал михьиз санлай кудай. Маса къурбандар ийидайла, къурбанддин тек са пай кудай, амукьайдини недай. ЦӀай куькӀуьрайдалай кьулухъ, ялавди садакьа гумадиз элкъуьрдай. Къурбанддилай цавуз хкаж жез къарагъзавай хъсан ни Реббидиз хуш яз гьисабдай.

Къанун – И гаф чувудрин «Тора» гафунилай арадал атанва. «Тора» гафунихъ, гегьеншдиз къачун хьайитӀа, и гафунихъ чирвал гун, Аллагьдин патай чирвал гун мана ава. ГуьтӀуь манада и гафуни Исраилдин халкьдиз Муса пайгъамбардин куьмекдалди ганвай къанун-къайда къалурзава. Тавратдизни гьа икӀ лугьузва, абура и Къанун вич ва ам халкьдиз багъишунин тарих ганва. Къанунди исраилвийриз лап куьлуь-шуьлуьйрални амал авуна туькӀуьрнавай насигьатар гузвай, абурун руьгьани ва жемии уьмуьр къайдада твазвай, регьимдинни адалатдин виниз тир мурадар тайинарзавай.

Къанундай инсанриз Аллагьдин къаст ачух жезвай, амма Къанун чӀурзавай ксар чпин гунагьрай гана кӀани жазадикай Къанундивай хилас ийиз хьун мумкин туш. Гьавиляй ЦӀийи Икьрарда Къанундивай тежезвай крар Аллагьдин берекатдивай жедайди къалурзава.

Къенан – Чувуд чӀалал и гафуни «агъада авай чил» мана гузва:

1) Хаман рухвайрикай сад, адал лукӀвилин лянет алукьнай. Адакай къадим Къенанда уьмуьр тухвай гзаф халкьарин бан-буба хьана (кил. Хьунухь 9:18-27; 10:6, 15-19);

2) Кьулан гьуьлуьн къерех тирвал Ярдандал къведалди авай чил, ам кьибле патай Мисридилай кефердихъди Ливандал кьван экӀя хьанва (кил. Кьурумда 34:1-12). Иер, мублагь, Къенанан эвледар алай и чил Аллагьди Ибрагьимазни адан эвледриз гуда лагьана гаф ганай (кил. Хьунухь 13:14-15; 15:18; ЭхкъечӀун 3:8; Чувудриз 11:8-9). Аллагьдин халкьдиз Къенанда виликдай уьмуьр тухвай халкьарихъ галазни, я абурун аллагьрихъ галазни сад жедай ихтияр авачир (кил. Таврат, ЭхкъечӀун 23:31-33; 34:15-16), амма чувудри абур вири терг авун ва абурун бутар барбатӀ авун герек тир (кил. Киххьей Къанун. 7:1-6). ЯтӀани исраилвияр Къенандин халкьарихъ галаз алакъайра жез ва абурун аллагьриз икрам ийиз хьана, и карди Исраил магълуб хьунал гъана.

Къуй – Адетдин къуйрилай гъейри, Исраилда накьвадикай хкатзавай ва я къвалрин ятар кӀватӀдай къубуяр ва я гьавизар авай. И кар патал чиле чӀехи фур эгъуьндай, ам къягъай къванералди элкъвена кӀевдай ва сувагъар ийидай ва я гьавиз раг яна расдай. Ихьтин къуй винелай къалпагъдал кӀевдай ва адан тӀекв гуьтӀуьди ийидай. Са акьван дерин тушир къуйрай яд гичиндалди кягъиз къачудай, амма са кьадар деринбурай бедрейралди виниз акъуддай. Къуй хатадикай хуьн патал ва циз чиркинар ва гьайванар ават тавун патал, ам, виче яд кягъун патал са гъвечӀи тӀекв акъуднавай (гьамни къванцелди кӀевдай) къванцин къаябдалди кӀевдай. Къвалрин яд авай гьавиздин яд, адет яз, еридин жигьетдай накьвадикай хкатзавай целай усал жедай.

Къурбанган – къурбанддиз акъуднавай гьайванар ва я абурун паяр вичел кудай кьакьан чка. Къурбанган, адет яз, къванерикай эцигдай, амма Гьалтунин Алачухдихъ чкадилай чкадал тухуз жери къурбанган галай. Ам кӀарасдикай туькӀуьрнавай ва адан винелай буьруьнж янавай. Къизилдикай туькӀуьрнавай къурбанганни авай, адал атирар кудай.

Ладан – Кайила, хуш ни галай гум арадал къведай, тарарилай кӀватӀнавай, вич яргъал уьлквейра жедай набататдин кьурурнавай шкьакь. Ладан багьа затӀ тир. Ладандин гум акъудун Алачухда, ахпани Ярусалимдин Ибадатханада къурбанд авунин жуьрейрикай сад тир. Хуш ни галай гьа ихьтин затӀарин маса тӀвар фимиам я.

Мажуси – гьакъикъи Аллагьдиз ваъ, бутриз ва маса къуватриз икрамзавай кас. Къадим чувудри амай вири халкьариз гьа икӀ лугьудай, вучиз лагьайтӀа а вахтара анжах са чувудри Сад Аллагьдиз икрамзавай, амай халкьари гзаф аллагьрихъ иман ийизвай.

Малаик – Аллагьдиз къуллугъзавай, чан алай руьгьани затӀ. Ада Аллагьдин эмирдалди инсанриз куьмекар гузва ва абуруз Аллагьдин къастуникай хабарзава. Иллаки чӀехи важиб авай малаикрихъ чпин тӀварар ава. Абурукай садбурал Пак Каламда Микаил ва Джабраил тӀварар ала.

Малех – Аманийрин кьилин аллагь, адаз гьакӀ Милхамни лугьудай. Малехаз икрам ийиз, инсанри адаз бязи вахтара гьатта хсуси аяларни къурбанд ийидай. Ихьтин тежрибадал Аллагьди авунвай кӀеви къадагъа алайтӀани, исраилвийрини шумудни са гъилера Ярусалимдилай са акьван яргъа авачир Енамав дереда Малехаз аялрин къурбандар авунай.

Михьи – Мусадин Къанунда къалурнавайвал, исраилвийриз михьидини чиркинди чара ийиз чир хьун лазим тир. Тайин гьайванар, къушар ва гьуьлуьн гъетер, затӀар ва тӀуьнин-хъунин бязи жуьреяр чиркинбур яз гьисабдай. Жузам азар квай, мейитдик гъил-затӀ хкӀур инсан, гьакӀ вацра-кьилер хьанвай ва я аял хайи береда пабни чиркинбур яз кьадай. Чиркин инсанривай диндин адетра иштиракиз ва михьибурук тӀубни кягъиз жедачир. Чиркинвилин себеб арадай акъудайла, инсанди михьи хъхьун патал тайин тир шартӀар-къайдаяр кьиле тухун лазим тир.

Нуьсрет гун – кил. «Хийир-дуьа».

Пайгъамбар – Аллагьди Вичин къастуникай инсанриз хабар гун патал хкянавай кас. Пак Руьгьдин таъсирдик кваз рахаз, пайгъамбарри неинки гележегда жедай крарикай лугьудай, абур гьакӀ чӀуру крар винел акъудзавайбур хьиз ва насигьатдарар хьизни рахадай, абуру инсанриз абуру туба авунихъ ва Аллагьдин рекьел атунихъ эвер гудай. Абуру Месигь дуьньядиз атуникай Ам гьеле хадалди лап фад виликамаз лагьанай. Исадин аямдал къведалди Исраилда гзаф пайгъамбарар авай. Пайгъамбаррикай гзафбуру вязерин ктабарни кхьенай. Гьа ктабар чувудриз кӀандай. Гзафни-гзаф Яшай пайгъамбардин, Еремиягь пайгъамбардин ва Зеки пайгъамбардин ктабар гъилера жедай. Инжилдани пайгъамбаррин тӀварар кьунва – абур имандал алай, Пак Руьгьдин къуватдалди рахазвай ва чпиз Аллагьди ашкара авурди амайбурузни ахъайзавай ксар я.

Пак – Пак Каламда и гафуни сифтени-сифте Аллагьдин лишанар къалурзава. Ам паталди кьилди чара авунвай, Гьадаз талукь тир затӀаризни гьакӀ лугьуда: Аллагьдин КӀвализ, ибадатдин вахтунда лазим жедай шейэриз ва Аллагьдиз икрамзавай инсанриз. Идалайни гъейри, и гафуни хсуси михьивилин виниз тир дережани къалурзава.

Пак тир чка – Виче паквилиз акъуднавай фу, гум акъуддай къизилдин къурбанган ва къизилдин чирагъ авай Алачухдин, гуьгъуьнайни Ибадатханадин са кӀвал. Паквилерин пак чкадикай пак тир чка пердедалди чара ийидай. Къанундалди Пак тир чкадиз хахам къизилдин къурбангандал ладандик цӀай кутун патал пакамахъ са гъилера ва са гъилерани няниз къведай. Пак тир чкадиз къведай ихтияр тек са хахамдиз авай. Бязи вахтара «пак тир чка» гафар вири Алачухдиз ва я Ибадатханадиз талукьарзава. И манада пак тир чка Аллагь авай кӀвал яз гьисабзавай.

Паквилерин Пак чка – Алачухдин, гуьгъуьнайни Ибадатханадин, виче икьрардин сандух эцигнавай, виридалайни чинеба хуьзвай пай яз гьисабзавай. Паквилерин Пак чка пак тир чкадикай чӀехи са пердедалди чара авунвай. Сулеймана эцигай Ибадатханада Паквилерин Пак Чкада гьакӀ малаикрин кӀалубарни акъвазнавай. Къанундалди Паквилерин Пак чкадиз анжах кьилин хахамдивай йиса садра, михьивилиз акъуддай Юкъуз, вири халкь гунагьдикай азад авунин серенжем кьиле тухудайла, къвез жедай.

Песагь сувар Мисри туна хъфидалди, исраилвийри кӀел тукӀун, гьазурун ва тӀуьн лазим тир. Адан иви ракӀарин гуьрцелдин хилеривай гуьцӀна кӀанзавай. ИкӀ къалурнавай кӀвалер 10 лагьай жазадикай хкудзавай, яни Мисрида инсанрин сад лагьайбур тир вири аялар ва гьайванрин балаяр кьиникьикай хуьзвай. ИкӀ хьайила Мисридин пачагьди абур уьлкведай ахъайнай. Песагьди Мисридай эхкъечӀун рикӀел хкизва. Суварин важиб квай пай – песагьдин фу-яд я. Песагьдилай кьулухъ гьасятда ТӀили фарин сувар гатӀундай.

Ребби – Аллагьдин хсуси тӀвар, чувуд чӀалалди יהוה. И тӀвар дуьм-дуьз лугьунин ва арадал атунин гьакъиндай гилани гьуьжетар кьиле физва. Ам «Ягьве» хьиз лугьузвайди ва адан мана «Вич датӀана авайди» ва я «Авайди» яз гьисабзава. Им кузвай валан ухшарда аваз аламатдин жуьреда Мусадин вилик пайда хьайи чӀавуз Аллагьди адаз ачухай гьа тӀвар я.

Реббидин вилик жедай фу – Чеб Алачухдин (гугъуьнайни Ибадатханадин) пак тир чкада авай махсус экӀягъандал эцигдай цӀикьвед тӀили фу. Чувуд чӀалал абуруз פָּנִים לֶחֶם («лехем паним» ва я הַפָּנִים לֶחֶם «лехем хапаним» лугьуда, яни (Реббидин) «чинив гвай фу», гьикӀ лагьайтӀа пак тир чкада Ребби Вич авай ва гьакӀни «пак тир фу». Фар са гьафтедин къене экӀягъандал аламукьдай, идалай кьулухъ абур таза цӀикьвед фалди эвездай. Абур и махсус экӀягъандилай алудайла, тек са хахамриз и фар недай ихтияр авай.

Синай – Синайдин зуракӀ-атӀадал (гилан Египет) алай дагъ. И дагъдал Аллагьди чувуд халкьдихъ галаз Икьрар кутӀунна ва адаз Муса арада аваз Къанун гана.

Суварин къурбанд – И жуьредин къурбанд Аллагьдихъ галаз хуш рафтарвал хуьн ва Адахъ галаз туьхкӀуьнин ва алакъаяр хъсанарун къейд авун патал тир. Къурбанд ийизвай гьайвандин са пай къурбангандал кудай, муькуь пай лагьайтӀа, къурбанд ийизвай касди, адан хизанди ва хахамди недай.

Тахсир хиве кьунин къурбанд – И къурбанд Аллагьдиз ва я маса касдиз акси гунагь авур инсандилай тахсир алудун патал я.

ТӀили фарин сувар – Чувудрин йикъаргандин сад лагьайди тир Авив вацран (адаз гьакӀ «нисанни» лугьуда) 15-далай 20 лагьай йикъалди къейд ийидай. И сувар Песагьдилай кулухъ гьасятда гатӀунда. Са гьафтеда исраилвийри Аллагьди чеб тади гьалда Мисридай гьакӀ ахкъуднайтӀа рикӀел хкидай. КӀвале гъвар квай недай затӀар хуьдай, ва гьакӀни гъвар квай фу недай ихтияр авачир. Са гьафтедин вахтунда исраилвийри анжах гъвар квачир фу недай. Суварин сад ва ирид лагьай йикъара пак тир кӀватӀ хьунар кьиле фидай ва кьиле тухун патал къалурнавай къурбандар ийидай. ЦӀийи Икьрардин девирда Песагьни ТӀили фарин сувар сад тир сувар яз гьисабдай.

Уримни туммим – Аллагьдин къастунин гъавурда акьун патал гъилик ийизвай затӀар. Абур кьилин хахамдин ва вичизни «дувандин синебенд» лугьудай синебендда жедай. И затӀарин куьмекдалди чип вегьиз жедайди яз гьисабзавай: абурукай сада «эхь», муькуьдани – «ваъ» къалурзавай.

Фан къурбанд – Фан къурбанддин кьилин метлеб кунуг тир: им Аллагьдиз (гьам хахамризни) ийизвай кунуг тир, гзаф вахтара бегьердин гьакъиндай разивал къалурун яз. Фан къурбанд ицӀи ва я чранвай тваррикай, я тушни регъвена чранвай, аквадай гьаларай, чӀемекни ладандик кьелни кутуна какадарнавай тваррикай ибарат тир.

Фиръаван – Къадим девирдин Мисрида гьакимдиз (пачагьдиз) гьа икӀ лугьузвай. Абурукай сада Юсуфан, Якьубан хцин, хатур хуьзвай, муькуьда, Мисридай эхкъечӀдалди абур лукӀвиле авайла, исраилвияр кӀеви зулумдик кутунвай.

Хареб – кил. «Синай».

Хахам – Гьалтунин Алачухда ва Аллагьдин КӀвале къурбандар ийизвай ва диндин маса мажбурнамаяр кьиле тухузвай кас. Хахамар анжах Гьарунан эвледрикай жедай. Хахамар 12 дестедиз пай хьанвай ва абуру нубатдалди чпин везифаяр кьилиз акъудзавай. Хахамрин кьиле кьилин хахам акъвазнавай.

ХерупӀ – Аллагьдиз цаварал кьетӀендиз мукьва я. Чувудрин фикиррай, абур лувар квай зурба гьайванриз ухшар тир ва абуру Аллагь ацукьнавай дапураг ялзавай. Гьавиляй исраилвийрин кьилин пак затӀ тир Икьрардин сандухдин къапсахдални херупӀрин кӀалубар алай, а Сандух чувудри Аллагьдин тахтунин лишан язни гьисабзавай.

Хийир-дуьа – И гафуникай гзаф манайра аваз менфят къачун мумкин я. (1) Аллагьди инсандиз хъсан паяр гузва; (2) са касди масадаз Аллагьдин патай ихьтин паяр гун тӀалабзава; (3) чувуд чӀалал и гафунихъ пуд лагьай манани ава: и паяр агакьай касди разивилелди Аллагьдин тариф ийизва (таржумайра и манаяр жуьреба-жуьре гафаралди лугьузвай чкаяр тӀимил гьалтзавач).

Хуш ни галай затӀар – Аллагьдиз къурбанд яз Ибадатханада хуш ни гьатун патал кудай, вич тарарилай кӀватӀдай шкьакь.

Чехирдин къурбанд – Жими затӀунин къурбанд – чехир ва я бязи вахтара чӀем къурбангандилай илич авуналди, Аллагьдиз къурбанд авун.

Чувудар – Якьубалай арадал атанвай халкь. И гаф гагь-гагь «Исраилдин рухваяр», «исраилвияр» ибарайралди эвез ийизва.

Шагьидвилин Алачух – кил. «Гьалтунин Алачух».

Шуай – чувуд чӀалалди «Йешуа». Ам «Реббиди хиласзава» лагьай чӀал я. Мусадиз куьмекзавайди. Муса кьейидалай кьулухъ Нунан хва Шуай чувудрин регьбер хьана. Адан гъилик кваз чувудри Къенан – Аллагьди чпиз гуда лагьана хиве кьур уьлкве кьуна ва ана уьмуьр тухуз ацукьна. Ихьтин тӀвар маса ксарални алай.

Элкъвей йисарин йис – Мусадин къанундин къалурунрихъ галаз кьадайвал, гьар ирид лагьай йисуз чилив ял ягъиз вугана кӀанзавай, ам цана, ципицӀ багъларани атӀана галудунин кӀвалахар кьиле тухвана жезвачир. Гьар са 50-йисуз, анжах са чуьлда ва ципицӀ багълара экъечӀайди нез, чил гьялунин кӀвалахар са йисан вахтуналди акъвазарна ва адалай бегьер кӀватӀ тахвуна кӀанзавай. Идалайни гъейри, инсанрив, идалай вилик абурувай вахтуналди мулкар къакъуднавайтӀа, абурун а мулкар элкъвена вахгузвай. Буржара гьатнавайбурун буржарилай гъил къахчузвай. Элкъвей йисарин суварриз, къанундин къалурунрихъ галаз кьадайвал, вири хсусият вичин сифте иесидив элкъвена вахгузвай. Вичи вич кесибвал себеб яз маса исраилвидиз лукӀвиле маса гайи касдиз мад азадвал жагъизвай.

Ягьуд – Якьубан цӀикьвед хцикай сад. Адалай Исраилдин тайифайрикай сад хьана. А тайифа авай Исраил уьлкведин вилаятдиз, Ягьудан тӀвар себеб яз, Ягьудат тӀвар гана.

Яшурун – «Гьахъ-михьиди» – Исраилдиз шаир-чӀалалди ганвай тӀвар.

Заланвал / Кьадарар - Таврат

Заланвал / Кьадарар - Таврат

Таврат

1. Заланвал

2. КӀеви затар къенен кьадарар

3. Кьери затӀар къенен кьадарар

4. Мензилдин кьадарар

Заланвал / Кьадарар

Заланвал

Ракьун пулар | Гьикьван ятӀа
Киккар | 34 кг
Минегь | 565 г
Шекъел | 12 г
Герагь | 0,5 г

КӀеви затар къенен кьадарар

ТӀварар | Гьикьван ятӀа
Къаб | 1,2 литр
Гъамер | 2,2 литр
Сегьа | 7,3 литр
Эфа | 22 литр
Летек | 110 литр
Гьуьмер | 220 литр

Кьери затӀар къенен кьадарар

ТӀварар | Гьикьван ятӀа
Лаг | 0,3 литр
Гьин | 3,7 литр
Бат | 22 литр

Мензилдин кьадарар

ТӀварар | Гьикьван ятӀа
Кьуьнт | 46 цм
Яргъивилин кап | 23 цм
Гьяркьуьвилин кап | 7,5 цм
ТӀуб | 1,9 цм

Пак Каламдин ктабар

Пак Каламдин ктабар

1. Сифтегьан Икьрардин ктабар

2. ЦӀийи Икьрардин ктабар

Агъадихъ Пак Каламдик акатзавай ктабрин сиягьар урус чӀалалди ва лезги чӀалалди пуд жуьреда гузва:

Сифтегьан Икьрардин ктабар

Урус | Лезги тамам жуьре | Лезги куьруь жуьре | Лезги атӀай жуьре
Бытие | Хьунухь | Хьунухь | Хьн.
Исход | ЭхкъечӀун | ЭхкъечӀун | Эхкъ.
Левит | Леви | Леви | Лв.
Числа | Кьурумда | Кьурумда | Кьрм.
Второзаконие | Киххьей Къанун | Киххьей Къанун | ККъ.
Книга Иисуса Навина | Нунан хва Шуаякай ктаб | Нунан хва Шуай | Шй.
Книга Судей израилевых | Гьакимрикай ктаб | Гьакимар | Гьк.
Книга Руфь | Рутакай ктаб | Рут | Рт.
Первая книга Царств | Пачагьрикай сад лагьай ктаб | 1-Пачагьар | 1-Пч.
Вторая книга Царств | Пачагьрикай кьвед лагьай ктаб | 2 -Пачагьар | 2-Пч.
Третья книга Царств | Пачагьрикай пуд лагьай ктаб | 3-Пачагьар | 3-Пч.
Четвертая книга Царств | Пачагьрикай кьуд лагьай ктаб | 4 -Пачагьар | 4-Пч.
Первая книга Паралипоменон | Тарихрин сад лагьай ктаб | 1-Тарих | 1-Трх.
Вторая книга Паралипоменон | Тарихрин кьвед лагьай ктаб | 2-Тарих | 2-Трх.
Книга Ездры | Эзрадакай ктаб | Эзра | Эз.
Книга Неемии | Негьемакай ктаб | Негьем | Нгь.
Книга Есфирь | Эстеракай ктаб | Эстер | Эс.
Книга Иова | Аюбакай ктаб | Аюб | Аюб
Псалтирь | Забур | Забур | Зб.
Книга Притчей Соломоновых | Дерин келимайрин ктаб | Келимаяр | Дк.
Книга Екклесиаста, или Проповедника | Муаллимдин ктаб | Муаллим | Мл.
Книга Песни Песней Соломона | Манийрин мани ктаб | Мани | Ман.
Книга пророка Исаии | Яшай пайгъамбардин ктаб | Яшай | Яш.
Книга пророка Иеремии | Ермиягь пайгъамбардин ктаб | Ермиягь | Ерм.
Книга Плач Иеремии | Ермиягь пайгъамбардин ишел | Ишел | Иш.
Книга пророка Иезекииля | Зеки пайгъамбардин ктаб | Зеки | Зк.
Книга пророка Даниила | Даниял пайгъамбардин ктаб | Даниял | Дн.
Книга пророка Осии | Гьаши пайгъамбардин ктаб | Гьаши | Гьш.
Книга пророка Иоиля | Яил пайгъамбардин ктаб | Яил | Яил
Книга пророка Амоса | Амус пайгъамбардин ктаб | Амус | Амс.
Книга пророка Авдия | Абди пайгъамбардин ктаб | Абди | Абд.
Книга пророка Ионы | Юнус пайгъамбардин ктаб | Юнус | Юн.
Книга пророка Михея | Микей пайгъамбардин ктаб | Микей | Мик.
Книга пророка Наума | Нагьум пайгъамбардин ктаб | Нагьум | Нм.
Книга пророка Аввакума | Гьабакьукь пайгъамбардин ктаб | Гьабакьукь | Гьб.
Книга пророка Софонии | Цафан пайгъамбардин ктаб | Цафан | Цф.
Книга пророка Аггея | Гьагай пайгъамбардин ктаб | Гьагай | Гьг.
Книга пророка Захарии | Зекери пайгъамбардин ктаб | Зекери | Зкр.
Книга пророка Малахии | Малахи пайгъамбардин ктаб | Малахи | Млх.

ЦӀийи Икьрардин ктабар

Урус | Лезги тамам жуьре | Лезги куьруь жуьре | Лезги атӀай жуьре
Евангелие от Матфея | МатӀаялай атай Шад Хабар | МатӀай | МатӀ.
Евангелие от Марка | Маркалай атай Шад Хабар | Марк | Мрк.
Евангелие от Луки | ЛукӀадилай атай Шад Хабар | ЛукӀа | ЛкӀ.
Евангелие от Иоанна | Ягьядилай атай Шад Хабар | Ягья | Ягь.
Деяния Апостолов | Илчийрин крар | Крар | Кр.
Послание Иакова | Якьу-бан чар | Якьуб | Якь.
Первое Послание Петра | Петрудин сад лагьай чар | 1-Петру | 1-Птр.
Второе Послание Петра | Петрудин кьвед лагьай чар | 2 -Петру | 2-Птр.
Первое Послание Иоанна | Ягьядин сад лагьай чар | 1-Ягья | 1-Ягь.
Второе Послание Иоанна | Ягьядин кьвед лагьай чар | 2-Ягья | 2-Ягь.
Третье Послание Иоанна | Ягьядин пуд лагьай чар | 3-Ягья | 3-Ягь.
Послание Иуды | Ягьудан чар | Ягьуд | Ягьд.
Послание к Римлянам | Римвийриз чар | Римвийриз | Рим .
Первое послание к Коринфянам | Каринфвийриз сад лагьай чар | 1-Каринфвийриз | 1-Кар.
Второе послание к Коринфянам | Каринфвийриз кьвед лагьай чар | 2-Каринфвийриз | 2-Кар.
Послание к Галатам | ГалатӀвийриз чар | ГалатӀвийриз | ГлтӀ.
Послание к Ефесянам | Эфесвийриз чар | Эфесвийриз | Эф.
Послание к Филиппийцам | ФилипӀарвийриз чар | ФилипӀарвийриз | ФпӀ.
Послание к Колоссянам | Каласарвийриз чар | Каласарвийриз | Кал.
Первое послание к Фессалоникийцам | Саланиквийриз сад лагьай чар | 1-Саланиквийриз | 1-Сал.
Второе послание к Фессалоникийцам | Саланиквийриз кьвед лагьай чар | 2-Саланиквийриз | 2-Сал.
Первое послание к Тимофею | ТӀиматӀеяз сад лагьай чар | 1-ТӀиматӀеяз | 1-ТӀим.
Второе послание к Тимофею | ТӀиматӀеяз кьвед лагьай чар | 2-ТӀиматӀеяз | 2-ТӀим.
Послание к Титу | ТӀитӀаз чар | ТӀитӀаз | ТӀитӀ.
Послание к Филимону | Ифлеманаз чар | Ифлеманаз | Ифл.
Послание к Евреям | Чувудриз чар | Чувудриз | Чвд.
Откровение Иоанна | Ягьядин Керемат | Керемат | Крм.

Варцарин тӀварар

Таврат

Варцарин тӀварар

Къецен чарх: варцарин лезги тӀварар

Кьулан чарх: варцарин чувуд тӀварар

Къенен чарх: варцарин урус тӀварар

Ибрагьиман тухумдин тар

Таврат

Ибрагьиман тухумдин тар

Картаяр - Таврат

Картаяр - Таврат

Таврат

1. Мисридикай Къенандиз

2. Къалил луьнья

Мисридикай Къенандиз

Къалил луьнья

Table of Contents

Таврат: Хьунухь

Таврат

- Сифте гаф

- Хьунухь

- Гьахьун
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

Гафарган (Таврат)

- Адам
- Алачух
- Аллагьдин баркалла
- Амин
- Багьал
- Баркалла
- Белген
- Бут
- Варар
- Вири алакьдай Аллагь
- Гунагь
- Гунагьдай къурбанд
- Гуьгьуьл-къурбанд
- Гуьмбет
- Гъилер эцигун
- Гьалтунин Алачух
- Жузам
- Зейтундин чӀем
- Иви
- Исраил
- Исраилдин цӀикьвед тайифаяр
- Исуп набатат
- Киш югъ
- Кумайрин сувар
- Кунуг
- Къанун
- Къенан
- Къуй
- Къурбанган
- Ладан
- Мажуси
- Малаик
- Малех
- Михьи
- Нуьсрет гун
- Пайгъамбар
- Пак
- Пак тир чка
- Паквилерин Пак чка
- Песагь сувар
- Ребби
- Реббидин вилик жедай фу
- Синай
- Суварин къурбанд
- Тахсир хиве кьунин къурбанд
- ТӀили фарин сувар
- Уримни туммим
- Фан къурбанд
- Фиръаван
- Хареб
- Хахам
- ХерупӀ
- Хийир-дуьа
- Хуш ни галай затӀар
- Чехирдин къурбанд
- Чувудар
- Шагьидвилин Алачух
- Шуай
- Элкъвей йисарин йис
- Ягьуд
- Яшурун

Заланвал / Кьадарар - Таврат

- Заланвал
- КӀеви затар къенен кьадарар
- Кьери затӀар къенен кьадарар
- Мензилдин кьадарар

Пак Каламдин ктабар

- Сифтегьан Икьрардин ктабар

- ЦӀийи Икьрардин ктабар

Варцарин тӀварар

Ибрагьиман тухумдин тар

Картаяр - Таврат

- Мисридикай Къенандиз

- Къалил луьнья